


معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل با اشاره به کاهش اهمیت افغانستان در سیاست خارجی واشنگتن اعلام کرد که آمریکا تمایلی به حمایت از مخالفان طالبان ندارد و آینده سیاسی و امنیتی این کشور بیش از گذشته به مواضع قدرتهای منطقهای، بهویژه چین و روسیه، وابسته خواهد بود.
به گزارش ایراف، آنی فورزایمر، معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل، با اشاره به تغییر رویکرد واشنگتن در قبال افغانستان گفت این کشور دیگر در اولویت سیاست خارجی ایالات متحده قرار ندارد و نباید انتظار داشت آمریکا بار دیگر نقش محوری در تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان ایفا کند.
وی در یک گفتوگویی رسانهای، درباره احتمال حمایت آمریکا از جریانهای مخالف طالبان اظهار داشت که در واشنگتن تمایل جدی برای پشتیبانی از این گروهها وجود ندارد.
فورزایمر در این باره گفت: «تا آنجا که من میدانم، پاسخ منفی است. در واشنگتن هیچ تمایل یا اشتیاقی برای حمایت از آنها وجود ندارد.»
بیاعتمادی واشنگتن به طالبان
معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل با اشاره به روابط پرتنش واشنگتن و طالبان گفت بخش قابلتوجهی از محافل سیاسی آمریکا این گروه را فاقد مشروعیت میدانند و تمایلی به همکاری نزدیک با آن ندارند.
وی در تشریح دلایل این رویکرد، به کشته شدن شمار زیادی از شهروندان و نظامیان آمریکایی در جریان جنگ افغانستان و همچنین موضوع شهروندان آمریکایی بازداشتشده در این کشور اشاره کرد.
به این ترتیب، واشنگتن از یک سو تمایلی به حمایت از مخالفان طالبان ندارد و از سوی دیگر، همچنان با موانع سیاسی و امنیتی برای برقراری روابط نزدیک با حاکمان کابل روبهرو است.
منابع معدنی افغانستان برای آمریکا جذاب نیست
فورزایمر همچنین با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی افغانستان گفت منابع معدنی این کشور جذابیت ویژهای برای آمریکا ندارند؛ چراکه مواد معدنی موجود در افغانستان در کشورهای دیگر نیز یافت میشوند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که ذخایر مس، آهن، لیتیوم و دیگر مواد معدنی افغانستان طی سالهای اخیر مورد توجه برخی قدرتهای منطقهای قرار گرفته است.
با این حال، نبود زیرساختهای کافی، مشکلات امنیتی و محدودیتهای اقتصادی، بهرهبرداری از این ظرفیتها را با دشواری مواجه کرده است.
چین و روسیه؛ تعیینکنندگان آینده افغانستان
معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل معتقد است با کاهش تمایل واشنگتن برای حضور فعال در افغانستان، نقش کشورهای منطقه در تعیین آینده این کشور افزایش خواهد یافت.
وی بهویژه از چین و روسیه بهعنوان بازیگران مهم در معادلات سیاسی و امنیتی افغانستان نام برد و تأکید کرد که ثبات این کشور بیش از سیاستهای آمریکا به رویکرد قدرتهای منطقهای وابسته است.
از سوی دیگر، وی با اشاره به نگاه منفی بخشهایی از ساختار سیاسی آمریکا به طالبان، خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان را نیز اشتباهی بزرگ در محاسبات واشنگتن توصیف کرد.
ضرورت شکلگیری راهحل سیاسی فراگیر
اظهارات فورزایمر در مجموع از کاهش تمایل آمریکا برای مداخله مستقیم در افغانستان و افزایش اهمیت دیپلماسی منطقهای حکایت دارد.
در این شرایط، شکلگیری یک روند سیاسی فراگیر و برخوردار از مشروعیت، همچنان یکی از چالشهای اصلی آینده افغانستان محسوب میشود.
برای جمهوری اسلامی ایران نیز ثبات افغانستان از اهمیت راهبردی برخوردار است؛ چراکه امنیت مرزهای مشترک، مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر، مدیریت مهاجرت و توسعه همکاریهای اقتصادی با این کشور، مستقیماً تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان قرار دارد.
به نظر میرسد با کاهش نقش مستقیم واشنگتن، کشورهای منطقه فرصت و مسئولیت بیشتری برای کمک به مدیریت بحران افغانستان و جلوگیری از گسترش بیثباتی در این کشور خواهند داشت.
روسیه: افغانستان میتواند به مرکز ترانزیت شمال و جنوب اوراسیا تبدیل شود
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «الکسی اوورچوک»، معاون نخستوزیر روسیه، در دیدار با «عبدالغنی برادر»، معاون اقتصادی نخستوزیر هیئت حاکمه افغانستان، از تمایل مسکو برای گسترش روابط تجاری و مشارکت در بازسازی اقتصاد افغانستان خبر داد.
اوورچوک که در رأس هیئتی بلندپایه به کابل سفر کرده است، با تأکید بر اهمیت افغانستان برای روسیه گفت مسکو خواستار ایجاد ثبات بلندمدت در این کشور و مشارکت در روند بازسازی اقتصادی آن است.
اوورچوک در این دیدار با اشاره به موقعیت جغرافیایی افغانستان گفت این کشور ظرفیت تبدیل شدن به مرکز حملونقل و لجستیک برای اتصال بخشهای شمالی و جنوبی اوراسیا را دارد و افزود مسکو از تلاشها برای توسعه زیرساختها و استفاده مؤثر از این موقعیت حمایت میکند.
در مقابل، عبدالغنی برادر از روسیه خواست شرایط دسترسی محصولات افغانستان به بازار این کشور را تسهیل و برای کاهش هزینههای حملونقل و ترانزیت همکاری کند. وی همچنین از شرکتهای روسی دعوت کرد با مشارکت طرفهای افغان در بخشهایی مانند استخراج معادن، احداث و توسعه کارخانههای صنعتی، ایجاد مناطق ویژه اقتصادی و اجرای پروژههای زیربنایی سرمایهگذاری کنند.
برادر با اشاره به فرصتهای موجود در بخشهای انرژی، کشاورزی، صنعت، تجارت، سلامت و ترانزیت، ساخت جاده، راهآهن و تونلها، بهویژه تونل دوم سالنگ، را از دیگر زمینههای بالقوه همکاری برشمرد. وی در ادامه نیز خواستار برگزاری نمایشگاه تجاری سالانه مشترک و نشستهای بازرگانان و سرمایهگذاران دو کشور شد.
اوورچوک همچنین اظهار داشت محصولات افغانستان بهتدریج جایگاه بیشتری در بازار روسیه پیدا میکنند و علاوه بر میوههای خشک، صادرات میوه تازه، سبزیجات و انواع توت نیز به این کشور آغاز شده است. وی همچنین بر اهمیت بهبود شرایط حملونقل و توسعه امکانات انتقال کالا با تجهیزات یخچالدار تأکید کرد.
افغانستان و روسیه 15 توافقنامه اقتصادی امضا کردند
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «حمدالله فطرت»، معاون سخنگوی هیئت حاکمه افغانستان اعلام کرد که 15 توافقنامه همکاری اقتصادی به ارزش 103 میلیون دلار میان اتاقهای تجارت افغانستان و روسیه و شماری از شرکتهای خصوصی دو کشور به امضا رسیده است.
بر اساس این توافقها، دو کشور در زمینه واردات و صادرات دارو، انرژی، گندم، روغن، آرد، نوشیدنیهای غیرالکلی، میوه تازه و دیگر کالاها همکاری خواهند کرد.
این توافقنامهها در جریان سفر رسمی «الکسی اورچوک»، معاون نخستوزیر روسیه و هیئت همراهش به کابل امضا شده است. عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست وزیر حکومت کابل نیز در مراسم امضای این توافقها حضور داشت.
اورچوک پنجشنبه 21 آبان در رأس هیئتی وارد کابل شد و پیش از امضای توافقنامههای اقتصادی، با «حسن آخند»، نخست وزیر هیئت حاکمه افغانستان دیدار و درباره گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری میان دو طرف گفتگو کرد.
همچنین در جریان این سفر، یک تفاهمنامه همکاری در بخش انرژی به امضا رسید؛ با این حال، جزئیات مربوط به مفاد این تفاهمنامه و میزان سرمایهگذاری احتمالی در این بخش منتشر نشده است.
روسیه پس از به رسمیت شناختن حکومت طالبان، روند گسترش تعاملات سیاسی و اقتصادی با کابل را گسترش داده است. در همین چارچوب، سفر مقامهای طالبان به روسیه و حضور هیئتهای روسی در کابل افزایش یافته و دو طرف تلاش کردهاند همکاریهای خود را در حوزههای تجارت، سرمایهگذاری و انرژی توسعه دهند.
پیش از این نیز مقامهای حکومت کابل از شرکتهای روسی برای سرمایهگذاری در بخش انرژی افغانستان دعوت کرده بودند. مسکو نیز در ماههای اخیر بر گسترش روابط اقتصادی با کابل تأکید کرده است.
وزارت امور خارجه روسیه گزارش اخیر دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد درباره افزایش چشمگیر کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان را «نامتوازن» و «تبلیغات سیاسی سفارشی» خواند و از اقدامات حکومت طالبان در مبارزه با مواد مخدر حمایت کرد.
به گزارش ایراف، وزارت خارجه روسیه روز پنجشنبه ۲۲ آبان با انتقاد از اتکای این گزارش به شواهد غیرمستقیم و تصاویر ماهوارهای اعلام کرد که کارشناسان میتوانند برداشتهای متفاوتی از این تصاویر داشته باشند و تهیه گزارشهای سیاسی کمکی به روند مبارزه با مواد مخدر نمیکند. مسکو همچنین استدلال کرده است که حکومت طالبان در شرایطی که به دنبال کسب رسمیتشناسی گسترده بینالمللی است، انگیزهای برای تخریب اعتبار خود ندارد و نیروهای این حکومت به طور روزانه در حال تخریب کارخانههای تولید مواد مخدر هستند.
این واکنش پس از آن صورت میگیرد که دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل در گزارش تازه خود اعلام کرد کشت خشخاش در افغانستان در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته ۳۳۰ درصد و تولید تریاک ۴۰۰ درصد افزایش یافته و به حدود هزار و ۵۰۰ تن رسیده است. بر اساس این گزارش، مساحت زمینهای زیر کشت خشخاش از ۱۰ هزار هکتار به بیش از ۴۳ هزار هکتار افزایش یافته و برخی کشاورزان برای پنهان کردن کشتزارهای خود، آن را میان مزارع غله یا در محوطههای دیوارکشیشده میکارند. مونیکا جوما، مدیر این نهاد سازمان ملل، تاکید کرده است که تداوم کاهش کشت بدون تامین معیشت جایگزین برای کشاورزان فقیر دشوار خواهد بود.
همزمان، وزارت کشور حکومت طالبان نیز با رد آمارهای سازمان ملل، این گزارش را مبتنی بر برآوردهای نادرست دانسته و اعلام کرده است که نیروهای این وزارتخانه در سال جاری میلادی بیش از ۲۶ هزار هکتار از زمینهای زیر کشت گیاهان مخدر را در ولایتهای مختلف تخریب کردهاند.
فرمان ممنوعیت کشت خشخاش: رهبر حکومت طالبان در آوریل ۲۰۲۲ فرمانی را صادر کرد که بر اساس آن کشت خشخاش و هرگونه تولید، مصرف و قاچاق مواد مخدر در سراسر افغانستان ممنوع اعلام شد؛ اقدامی که در سالهای نخست به کاهش شدید سطح زیر کشت در این کشور انجامید.
مباحث مربوط به معیشت جایگزین: با وجود اجرای طرحهای تخریب مزارع از سوی حکومت طالبان، نهادهای بینالمللی بارها هشدار دادهاند که فشارهای اقتصادی، خشکسالی و کمبود کمکهای بینالمللی برای ارائه کشت جایگزین، معیشت صدها هزار کشاورز در مناطق روستایی افغانستان را با بحران مواجه کرده است.
کابل: توان نظامی افغانستان صرفا برای اهداف دفاعی توسعه مییابد
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «سراجالدین حقانی»، وزیر کشور هیئت حاکمه افغانستان از وجود 450 تا 500 هزار نیروی امنیتی و دفاعی در افغانستان خبر داد و گفت که این کشور قصد تجاوز به هیچ کشوری را ندارد.
وی این اظهارات را در مراسم دانش آموختگی نیروهای کماندوی وزارت دفاع افغانستان مطرح کرد و مدعی شد که این کشور در چهار دهه گذشته از داشتن ارتشی مستقل و توانمند برای دفاع از خاک خود محروم بوده است.
حقانی همچنین نیروهای مسلح حکومتهای پیشین افغانستان را متهم کرد که بهجای دفاع از استقلال و منافع ملی، در راستای منافع کشورهای خارجی فعالیت میکردند.
وزیر کشور حکومت کابل با تأکید بر اینکه این حکومت قصد تهدید هیچ کشوری را ندارد، گفت تأمین امنیت و ثبات در افغانستان نهتنها به سود مردم این کشور، بلکه به نفع منطقه و جامعه جهانی است.
در همین مراسم، «یعقوب مجاهد»، وزیر دفاع هیئت حاکمه افغانستان نیز درباره تقویت توان نظامی و آموزش نیروهای کماندو گفت که از خاک افغانستان هیچ تهدیدی علیه کشورهای همسایه و سایر کشورها شکل نخواهد گرفت.
وی تأکید کرد که طالبان اجازه نمیدهد هیچ گروهی از قلمرو افغانستان برای تهدید امنیت این کشور یا سایر کشورها استفاده کند و آموزش گروههای نیابتی و بهکارگیری آنها علیه کشورهای دیگر نیز بخشی از سیاست این حکومت نیست.
یعقوب مجاهد افزود که آموزش نیروهای کماندو و تجهیز نیروهای مسلح با هدف حفاظت از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی افغانستان انجام میشود و تجهیزات نظامی این کشور صرفاً در مأموریتهای دفاعی به کار گرفته خواهند شد.
اظهارات مقامهای طالبان درباره افزایش توان نظامی افغانستان در شرایطی مطرح میشود که نگرانی برخی کشورهای منطقه از جمله پاکستان درباره فعالیت گروههای مسلح و تهدیدهای فرامرزی از خاک این کشور همچنان ادامه دارد.
پاکستان بارها طالبان را به فراهم کردن زمینه فعالیت تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان متهم کرده است. در مقابل مقامات کابل نیز اسلامآباد را به حمایت از داعش متهم میکنند.
نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کردند با اتکا به اکثریت جدید در کنگره، فشارها بر حکومت طالبان جهت رفع محدودیتها علیه زنان و حمایت از پناهجویان افغان را تشدید میکنند.
به گزارش ایراف، جیسون کرو و گرگ استنتون، دو نماینده دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کردند با آغاز به کار دوره جدید کنگره، از اختیارات قانونگذاری و نظارتی برای مقابله با عدم پایبندی حکومت طالبان به تعهداتش در قبال آموزش و کار زنان استفاده خواهند کرد.
این نمایندگان با ابراز نگرانی از شرایط زندگی زنان و دختران در افغانستان، بر لزوم اتخاذ رویکردی جدیتر در قبال حقوق بشر تاکید کردند. آنان همچنین با انتقاد از رویکرد اخیر در قبال پروندههای اقامتی، خواستار احیای حمایتهای دوحزبی از همکاران افغان نیروهای آمریکایی و تسهیل در فرآیند اعطای اقامت دائم به آنان شدند.
در همین حال، دولت آمریکا پیش از این تحریمها و مقررات سختگیرانهای را برای سرمایهگذاران جهت جلوگیری از نقض قوانین مبارزه با تروریسم در معامله با حکومت طالبان اعمال کرده است، اما مقامهای کابل خواستار بازگشایی سفارت آمریکا و تمرکز بر همکاریهای اقتصادی و مبارزه با مواد مخدر هستند.
چالشهای اقامتی پناهجویان افغان: پس از خروج نیروهای آمریکایی از کابل در مرداد ۱۴۰۰، دهها هزار شهروند افغان به آمریکا منتقل شدند، اما وضعیت پروندههای اقامتی و لایحههای حمایتی آنان در کنگره همچنان با دستاندازها و اختلافات قانونی مواجه است.
دیپلماسی مشروط واشنگتن: دولت آمریکا به رسمیت شناختن حکومت طالبان و بازگشایی نمایندگیهای دیپلماتیک در کابل را منوط به رعایت حقوق بشر، ایجاد حکومت فراگیر و پایبندی به تعهدات ضد تروریستی کرده است.
سازمان پیمان امنیت جمعی در نشست مشترک مقامهای ارشد خود در مسکو، نسبت به گسترش فعالیت گروههای تروریستی، قاچاق مواد مخدر و تهدیدات امنیتی در آسیای مرکزی هشدار داد و از اجرای برنامهای پنجساله برای تقویت مرز تاجیکستان و افغانستان با مشارکت کشورهای عضو خبر داد.
به گزارش ایراف، سازمان پیمان امنیت جمعی روز سهشنبه ۱۹ آبان، در نشست مشترک وزیران خارجه، وزیران دفاع و دبیران شوراهای امنیت کشورهای عضو در مسکو، وضعیت امنیتی آسیای مرکزی و مناطق پیرامونی را بررسی کرد. این نشست به ریاست سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه برگزار شد.
بر اساس بیانیه وزارت خارجه روسیه، شرکتکنندگان در این اجلاس ضمن ارزیابی شرایط امنیتی در قلمرو کشورهای عضو و مناطق همجوار، راهکارهای مقابله با جرایم سایبری، مهاجرت غیرقانونی، قاچاق مواد مخدر و تهدیدات تروریستی را مورد بحث و بررسی قرار دادند.
در این نشست، بر ضرورت ارتقای توان دفاعی مشترک و افزایش آمادگی نظامی کشورهای عضو برای مقابله با چالشهای امنیتی نوظهور نیز تأکید شد.
همچنین مجموعهای از اسناد با هدف تقویت ظرفیت نظامی سازمان پیمان امنیت جمعی برای تصویب نهایی در شورای امنیت جمعی آماده شد. توسعه نیروهای هوایی مشترک، تقویت سامانههای پدافند هوایی و تأمین امنیت زیستی از جمله محورهای این اسناد اعلام شده است.
بر اساس این بیانیه، نشست بعدی وزیران خارجه سازمان پیمان امنیت جمعی در نیمه نخست سال آینده میلادی به میزبانی تاجیکستان برگزار خواهد شد.
روسیه، بلاروس، ارمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان شش عضو سازمان پیمان امنیت جمعی هستند. در این میان، تاجیکستان به دلیل داشتن بیش از یکهزار و ۳۰۰ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان، از جایگاه ویژهای در محاسبات امنیتی این سازمان برخوردار است.
بخش عمده مرز مشترک تاجیکستان و افغانستان در مناطق کوهستانی و صعبالعبور و در امتداد رودخانه پنج قرار دارد.
مقامهای سازمان پیمان امنیت جمعی بارها درباره پیامدهای امنیتی حضور گروههای تروریستی و افراطی در شمال افغانستان هشدار داده و فعالیت شاخه خراسان داعش را یکی از تهدیدهای مهم برای امنیت آسیای مرکزی دانستهاند.
کشورهای عضو این پیمان نگران انتقال تهدیدات تروریستی، قاچاق مواد مخدر و نفوذ عناصر افراطی از خاک افغانستان به کشورهای منطقه هستند.
از همین رو، تقویت حفاظت مرزی و افزایش توان عملیاتی نیروهای مستقر در مرزهای جنوبی آسیای مرکزی به یکی از اولویتهای امنیتی این کشورها تبدیل شده است.
در همین راستا، سازمان پیمان امنیت جمعی یک برنامه پنجساله بیندولتی را برای تقویت مرز تاجیکستان و افغانستان به اجرا گذاشته است.
بر اساس این برنامه، کشورهای عضو از جمله روسیه، قزاقستان، بلاروس و قرقیزستان قرار است تا پایان سال جاری میلادی، تسلیحات، تجهیزات نظامی و امکانات فنی حفاظت از مرز را در اختیار تاجیکستان قرار دهند.
هدف از اجرای این برنامه، تقویت توان دفاعی تاجیکستان، افزایش کنترل مرزهای مشترک با افغانستان و جلوگیری از انتقال تهدیدات امنیتی به کشورهای آسیای مرکزی عنوان شده است.
روزنامه پاکستانی دان در یادداشتی به بررسی نتایج نشست فرمت مسکو پرداخت و تاکید کرد که مهار تهدیدهای تروریستی در افغانستان نیازمند یک اجماع یکپارچه منطقهای است؛ امری که عدم صدور بیانیه پایانی در نشست اخیر مسکو، نشاندهنده غیبت آن است.
به گزارش ایراف به نقل از روزنامه دان، اکبر جان مروت نویسنده این یادداشت تصریح کرده است نشست فرمت مسکو با حضور نمایندگان ویژه و مقامات ارشد کشورهای ایران، پاکستان، چین، هند، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان و حکومت طالبان برگزار شد، اما رایزنیها بدون دستیابی به بیانیه مشترک به پایان رسید.
در این یادداشت آمده است که پیشنهاد میانجیگری روسیه میان کابل و اسلامآباد و رویکرد نرم مسکو در قبال حکومت طالبان، عمدتاً ناشی از وجود دشمن مشترکی به نام گروه داعش و نیز تلاش روسها برای مهار نفوذ آمریکا و غرب در افغانستان است.
این تحلیلگر پاکستانی افزوده است که تعامل با حکومت طالبان نباید موجب غفلت از حضور گروههای تروریستی در خاک افغانستان شود؛ چرا که نهادهای بینالمللی نیز نسبت به تبدیل افغانستان به پناهگاهی برای این گروهها هشدار دادهاند. بر اساس این گزارش، تنها یک موضعگیری متحد منطقهای میتواند امنیت کشورهای منطقه و مردم افغانستان را در برابر خطر تروریسم تضمین کند.
شکلگیری فرمت مسکو: این ساختار دیپلماتیک در سال ۲۰۱۷ به ابتکار روسیه و با هدف ایجاد همگرایی منطقهای جهت حل بحران افغانستان، تسهیل مصالحه ملی و مقابله با چالشهای امنیتی و ترانزیت مواد مخدر پایهگذاری شد.
واگرایی مواضع در نشستهای اخیر: با وجود حضور مداوم نمایندگان حکومت طالبان و کشورهای کلیدی منطقه در این نشستها، بروز اختلافنظرها میان اسلامآباد و کابل بر سر مسائل امنیتی مرزی و حضور گروههای شبهنظامی، در کنار تفاوت رویکرد کشورهای عضو نسبت به تعامل رسمی با حکومت طالبان، مانع از اتخاذ مواضع واحد و صدور بیانیههای مشترک در برخی دورههای این نشست شده است.
منابع از تدارک نشستی با حضور علمای حامی هبتالله آخندزاده در کابل خبر میدهند؛ نشستی که با هدف تقویت حمایت از رهبر طالبان و افزایش فشار بر سراجالدین حقانی و دیگر مقامهای ارشد این گروه برای اجرای کامل فرمانهای او برگزار خواهد شد.
به گزارش ایراف، منابع آگاه به رسانههای افغانستان گفتند طالبان در تدارک برگزاری نشستی با حضور شماری از علمای حامی هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، در کابل هستند؛ نشستی که محور اصلی آن اعلام حمایت از آخوندزاده و وادار کردن مقامهای ارشد طالبان به تبعیت کامل از دستورها و فرمانهای او عنوان شده است.
به گفته این منابع، این نشست با هماهنگی و هدایت ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، و با همکاری دفتر نخستوزیر، وزارت امر به معروف و نهی از منکر و شماری دیگر از نهادهای حکومتی این گروه برگزار میشود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع، یکی از اهداف اصلی این گردهمایی، افزایش فشار بر سراجالدین حقانی سرپرست وزارت کشور و برخی دیگر از مقامهای ارشد طالبان است تا از هرگونه مخالفت یا تعلل در اجرای فرمانهای هبتالله آخوندزاده خودداری کنند و دستورات رهبر این گروه را بدون استثنا به اجرا بگذارند.
اگرچه تاکنون زمان رسمی و محل دقیق برگزاری این نشست اعلام نشده است، گزارشها حاکی از آن است که تدابیر امنیتی در اطراف دانشگاه کابل و محل برگزاری لویهجرگه تشدید شده است.
منابع میگویند در روزهای اخیر نیروهای طالبان در این مناطق مستقر شدهاند و اقدامات امنیتی گستردهای برای آمادهسازی محل برگزاری نشست در جریان بوده است.
همچنین ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی از تخلیه خوابگاههای دانشگاه کابل برای اسکان شرکتکنندگان احتمالی این گردهمایی حکایت دارد. گفته میشود مکانهای دیگری نیز برای اقامت حاضران در نظر گرفته شده است.
به گفته منابع، بررسی و معرفی کتاب تازه هبتالله آخوندزاده، اعلام حمایت از رهبری او و تأکید بر ضرورت اجرای فرمانهایش از جمله محورهای اصلی گفتوگو در این نشست خواهد بود.
برگزاری چنین نشستی در شرایطی مطرح میشود که گزارشهایی درباره اختلافنظر میان برخی مقامهای ارشد طالبان بر سر شیوه اداره حکومت و نحوه اجرای دستورهای رهبر این گروه منتشر شده است.
با این حال، منابع جزئیات بیشتری درباره ترکیب شرکتکنندگان یا دامنه اختلافات احتمالی ارائه نکردهاند.
طالبان تاکنون هیچ موضعگیری رسمی درباره برگزاری این نشست، فهرست شرکتکنندگان یا محورهای دستور کار آن منتشر نکردهاند.
گلب ماکارویچ، پژوهشگر روس مسائل پاکستان، میگوید نگرانی اسلامآباد از گسترش روابط مسکو و کابل افزایش یافته و برخی برداشتهای تاریخی و نگرانیهای امنیتی همچنان بر نگاه پاکستان به سیاست روسیه در افغانستان تأثیر میگذارد.
به گزارش ایراف، رسانه «استونیا فرست» در مقالهای که شنبه (۲۳ آبان ۱۴۰۵) منتشر کرد، به نقل از گلب ماکارویچ، پژوهشگر مرکز منطقه هند و اقیانوس آرام در مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل آکادمی علوم روسیه، به بررسی اختلاف دیدگاه مسکو و اسلامآباد درباره افغانستان پرداخت.
ماکارویچ در تحلیلی که پیشتر در شبکه خبری «آرتی» روسیه منتشر شده بود، با عنوان «چرا تعامل مسکو با طالبان، پاکستان را نگران کرده است»، اظهار کرد که نگرانی محافل حاکمیتی پاکستان از گسترش روابط روسیه با کابل تا همین اواخر بیشتر در محافل دیپلماتیک و میان شمار محدودی از کارشناسان مطرح بود، اما در ماه اکتبر این نگرانیها به فضای عمومی و رسانههای پاکستان نیز راه یافت.
این کارشناس روس با اشاره به انتقاد برخی رسانههای پاکستانی از نتایج نشست «فرمت مسکو» درباره افغانستان، معتقد است افزایش انتقادها نشاندهنده شکلگیری حساسیت بیشتر در پاکستان نسبت به رویکرد روسیه در قبال حکومت طالبان است.
ماکارویچ همچنین درباره ریشههای تاریخی بدبینی پاکستان به روسیه گفت که نمیتوان تصور نخبگان پاکستانی از روسیه بهعنوان قدرتی توسعهطلب را صرفاً میراث دوران استعمار انگلیس دانست، اما به باور او، برخی برداشتهای قدیمی همچنان در نگاه پاکستان به تحولات افغانستان وجود دارد.
وی در این زمینه به این تصور اشاره کرد که روسیه با افزایش نفوذ خود در افغانستان به دنبال دسترسی به آبهای گرم اقیانوس هند است.
ماکارویچ این برداشت را نادرست دانست و تأکید کرد که چنین تصوری واقعیتهای جغرافیایی و موقعیت دریایی کنونی روسیه را نادیده میگیرد.
نگرانی اسلامآباد از نقش قدرتهای ثالث
این پژوهشگر روس در بخش دیگری از تحلیل خود، یکی از مهمترین نگرانیهای پاکستان را احتمال نقشآفرینی قدرتهای خارجی در تشدید اختلافات اسلامآباد و کابل عنوان کرد.
به گفته ماکارویچ، پاکستان نگران است که یک قدرت ثالث با تشویق افغانستان به طرح ادعاهای مرزی یا حمایت غیرمستقیم از جریانهای مخالف دولت پاکستان، بر تنشهای موجود میان دو کشور بیفزاید.
او توضیح داد که در محاسبات راهبردی پاکستان، هند معمولاً بهعنوان بازیگری در نظر گرفته میشود که ممکن است چنین نقشی ایفا کند؛ با این حال، در دورههای بحرانی تاریخی، بهویژه در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی، روسیه نیز در نگاه برخی محافل پاکستانی در جایگاه قدرتی قرار گرفته که میتواند در تحولات افغانستان علیه منافع اسلامآباد نقشآفرینی کند.
تفاوت رویکرد روسیه و پاکستان در قبال افغانستان
ماکارویچ در ارزیابی کلی خود از روابط دو کشور تصریح کرد که مسکو و اسلامآباد در حال حاضر مسیرهای متفاوتی را در قبال افغانستان دنبال میکنند.
روسیه در سالهای اخیر تلاش کرده است روابط سیاسی و امنیتی خود با حکومت طالبان را گسترش دهد و افغانستان را در چارچوب همکاریهای منطقهای، بهویژه در زمینه مبارزه با تروریسم، وارد تعاملات گستردهتر کند.
در مقابل، پاکستان خواهان اقدام مؤثر طالبان علیه گروههای مسلحی است که به گفته اسلامآباد از خاک افغانستان برای حمله به این کشور استفاده میکنند.
این اختلاف دیدگاه در شرایطی مطرح میشود که روابط پاکستان و حکومت طالبان بر سر مسائل امنیتی، مرزی و فعالیت گروه تحریک طالبان پاکستان با تنشهایی روبهرو بوده است.
این کارشناس روس در پایان ابراز امیدواری کرد که اختلافات دو کشور بر سر افغانستان به روابط گستردهتر مسکو و اسلامآباد آسیب جدی وارد نکند؛ زیرا به اعتقاد او، وخامت مناسبات دوجانبه در راستای منافع هیچیک از طرفین نیست.
پایگاه تحلیلی اوراسیا ریویو در سرمقالهای با بررسی رویکرد روسیه و چین در قبال حکومت طالبان هشدار داده است که گسترش تعاملات سیاسی و امنیتی با این گروه، بدون توجه به مسائل حقوق بشری و نگرانیهای امنیتی منطقه، میتواند به تقویت جایگاه بینالمللی طالبان و عادیسازی وضعیت حاکم بر افغانستان منجر شود.
به گزارش ایراف، به نقل از اوراسیا ریویو، دکتر حمزه خان در سرمقالهای که جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ (۱۳ نوامبر ۲۰۲۶) منتشر شده، به پیامدهای گسترش روابط روسیه و چین با حکومت طالبان پرداخته و نسبت به عادیسازی مناسبات با این گروه بدون توجه به چالشهای امنیتی افغانستان و منطقه هشدار داده است.
این نویسنده معتقد است تعامل فزاینده قدرتهای منطقهای با طالبان، در شرایطی که نگرانیها درباره فعالیت گروههای مسلح در افغانستان همچنان ادامه دارد، میتواند به تقویت موقعیت سیاسی و بینالمللی این گروه منجر شود.
یکی از محورهای اصلی این سرمقاله، ناکامی هشتمین نشست رایزنیهای «فرمت مسکو» درباره افغانستان در دستیابی به بیانیه مشترک است.
این نشست پنجم اکتبر ۲۰۲۶ (۱۳ مهر ۱۴۰۵) برگزار شد، اما اختلاف میان نمایندگان پاکستان و حکومت طالبان بر سر اشاره به موضوع تروریسم در متن بیانیه، مانع توافق نهایی شد.
به نوشته اوراسیا ریویو، نمایندگان طالبان با عباراتی که افغانستان را با موضوع تروریسم مرتبط میکرد، مخالفت کردند؛ در حالی که پاکستان بر ضرورت پرداختن به فعالیت گروههای مسلح مستقر در خاک افغانستان تأکید داشت.
این اختلاف در شرایطی مطرح شد که نگرانی کشورهای منطقه درباره فعالیت گروههایی مانند تحریک طالبان پاکستان و شاخه خراسان داعش همچنان یکی از موضوعات اصلی مناسبات امنیتی منطقه است.
حکومت طالبان اتهامهای پاکستان درباره استفاده گروههای مسلح از خاک افغانستان برای حمله به این کشور را رد میکند.
حمزه خان در ادامه، رویکرد روسیه در قبال طالبان را نیز مورد بررسی قرار داده است.
روسیه در ژوئیه ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴) حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و به نخستین کشوری تبدیل شد که بهطور رسمی این اقدام را انجام داد. مسکو همچنین در سال ۲۰۲۶ همکاریهای خود با طالبان را در حوزههای اقتصادی و امنیتی گسترش داده است.
به باور نویسنده، نزدیکی مسکو به کابل در حالی دنبال میشود که روسیه همزمان با تهدیدهای امنیتی ناشی از فعالیت گروههای مسلح در افغانستان و احتمال گسترش ناامنی به آسیای مرکزی مواجه است.
از این منظر، همکاری با طالبان برای مسکو ابزاری جهت مدیریت تهدیدهای امنیتی و حفظ نفوذ منطقهای به شمار میرود؛ با این حال، چنین رویکردی میتواند به افزایش مشروعیت بینالمللی حکومت طالبان نیز کمک کند.
چین نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی افغانستان، نگرانیهای امنیتی در مرزهای منطقهای و منافع اقتصادی، از بازیگران مهم در معادلات این کشور محسوب میشود.
پکن در سالهای اخیر روابط سیاسی و اقتصادی خود با طالبان را گسترش داده، هرچند این تعاملات لزوماً به معنای به رسمیت شناختن رسمی حکومت این گروه نیست.
در این سرمقاله همچنین به هشدارهای نهادهای نظارتی سازمان ملل درباره فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان اشاره شده است؛ موضوعی که میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد و امنیت کشورهای همسایه و منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
اوراسیا ریویو در جمعبندی این تحلیل، نسبت به پیامدهای تعاملات سیاسی و اقتصادی بدون شروط مشخص با حکومت طالبان هشدار داده و بر ضرورت توجه همزمان به مسائل امنیتی، مبارزه با تروریسم و پیامدهای سیاسی عادیسازی روابط با این گروه تأکید کرده است.
این سرمقاله در نهایت این پرسش را مطرح میکند که آیا گسترش روابط روسیه و چین با طالبان میتواند به ایجاد ثبات پایدار در افغانستان کمک کند یا اینکه بدون ایجاد سازوکارهای مؤثر برای پاسخگویی و مقابله با تهدیدهای امنیتی، صرفاً به تقویت موقعیت سیاسی این گروه در منطقه منجر خواهد شد.
بلینکن: ملاحظات جنگ سرد و جنگ افغانستان مانع انتقاد جدی آمریکا از پاکستان شد
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه پیشین آمریکا، با اذعان به ملاحظات راهبردی واشنگتن در قبال پاکستان طی دهههای گذشته، گفته است نیازهای آمریکا در دوران جنگ سرد و جنگ افغانستان موجب شد این کشور از اتخاذ موضعی انتقادیتر در برابر اسلامآباد خودداری کند. او خواستار بازنگری در سیاست واشنگتن و تقویت جایگاه نهادهای غیرنظامی در ساختار قدرت پاکستان شده است.
به گزارش ایراف، به نقل از روزنامه هندوستان تایمز، بلینکن روز شنبه ۱۴ نوامبر (۲۳ آبان) در بیستوچهارمین نشست سالانه رهبری این رسانه در هند، در گفتوگو با جاوید اشرف، سفیر پیشین هند، درباره روابط واشنگتن با اسلامآباد و دهلینو و تحولات منطقهای اظهارنظر کرد.
وزیر خارجه پیشین آمریکا با اشاره به سابقه همکاریهای واشنگتن و اسلامآباد در دوران جنگ سرد و پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ گفت که ملاحظات راهبردی آمریکا در مواجهه با اتحاد جماهیر شوروی و همچنین نیاز به همکاری با پاکستان در جریان جنگ افغانستان، باعث شد واشنگتن در برابر نقش ارتش در ساختار سیاسی پاکستان و برهم خوردن توازن میان نهادهای نظامی و غیرنظامی، موضع انتقادی کمتری اتخاذ کند.
بلینکن تأکید کرد که با پایان یافتن شرایط و ضرورتهای گذشته، اکنون فرصت مناسبی برای بازنگری در سیاست آمریکا در قبال پاکستان فراهم شده است.
به گفته او، واشنگتن میتواند اقدامات بیشتری برای تغییر توازن قدرت میان دولت غیرنظامی و ساختار نظامی پاکستان انجام دهد.
وی با این حال تصریح کرد که تصمیمگیری درباره ساختار سیاسی، نظام حکمرانی و آینده جامعه پاکستان در اختیار مردم این کشور است و آمریکا نمیتواند از خارج، الگوی سیاسی موردنظر خود را بر اسلامآباد تحمیل کند؛ هرچند میتواند از برخی تغییرات حمایت کند.
بلینکن در بخش دیگری از این گفتوگو، روابط آمریکا با هند و پاکستان را از نظر ماهیت و اهمیت راهبردی متفاوت توصیف کرد و گفت که مناسبات واشنگتن و دهلینو ابعادی جهانی دارد، در حالی که روابط آمریکا با پاکستان عمدتاً در چارچوب مسائل منطقهای تعریف میشود.
او همچنین با اشاره به اهمیت همکاریهای ضدتروریسم با پاکستان، بر ضرورت اتخاذ سیاستی سختگیرانه در برابر تروریسم تأکید کرد و گفت آمریکا باید از حق هند برای دفاع از خود در برابر حملات تروریستی حمایت کند.
با این حال، وی جلوگیری از تشدید تنش میان هند و پاکستان را نیز ضروری دانست و هشدار داد که درگیری میان دو کشور دارای سلاح هستهای میتواند پیامدهایی فراتر از جنوب آسیا داشته باشد.
وزیر خارجه پیشین آمریکا همچنین درباره روابط واشنگتن و دهلینو گفت که همکاریهای دو کشور در حوزه فناوریهای پیشرفته، از جمله هوش مصنوعی، تولید نیمهرساناها، فضا و فناوری کوانتومی، از مهمترین محورهای مناسبات آینده خواهد بود.
وی در عین حال با اشاره به روابط تاریخی هند و روسیه تأکید کرد که واشنگتن نباید انتظار داشته باشد دهلینو در همه مسائل از سیاستهای آمریکا پیروی کند.
به گفته بلینکن، هند بر اساس ملاحظات و منافع مستقل خود تصمیمگیری میکند و اختلافنظر میان دو کشور باید از طریق اعتمادسازی و سازوکارهای دیپلماتیک مدیریت شود.
اظهارات بلینکن در شرایطی مطرح شده است که روابط نزدیک دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با فرماندهان ارشد نظامی پاکستان، از جمله عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، به یکی از موضوعات حساس در مناسبات واشنگتن و دهلینو تبدیل شده است.
این اظهارات همچنین بار دیگر نقش ملاحظات امنیتی و نظامی آمریکا در شکلگیری سیاستهای این کشور در جنوب آسیا را برجسته میکند؛ ملاحظاتی که در دوره جنگ افغانستان، همکاری با پاکستان را به یکی از اولویتهای واشنگتن تبدیل کرده بود و به گفته بلینکن، بر نحوه برخورد آمریکا با ساختار قدرت در این کشور تأثیر گذاشت.
کریدور واخان؛ مسیر تازه افغانستان یا پروژهای پشت درهای بسته؟
به گزارش دفتر منطقهای خبرگزاری تسنیم، حکومت طالبان امیدوار است با توسعه کریدور واخان، مسیر تجاری تازهای ایجاد کند و وابستگی اقتصادی افغانستان به پاکستان را کاهش دهد؛ با این حال، چین هنوز برای گشایش مرز و آغاز تجارت از این مسیر موافقت نکرده است.
این جاده از منطقه واخان در ولایت بدخشان تا گذرگاه واخجیر در مرز چین امتداد دارد. حکومت طالبان چهارم اکتبر از افتتاح آن خبر داد، اما مسیر به خاک چین وارد نمیشود و در سمت مقابل نیز تأسیسات گمرکی برای مبادلات تجاری وجود ندارد.
وزارت احیا و توسعه روستایی حکومت طالبان اعلام کرده است این جاده در دو مرحله و با هزینه 365 میلیون افغانی، معادل حدود 5.5 میلیون دلار، ساخته شده و هزینه آن از منابع مالی افغانستان تأمین شده است. این مسیر خاکی و پوشیده از شن و سنگریزه است و گذرگاه واخجیر نیز به دلیل بارش برف دستکم پنج ماه از سال مسدود میشود.
نگرانیهای امنیتی چین
به گزارش الجزیره، مهمترین مانع گشایش کریدور واخان، ملاحظات امنیتی چین است. پکن نگران است گروههای مسلح، بهویژه اعضای جنبش اسلامی ترکستان شرقی، از این مسیر برای ورود به منطقه سینکیانگ استفاده کنند.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، در سفر خود به کابل در اوت 2025 بر ازسرگیری گشتزنیهای مشترک در کریدور واخان و مقابله با این گروه تأکید کرد. یک منبع در حکومت افغانستان نیز به الجزیره گفت چین با اصل گشایش مرز مخالف نیست، اما این اقدام را به ارائه تضمینهای امنیتی مؤثر مشروط کرده است.
بحث احداث جاده واخان از سال 2009 میان افغانستان و چین مطرح بود، اما به دلیل دشواریهای جغرافیایی و نگرانیهای امنیتی پیشرفت نکرد. اجرای پروژه در سال 2019 آغاز شد، ولی پس از بازگشت طالبان به قدرت متوقف ماند. حکومت طالبان ساخت آن را در سپتامبر 2023 از سر گرفت و در مارس 2025 نیز قرارداد احداث مرحله دوم به طول 71 کیلومتر را با شرکتهای محلی امضا کرد.
تلاش کابل برای کاهش وابستگی به پاکستان
بر اساس گزارشها، هدف اصلی کابل از توسعه این مسیر، متنوعسازی راههای تجاری و کاهش وابستگی به گذرگاههای پاکستان است. افغانستان به دلیل محصور بودن در خشکی، برای دسترسی به بازارهای جهانی و بنادر به مسیرهای عبوری از پاکستان و ایران وابسته است؛ موضوعی که در پی درگیریهای مرزی و محدودیتهای تجاری اخیر با پاکستان اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مقامهای حکومت طالبان امیدوارند کریدور واخان در آینده علاوه بر اتصال افغانستان به بازار چین، زمینه ارتباط با آسیای مرکزی و گسترش تجارت منطقهای را فراهم کند. این مسیر همچنین میتواند در بلندمدت به بخشی از ابتکار کمربند و جاده چین تبدیل شود و از طریق دریافت عوارض ترانزیتی برای افغانستان درآمد ایجاد کند.
با این حال، پکن تاکنون نشانهای از تمایل به جایگزین کردن این مسیر با گذرگاههای تجاری موجود نشان نداده و همچنان از گسترش کریدور اقتصادی چین و پاکستان به افغانستان حمایت میکند. جاده خاکی واخان نیز با توجه به شرایط آبوهوایی و نبود زیرساختهای مرزی، در وضعیت کنونی نمیتواند جایگزین گذرگاه مهمی مانند تورخم شود.
اهمیت منطقهای و آینده پروژه
کریدور واخان برای ایران نیز اهمیت بالقوه دارد؛ زیرا اتصال زمینی و ریلی افغانستان به چین میتواند در آینده مسیر تجاری تازهای برای تهران ایجاد کند. سفیر پیشین افغانستان در ایران نیز این کریدور را فرصتی راهبردی برای تقویت ارتباط زمینی ایران با چین از طریق خاک افغانستان توصیف کرده است.
در کنار ملاحظات چین، وضعیت امنیتی بدخشان نیز از دیگر چالشهای این پروژه است. این ولایت در سالهای اخیر شاهد اعتراضها و حملاتی بوده و جبهههای مخالف حکومت کابل نیز مسئولیت چندین حمله در آن را بر عهده گرفته است.
آینده کریدور واخان به توانایی افغانستان و چین برای رفع نگرانیهای امنیتی و فراهم کردن زیرساختهای لازم بستگی دارد. در صورت توافق دو کشور، این مسیر میتواند به پیوندی تجاری میان جنوب، شرق و آسیای مرکزی تبدیل شود؛ اما تداوم ملاحظات امنیتی پکن ممکن است آن را همچنان در حد یک ظرفیت بالقوه باقی بگذارد.
ثبات منطقه در گرو صلح در کابل؛ تاجیکستان بر ضرورت گفتوگوی ملی در افغانستان تأکید کرد
وزیر خارجه تاجیکستان با تأکید بر ضرورت حفظ توجه جامعه جهانی به افغانستان، خواستار حل سیاسی بحران این کشور از طریق گفتوگوی فراگیر ملی شد.
به گزارش ایراف، سراجالدین مهرالدین، وزیر خارجه تاجیکستان، روز چهارشنبه ۲۰ آبان (۱۱ نوامبر) در نشست مشترک وزیران خارجه، وزیران دفاع و دبیران شورای امنیت سازمان پیمان امنیت جمعی در مسکو، بر ضرورت حل سیاسی بحران افغانستان و تداوم توجه جامعه جهانی به وضعیت این کشور تأکید کرد.
مهرالدین در این نشست، تقویت همکاریهای منطقهای و بینالمللی، گسترش گفتوگوهای سازنده میان کشورها و بهبود سازوکارهای تأمین امنیت را از ضرورتهای مقابله با چالشهای کنونی دانست.
او با اشاره به افزایش تهدیدهای امنیتی در منطقه گفت مقابله مؤثر با چالشهای جدید، مستلزم هماهنگی میان کشورها و بسیج ظرفیتها و تلاشهای جامعه جهانی است.
وزیر خارجه تاجیکستان همچنین تأکید کرد که کشورش به برقراری ثبات در افغانستان علاقهمند است و امنیت و صلح در این کشور را یکی از پیششرطهای اساسی ثبات در آسیای مرکزی میداند.
به گفته مهرالدین، افغانستان باثبات میتواند زمینه مناسبی برای توسعه همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی و انرژی میان کشورهای منطقه فراهم کند.
او با تأکید بر ضرورت دستیابی به راهکاری مسالمتآمیز برای پایان دادن به بحران افغانستان اظهار کرد: «ما از حلوفصل مسالمتآمیز و سیاسی وضعیت افغانستان بر پایه گفتوگوی سراسری ملی حمایت میکنیم. جامعه جهانی نباید توجه خود را به مسئله افغانستان تضعیف کند.»
تاجیکستان از کشورهای همسایه افغانستان است که تحولات سیاسی و امنیتی این کشور را از نزدیک دنبال میکند.
دوشنبه بارها بر ضرورت شکلگیری یک روند سیاسی فراگیر و تأمین ثبات پایدار در افغانستان تأکید کرده است.
هشدار دیپلمات سابق واشنگتن؛ بیتوجهی به افغانستان امنیت آمریکا را تهدید میکند
هشدار دیپلمات سابق واشنگتن؛ بیتوجهی به افغانستان امنیت آمریکا را تهدید میکند’
به گزارش ایراف، جان بس، سفیر سابق آمریکا در کابل و از مسئولان ارشد فرآیند تخلیه در وزارت خارجه آمریکا، اعلام کرد که در صورت وقوع تغییراتی در شرایط داخلی افغانستان، امکان تجدیدنظر در سیاستهای واشنگتن وجود خواهد داشت.
وی با یادآوری تجربه دهه ۱۹۹۰ میلادی تأکید کرد بیتوجهی به افغانستان و حضور گروههای افراطی در این کشور، تهدیدی برای امنیت آمریکا محسوب میشود. جان بس ابراز امیدواری کرد که با آغاز به کار کنگره جدید آمریکا، حمایت دوحزبی از برنامههای مرتبط با افغانستان احیا شده و واشنگتن با درس گرفتن از رویدادهای گذشته، به تعهدات خود در قبال همکاران افغان دو دهه اخیر عمل کند.
انتقادها از نحوه خروج و فرآیند تخلیه: نحوه خروج نیروهای آمریکایی در مرداد ۱۴۰۰ و پروندههای بلاتکلیف هزاران پناهجوی افغان و همکاران سابق نیروهای خارجی، همچنان از موضوعات پرچالش و مورد بحث در کنگره و نهادهای سیاست خارجی آمریکا است.
نگرانیهای امنیتی واشنگتن: مقامات امنیتی و دیپلماتهای سابق آمریکا بارها نسبت به پتانسیل رشد گروههای تروریستی در خاک افغانستان و بازگشت تهدیدات امنیتی علیه منافع غربی هشدار دادهاند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، وبسایت «مدرن دیپلماسی» در مقالهای با بررسی راهبرد ریلی ازبکستان در آسیای مرکزی، نوشت تداوم تنش میان افغانستان و پاکستان، تاشکند را به سمت تنوع بخشی به مسیرهای ترانزیتی و بررسی گزینههای جایگزین برای دسترسی به آبهای آزاد سوق داده است؛ هرچند این کشور همچنان پروژه راهآهن ترانسافغان را دنبال میکند.
بر اساس این گزارش، وزارتخانههای حملونقل قزاقستان و ازبکستان و وزارت زیرساخت امارات، 30 سپتامبر 2026 تفاهمنامهای درباره پروژه راهآهن آسیای مرکزی-جنوب آسیا (کاسا) امضا کردند. هدف این طرح، ایجاد مسیر ریلی از طریق قزاقستان، ازبکستان و افغانستان به بنادر پاکستان است.
گزارش افزود با این حال، تأمین مالی، نبود توافق درباره مسیر نهایی و به رسمیت نشناختن هیئت حاکمه افغانستان از جمله موانع اجرای این طرح است. هزینه احداث خط آهن ازبکستان-افغانستان-پاکستان به طول 649 کیلومتر و با عبور از کابل و پیشاور نیز در جولای 2026 حدود هفت میلیارد دلار ارزیابی شده است و به گفته معاون وزیر حملونقل ازبکستان پیشبینی میشود عملیات ساخت این خط آهن در نیمه دوم سال 2027 آغاز شود.
این گزارش، تنشهای مرزی افغانستان و پاکستان را مهمترین مانع پیشروی همکاریهای ترانزیتی منطقه دانست و خاطرنشان کرد بر اساس آمار سازمان ملل، در فاصله اکتبر 2025 تا ژوئن 2026، در نتیجه درگیریهای فرامرزی 499 غیرنظامی کشته و یکهزار و 216 نفر زخمی شدهاند. همچنین بستهشدن گذرگاههای اصلی مرزی پاکستان با افغانستان، تجارت زمینی و انتقال کالا با کامیون را مختل کرده است.
در مقابل، ازبکستان همزمان در حال پیشبرد پروژه راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان است. تا اوایل آگوست 2026، عملیات ساخت این خط آهن 17 درصد پیشرفت داشته و نخستین تونل بخش قرقیزستانی آن نیز در سپتامبر تکمیل شده است. این مسیر با اتصال به شبکه ریلی چین، در آینده امکان دسترسی به بنادر پاکستان را فراهم میکند؛ هرچند بهرهبرداری کامل از آن به چند سال زمان نیاز دارد.
به نوشته مدرن دیپلماسی، تاشکند در حال حاضر هر دو مسیر را دنبال میکند و «شوکت میرضیایف»، رئیسجمهور ازبکستان، نیز در ماه ژوئن بر ادامه همزمان پروژه ترانس-افغان و راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان تأکید کرده بود. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند توسعه زیرساختهای لجستیکی داخلی ازبکستان باید در اولویت قرار گیرد و این اقدام میتواند هزینه کمتر و کارایی بیشتری داشته باشد.
این گزارش در ادامه هشدار داد تداوم درگیریها و بسته ماندن گذرگاههای مرزی، موقعیت پاکستان را بهعنوان دروازه ترانزیتی کشورهای آسیای مرکزی به بنادر دریایی تضعیف میکند و انگیزه این کشورها را برای استفاده از مسیرهای جایگزین افزایش میدهد.
گزارش تأکید کرد ازبکستان هنوز راهآهن ترانس-افغان را کنار نگذاشته، اما همزمان با پیگیری مسیرهای جایگزین میکوشد وابستگی دسترسی تجاری خود به یک مسیر پرریسک را کاهش دهد.
گفتوگوهای مارگالا: «پاکستان نگذارد افغانستان به دامن هند سقوط کند»
شماری از سیاستمداران پاکستانی در نشست گفتوگوهای مارگالا در اسلامآباد، از سیاست کشورشان در قبال افغانستان انتقاد کردند. آنان گفتند که تنشهای امنیتی و بستهماندن گذرگاههای مرزی به تجارت و روابط دو کشور آسیب زده است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ مشاهد حسین، سیاستمدار پاکستانی و سناتور سابق، خواستار بازنگری در سیاست اسلامآباد شد و هشدار داد که پاکستان نباید افغانستان را به سوی هند سوق دهد.
در مقابل، شیری رحمان، سناتور پاکستانی، طالبان را به پناهدادن به جنگجویان تحریک طالبان پاکستان متهم کرد و گفت که اسلامآباد نمیتواند تهدیدهای امنیتی را نادیده بگیرد.
این نشست روز سهشنبه به میزبانی موسسه پژوهشی سیاست اسلامآباد برگزار شد. روابط پرتنش افغانستان و پاکستان از محورهای اصلی بحث بود.
«افغانستان را به سوی هند سوق ندهید»
مشاهد حسین گفت که افغانستان و پاکستان روابط تاریخی دارند، اما تصمیمهای شتابزده، بستن گذرگاههای مرزی و بازگرداندن دانشجویان افغان به این روابط آسیب میزند. به گفته او، چنین اقدامهایی به سود پاکستان و صلح منطقه نیست.
او تأکید کرد که مبارزه با تروریسم باید از روابط میان مردم دو کشور جدا باشد و اسلامآباد نباید با سیاستهای خود افغانستان را به سوی هند سوق دهد.
حسین گفت که حجم تجارت پاکستان با افغانستان از ۲.۳ میلیارد دالر در سال ۲۰۲۴، به هفت میلیون دالر در سال جاری کاهش یافته است.
او وضعیت کنونی را موقتی دانست و ابراز امیدواری کرد که دو کشور سرانجام اختلافات خود را حل کنند. این سیاستمدار پاکستانی همچنین پیشنهاد کرد که مبارزه با تروریسم با مشارکت کشورهای منطقه، از جمله چین، روسیه، ترکیه، ایران و شماری از کشورهای عربی دنبال شود.
«پاکستان نمیتواند بیتفاوت بماند»
شیری رحمان بیشتر بر نگرانیهای امنیتی پاکستان تأکید کرد. او گفت که حملات گروههای مسلح، درگیریهای مرزی، اختلال در تجارت و افزایش بیاعتمادی، روابط دو کشور را بهشدت آسیب زده است.
رحمان طالبان را متهم کرد که به شمار قابل توجهی از جنگجویان تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروههای مسلح پناه داده و فعالیت آنان را تحمل میکند. او افزود که طالبان این اتهامها را رد میکند، اما پاکستان نمیتواند در برابر تهدیدها و حملاتی که منشأ آنها افغانستان است، بیتفاوت بماند.
به گفته او، تأمین امنیت پایدار نیازمند تعهداتی در مبارزه با تروریسم است که بتوان اجرای آنها را سنجید. او همچنین بر نظارت موثر بر مرزها و ادامه تلاشهای دیپلوماتیک تأکید کرد.
رحمان در عین حال گفت که بستهشدن گذرگاهها به خانوادهها و بازرگانان دو طرف آسیب میزند و مانع استفاده از موقعیت افغانستان برای پیوند آسیای جنوبی و آسیای مرکزی میشود.
او پروژههای کاسا یکهزار و تاپی را نمونههایی از فرصتهای همکاری منطقهای دانست و گفت که پاکستان باید در کنار رسیدگی به نگرانیهای امنیتی، همکاری اقتصادی و ترانزیتی را نیز گسترش دهد.
حل اختلافات با طالبان
آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان برای افغانستان، حل اختلافات با طالبان، بهویژه بر سر تروریسم و تجارت ترانزیتی را یکی از سه اولویت اصلی اسلامآباد خواند.
او با اشاره به سرمایهگذاری هند در چابهار و دهلیز اقتصادی چین و پاکستان، موسوم به سیپک، گفت که پاکستان نباید سود یک پروژه ارتباطی را به معنای زیان پروژه دیگر بداند. به گفته او، این مسیرها میتوانند یکدیگر را تکمیل کنند.
درانی افزود که پاکستان میتواند با فراهمکردن مسیر انتقال انرژی به آسیای جنوبی، گسترش راههای تجاری آسیای غربی و تأمین دسترسی آسیای مرکزی به آبهای گرم، از موقعیت جغرافیایی خود سود اقتصادی ببرد.
نقش ترکیه در میانجیگری
اسماعیل نعمان تلسی، استاد دانشگاه ابنخلدون ترکیه، نیز درباره تلاشهای انقره برای کاهش تنش میان پاکستان و طالبان سخن گفت.
او گفت که مذاکرات استانبول در هشتم عقرب ۱۴۰۴ به توافق بر سر تمدید آتشبس و ایجاد سازوکاری برای نظارت بر آن انجامید. به گفته او، پس از توقف مذاکرات، ترکیه از هیئت پاکستانی خواست که فرصت دیگری به گفتوگوها بدهد.
تلسی افزود که ترکیه پس از افزایش دوباره تنشها در ماه فبروری نیز از دو طرف خواست به میز مذاکره بازگردند.
او تأکید کرد که انقره به میانجیگری ادامه میدهد، زیرا بدون ثبات در افغانستان، پیوند مسیرهای ارتباطی آسیای جنوبی، آسیای غربی و آسیای مرکزی دشوار خواهد بود.
گفتوگوهای مارگله نشستی بینالمللی است که موسسه پژوهشی سیاست اسلامآباد برگزار میکند و در آن سیاستمداران، دیپلوماتها و پژوهشگران پاکستانی و خارجی درباره امنیت، روابط منطقهای و تحولات جهان بحث میکنند.
سازمان ملل: بیثباتی افغانستان پیامدهای بینالمللی خواهد داشت
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «عرفات جمال»، نماینده کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان در افغانستان، هشدار داد بیتوجهی به وضعیت این کشور میتواند پیامدهای گسترده بینالمللی داشته باشد.
وی در گفتگو با روزنامه «کوریا تایمز» در سئول، حمایت از افغانستان را فراتر از کمکهای بشردوستانه دانست و گفت این حمایت سرمایهگذاری برای ایجاد جهانی امنتر و باثباتتر است.
جمال با اشاره به موقعیت راهبردی افغانستان و هممرزی این کشور با هفت کشور، از جمله چین، پاکستان و ایران، تأکید کرد که ثبات افغانستان برای جامعه جهانی اهمیت دارد.
نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل همچنین از دولت و مردم کره جنوبی خواست به حمایت از افغانستان ادامه دهند و با پشتیبانی از پناهجویان و بازگشتکنندگان افغان، در ایجاد محیطی امنتر و باثباتتر در سطح بینالمللی نقشآفرینی کنند.
وی با اشاره به وضعیت بازگشتکنندگان افغان افزود از سپتامبر 2023 تاکنون بیش از 6.5 میلیون شهروند افغانستان از کشورهای همسایه به کشورشان بازگشتهاند که بسیاری از آنان با مشکلاتی مانند نداشتن اسناد هویتی، سرپناه و فرصتهای شغلی روبهرو هستند.
جمال تصریح کرد کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل برای کمک به این افراد، برنامههایی در زمینه دریافت اسناد هویتی، تأمین مسکن، اشتغال و ارائه کمکهای نقدی اجرا میکند.
افغانستان در سالهای اخیر با یکی از گستردهترین موجهای بازگشت مهاجران از کشورهای همسایه، روبهرو بوده است. بازگشت میلیونها نفر در شرایطی صورت میگیرد که اقتصاد این کشور با محدودیت فرصتهای شغلی، کمبود مسکن و مشکلات معیشتی مواجه است.
سازمان ملل و نهادهای امدادرسان بارها درباره پیامدهای انسانی و اقتصادی بازگشت گسترده مهاجران هشدار داده و خواستار تداوم کمکهای بینالمللی برای تأمین نیازهای اساسی بازگشتکنندگان شدهاند.
عادل راجا: پاکستان نمیتواند افغانستان را مقصر بحران خود بداند
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «عادل راجا»، افسر پیشین ارتش پاکستان و کارشناس سیاسی این کشور، در واکنش به اظهارات «اسحاق دار»، وزیر امور خارجه پاکستان درباره افغانستان، تشکیلات نظامی این کشور را به اتخاذ سیاستهای دوگانه متهم کرد.
وزیر خارجه پاکستان بارها طی هفتههای اخیر مسئولیت مقابله با گروههای مسلح فعال علیه پاکستان را متوجه حکومت کابل و خاک افغانستان دانسته است.
راجا تأکید کرد: بحران امنیتی کنونی پاکستان پیامد چند دهه سیاستهای اشتباه ارتش است و نمیتوان مسئولیت آن را صرفاً متوجه افغانستان دانست.
وی با انتقاد از دکترین موسوم به «عمق استراتژیک» و سیاستهای نیابتی ارتش پاکستان، گفت که حملات تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) علیه غیرنظامیان و نیروهای امنیتی این کشور غیرقابلقبول است و باید متوقف شود؛ اما در مقابل، حملات فرامرزی پاکستان به افغانستان و کشتهشدن غیرنظامیان افغان نیز باید پایان یابد.
این افسر پیشین ارتش پاکستان با طرح این پرسش که چه کسی ژنرالهای پاکستانی را در برابر پیامدهای تصمیمهای فاجعهبار چند دهه گذشته پاسخگو خواهد کرد، اظهار داشت: اسلامآباد نمیتواند سالها در بیثباتسازی کشورهای همسایه نقش داشته باشد و سپس درباره ثبات منطقهای به آنها درس بدهد.
راجا ریشه اصلی بحران را در تشکیلات نظامی مستقر در راولپندی دانست و گفت این ساختار همچنان از پذیرش پیامدهای سیاستهای گذشته خودداری میکند.
وی در پایان تأکید کرد که پاکستان بهجای تکرار اظهارات اسحاق دار علیه افغانستان، به تغییر بنیادین در دکترین امنیتی خود نیاز دارد.
روابط پاکستان و حکومت طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در افغانستان در آگوست 2021، با وجود پیوندهای تاریخی و سیاسی، با تنشهای فزاینده امنیتی روبهرو شده است. اسلامآباد بارها طالبان افغانستان را به فراهمکردن پناهگاه برای اعضای تحریک طالبان پاکستان متهم کرده، اما حکومت کابل این اتهام را رد کرده و بحران امنیتی پاکستان را مسئله داخلی این کشور دانسته است.\
تازهترین گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) نشان میدهد تولید تریاک در افغانستان در سال ۲۰۲۶، با وجود ممنوعیت کشت خشخاش از سوی طالبان، نسبت به سال گذشته ۴۰۰ درصد افزایش یافته و به حدود هزار و ۵۰۰ تن رسیده است؛ تحولی که بار دیگر چالش معیشت کشاورزان، اقتصاد غیررسمی و تجارت مواد مخدر در این کشور را به کانون توجه قرار داده است.
به گزارش ایراف، به نقل از هایتایمز، بر اساس نتایج تازهترین بررسی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان طی یک سال گذشته ۳۳۰ درصد افزایش یافته و از حدود ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۳ هزار هکتار در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
همزمان، میزان تولید تریاک نیز از حدود ۳۰۰ تن به نزدیک هزار و ۵۰۰ تن افزایش یافته است؛ آماری که از رشد پنجبرابری تولید این ماده مخدر در یک سال حکایت دارد.
این افزایش در حالی ثبت شده که طالبان در آوریل ۲۰۲۲ فرمان ممنوعیت کشت خشخاش و تولید و تجارت مواد مخدر را صادر کرد. اجرای این ممنوعیت در سال نخست، کاهش چشمگیر تولید تریاک افغانستان را به دنبال داشت، اما آمارهای جدید نشان میدهد این سیاست نتوانسته است روند کشت غیرقانونی را بهطور پایدار متوقف کند.
بازگشت اقتصاد تریاک در سایه فقر کشاورزان
یکی از مهمترین عوامل بازگشت کشت خشخاش، مشکلات اقتصادی و نبود منابع درآمدی جایگزین برای کشاورزان افغانستان عنوان شده است.
بسیاری از خانوارهای روستایی که پیش از ممنوعیت به درآمد حاصل از کشت خشخاش وابسته بودند، همچنان با فقر، بیکاری و محدودیت دسترسی به بازارهای فروش محصولات کشاورزی مواجهاند.
ماریان ونینی، نویسنده گزارش هایتایمز، با استناد به اظهارات مقامهای سازمان ملل، تأکید میکند که نبود گزینههای اقتصادی جایگزین، انگیزه کشاورزان برای بازگشت به کشت خشخاش را تقویت کرده است.
مونیکا جوما، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در واکنش به این آمار اعلام کرد: «افزایش چهاربرابری کشت خشخاش نشان میدهد که حفظ کاهش کشت غیرقانونی تریاک تا چه اندازه دشوار است؛ بهویژه زمانی که کشاورزان فقیر هیچ جایگزینی برای تأمین غذای خانوادههای خود ندارند.»
او همچنین خواستار همکاری مقامهای طالبان و جامعه جهانی برای حمایت از جوامع کشاورزی شد و سرمایهگذاری در معیشت روستایی، زیرساختهای کشاورزی و دسترسی به بازارها را ضروری دانست.
درآمد ۵۲۵ میلیون دلاری تجارت غیرقانونی تریاک
افزایش تولید تریاک تنها یک مسئله کشاورزی یا امنیتی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی قابل توجهی نیز دارد.
برآوردهای مطرحشده در گزارش هایتایمز نشان میدهد تجارت غیرقانونی تریاک افغانستان در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۲۵ میلیون دلار درآمد برای فعالان این بازار ایجاد کرده است.
در همین حال، قیمت هر کیلوگرم تریاک خشک در بازار افغانستان از حدود ۵۷۰ دلار در سال ۲۰۲۵ به نزدیک ۵۰۰ دلار در سال جاری کاهش یافته است. با وجود این افت، قیمت کنونی همچنان فاصله قابل توجهی با سطح پیش از ممنوعیت دارد؛ زمانی که هر کیلوگرم تریاک با قیمتی کمتر از ۱۰۰ دلار معامله میشد.
این اختلاف قیمت نشان میدهد که حتی با وجود کاهش نسبی قیمت در مقایسه با سال گذشته، تولید و عرضه تریاک همچنان از جذابیت اقتصادی قابل توجهی برای فعالان بازار غیرقانونی برخوردار است.
تغییر جغرافیای کشت خشخاش در افغانستان
بر اساس دادههای سازمان ملل، کشت خشخاش در سال ۲۰۲۶ در ۱۶ استان از مجموع ۳۴ استان افغانستان شناسایی شده است؛ در حالی که این رقم در سال گذشته ۱۱ استان بود.
همچنین حدود سهچهارم سطح زیر کشت خشخاش در مناطق شمالشرقی افغانستان متمرکز شده است؛ موضوعی که از تغییر جغرافیای تولید تریاک در این کشور حکایت دارد.
در کنار این تغییرات، کشاورزان برای دور زدن محدودیتها به روشهایی مانند پنهان کردن مزارع کوچک خشخاش در میان زمینهای غلات، کشت در محوطههای محصور و تغییر زمان کاشت و برداشت روی آوردهاند.
مقامهای طالبان مدعی شدهاند که در سال جاری حدود ۲۲ هزار هکتار از مزارع خشخاش را نابود کردهاند؛ با این حال، سازمان ملل اعلام کرده است که امکان تأیید مستقل این آمار را نداشته است.
کاهش ذخایر تریاک و نگرانی از احیای بازار هروئین
یکی دیگر از موضوعات مهم در گزارش سازمان ملل، احتمال کاهش ذخایر انباشته تریاک در افغانستان است.
به نظر میرسد ذخایر باقیمانده از سالهای گذشته، در دوره پس از ممنوعیت طالبان، بخشی از نیاز بازارهای غیرقانونی را تأمین کردهاند. با این حال، دادههای مربوط به کشفیات مواد مخدر و نشانههای اولیه کاهش دسترسی به هروئین در اروپا حاکی از آن است که این ذخایر ممکن است رو به کاهش باشند.
در چنین شرایطی، تداوم تقاضا و بالا ماندن قیمتها میتواند انگیزه بیشتری برای افزایش دوباره تولید و گسترش شبکههای قاچاق ایجاد کند.
اقتصاد جایگزین؛ حلقه مفقوده سیاست ممنوعیت
با وجود افزایش چشمگیر تولید در سال جاری، سطح کشت و تولید تریاک افغانستان همچنان با شرایط پیش از ممنوعیت فاصله زیادی دارد. بر اساس دادههای سازمان ملل، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۳۲ هزار هکتار از زمینهای افغانستان زیر کشت خشخاش قرار داشت.
همچنین پس از اجرای ممنوعیت طالبان، تولید تریاک در سال نخست حدود ۹۵ درصد کاهش یافت؛ اما روند افزایشی جدید نشان میدهد که سیاستهای محدودکننده، بدون ایجاد منابع درآمدی پایدار برای کشاورزان، با چالش جدی مواجه خواهند بود.
از منظر اقتصادی، تجربه افغانستان بار دیگر نشان میدهد که حذف یک محصول درآمدزا از چرخه کشاورزی، بدون توسعه محصولات جایگزین، تأمین زیرساختهای تولید، ایجاد بازار فروش و حمایت مالی از کشاورزان، میتواند زمینه بازگشت فعالیتهای غیرقانونی را فراهم کند.
در حال حاضر، سازمان ملل برای ارزیابی ماهیت این افزایش و مشخص شدن اینکه آیا افغانستان با یک جهش موقت در تولید تریاک مواجه است یا روند احیای دوباره صنعت تریاک و هروئین آغاز شده، بر ادامه پایش وضعیت تأکید دارد.
آنچه روشن است، افزایش ۴۰۰ درصدی تولید تریاک در افغانستان، چهار سال پس از ممنوعیت طالبان، نشان میدهد که بحران معیشت روستایی و فقدان اقتصاد جایگزین همچنان از مهمترین موانع مهار پایدار اقتصاد مواد مخدر در این کشور است.
غیبت افغانستان در نشست اکو؛ سایه تنشهای طالبان و پاکستان بر همکاریهای منطقهای
نشست شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) قرار است روزهای ۱۵ و ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۴ و ۲۵ آبان ۱۴۰۵) در اسلامآباد پاکستان برگزار شود؛ اما عدم دعوت از نمایندگان حکومت طالبان، به یکی از مسائل محوری و قابل توجه این نشست تبدیل شده است.
به گزارش ایراف، بر اساس گزارشهای منتشرشده، وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرده است که نمایندگان حکومت طالبان را برای شرکت در این نشست دعوت نکرده است.
سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، گفته است که این تصمیم مطابق رویه برخی کشورهای عضو سازمان اکو اتخاذ شده است؛ کشورهایی که درباره دعوت از نمایندگان طالبان رویکردهای متفاوتی دارند.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که افغانستان یکی از ۱۰ عضو سازمان همکاری اقتصادی محسوب میشود و عدم حضور نمایندگان حکومت طالبان در آن میتواند بر ابعاد سیاسی و منطقهای نشست پیشرو تأثیر بگذارد.
هشدار درباره هدر رفتن
فرصتهای اقتصادی
ابوالفضل
ظهرهوند، سفیر پیشین ایران در افغانستان، در گفتوگو با «ایراف» در همین رابطه
اظهار داشت: «اینکه طالبان تصمیم به عدم حضور نشست اکو گرفتهاند — که اتفاقاً در
پاکستان برگزار میشود — در شرایطی است که کشور افغانستان با بحران اقتصادی مواجه
است. از دست دادن فرصت حضور در این نشست، موجب هدر رفتن فرصتهایی برای کاهش مشکلات
اقتصادی خواهد شد.»
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه گفت: «از آنجا که اساساً تشکیل سازمان اکو با هدف فراهم کردن شرایط بهتر برای کشورهای عضو در عرصه داد و ستد تجاری و مبادلات اقتصادی بود، عدم حضور افغانها این فرصت مهم را از آنان سلب خواهد کرد. آن هم در شرایطی که افغانستان به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی خاص، میتواند در نقش متصلکننده کشورهای آسیای مرکزی به بازارهای جنوب قاره، تأثیرگذاری غیرقابل انکاری داشته باشد و طبیعتاً در زمینه تعرفههای تجاری، تسهیلات گمرکی، حمل و نقل و سرمایهگذاری مشترک، مذاکراتی لازم و مهم داشته باشد.»
وی افزود: «بنابراین حتی احتمال دارد افغانستان در تصمیمگیریها و هماهنگیهای منطقهای سهم و نقشی نداشته باشد که این امر در بلندمدت سهم این کشور از فرصتهای اقتصادی منطقهای را بسیار کمرنگ خواهد کرد.»
تضعیف اکو بدون مشارکت
افغانستان
ظهرهوند همچنین
تصریح کرد: «غیبت افغانستان به نوعی میتواند منجر به تضعیف سازمان اکو شود. در
واقع بدون مشارکت مؤثر این کشور، برنامههای مربوط به اتصال منطقهای، توسعه تجارت
و ایجاد مسیرهای مشترک حمل و نقل، با دشواریهای بیشتر و جدیتری مواجه خواهند شد و
کشورهای عضو برای اجرای برنامههای اقتصادی-تجاری خود با موانع جدیتری روبرو
خواهند شد.»
پیوند تنشهای سیاسی و
امنیتی با تعاملات اقتصادی
سفیر پیشین ایران
در افغانستان در ادامه توضیح داد: «همچنین میتوان عدم دعوت از افغانستان برای نشست
اکو را که توسط پاکستانیها صورت گرفته است، از این زاویه مورد بررسی قرار داد که
مشکلات سیاسی-امنیتی دو کشور میتواند تعامل اقتصادی کشورهای منطقه را نیز تحت
تأثیر خود با موانع جدی روبرو کند. چرا که بنا بر قانون نانوشته تجارت بینالملل،
همکاری و همراهی منطقهای یکی از الزامات به نتیجه رسیدن برنامههای تجاری کشورهای
متبوعه به حساب میآید.»
وی در پایان گفت: «آنچه در این موضوع قابل توجه است، چیزی جز این نیست که این عدم دعوت از جانب پاکستان، فقط به افغانستان ارتباط پیدا نمیکند و همه اعضای سازمان اکو را در بهرهبرداری از فضای اقتصادی منطقهای، با مشکل و موانع زیادی مواجه میکند.»
تأکید طالبان بر ضرورت
حضور در نشست اکو
در همین حال،
عبداللطیف نظری، معاون وزارت اقتصاد طالبان، با تأکید بر ضرورت حضور نماینده این
گروه در نشست شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) گفت: «اختلافنظرهای سیاسی
نباید مانع مشارکت افغانستان در این نشست شود.» وی افزود: «حتی در صورت وجود
اختلافنظرهای سیاسی، نباید مسیر مشارکت افغانستان در چنین نشستهایی مسدود شود.»
بلاتکلیفی درباره حضور
طالبان
روزنامه پاکستانی
اکسپرس تریبیون گزارش داد که هنوز مشخص نیست طالبان به نشست شورای وزیران سازمان
همکاری اقتصادی (اکو) که قرار است
۱۵ و
۱۶ نوامبر در اسلامآباد برگزار شود، دعوت خواهند شد یا خیر. با این
حال، برخی رسانهها به نقل از سخنگوی وزارت خارجه پاکستان اعلام کردند که نماینده
طالبان به این نشست دعوت نشده است.
این نشست در حالی برگزار میشود که پاکستان بهعنوان رئیس دورهای سازمان همکاری اقتصادی در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، در پی گسترش تجارت و ایجاد مسیرهای ترانزیتی میان کشورهای آسیای مرکزی و بنادر دریای عرب است؛ هدفی که به دلیل تنشهای سیاسی و امنیتی میان کشورهای منطقه با چالشهایی روبهرو شده است.
سازمان همکاری اقتصادی (اکو) دارای ۱۰ عضو از جمله افغانستان، پاکستان، ایران، ترکیه و پنج کشور آسیای مرکزی است و در حوزههای تجارت، حملونقل، انرژی و سرمایهگذاری فعالیت میکند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «سرگئی شویگو»، دبیر شورای امنیت روسیه اظهار داشت ثبات داخلی افغانستان تأثیر مستقیمی بر وضعیت امنیتی آسیای مرکزی دارد و همکاری سازنده با کابل برای رسیدگی به چالشهای مشترک در حوزههای امنیت، اقتصاد و توسعه منطقهای ضروری است.
شویگو در چهاردهمین نشست سالانه دبیران شوراهای امنیت کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترکالمنافع، با اشاره به ثبات نسبی آسیای مرکزی گفت این منطقه در عین حال با تهدیدهای جدی امنیتی، از جمله نفوذ تروریسم بینالمللی، افراطگرایی و قاچاق مواد مخدر روبهرو است.
دبیر شورای امنیت روسیه تأکید کرد وضعیت افغانستان یکی از عوامل مؤثر بر شرایط امنیتی آسیای مرکزی است و از این رو، مسکو بر ضرورت همکاری با کابل برای مقابله با تهدیدهای مشترک و پیشبرد برنامههای اقتصادی و توسعه منطقهای تأکید دارد.
این مقام ارشد روس پیش از این نیز از ایجاد مشارکت کامل مسکو با کابل خبر داده و تأکید کرده بود گفتگوی عملگرایانه روسیه با هیئت حاکمه افغانستان حوزههایی چون امنیت، تجارت، فرهنگ و کمکهای بشردوستانه را دربرمیگیرد.
شویگو همچنین گفته بود روسیه آماده است برای تثبیت اوضاع افغانستان، از طریق توسعه همکاریهای ضدتروریستی و مبارزه با قاچاق مواد مخدر با کابل، به این کشور کمک کند.
وی همچنین بر ضرورت تقویت روابط اقتصادی و بشردوستانه و ادغام افغانستان در ساختارها و نهادهای منطقهای تأکید کرده بود.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، پس از 20 سال حضور نظامی آمریکا و متحدانش در افغانستان، هزینه دهها میلیارد دلار برای بازسازی، تشکیل دولت و آموزش نیروهای امنیتی، بازگشت طالبان به قدرت در سال 1400 نشان داد که ساختارهای ایجاد شده در افغانستان توانایی لازم برای ادامه حیات مستقل را نداشتند.
«ماتیوش خژانوفسکی»، معمار سامانههای پیچیده و مهندس سامانههای زیرساختی، در مقالهای با عنوان «افغانستان پس از 20 سال؛ واقعاً چه چیزی ساختیم؟» در وبسایت «اینتلینوز» به بررسی ناکامیهای روند بازسازی و دولتسازی در افغانستان پرداخت.
به نوشته خژانوفسکی، آمریکا حدود 145 میلیارد دلار برای بازسازی افغانستان، از جمله تقویت نیروهای امنیتی، نهادهای دولتی و اقتصاد این کشور هزینه کرد؛ رقمی که جدا از صدها میلیارد دلار هزینه جنگ بود. با این حال، اجرای پروژههای عمرانی و اداری به معنای ایجاد یک دولت کارآمد و مستقل نیست.
وی تأکید کرد مشکل اصلی، ناتوانی در ایجاد ظرفیتهای لازم برای اداره مستقل افغانستان بود. زیرساختهایی مانند برق، جاده، مدرسه و بیمارستان زمانی به توسعه کمک میکنند که با فعالیتهای اقتصادی، اشتغال، آموزش کاربردی و نهادهای عمومی توانمند ارتباط داشته باشند.
این تحلیلگر همچنین وابستگی ارتش افغانستان به حمایت آمریکا را از عوامل اصلی فروپاشی ساختار امنیتی این کشور دانست و افزود ارتش افغانستان برای تأمین لجستیک، تعمیر و نگهداری تجهیزات، حملونقل، اطلاعات و منابع مالی بهشدت به آمریکا وابسته بود و با قطع این حمایتها، ساختار نظامی کشور بهسرعت از هم پاشید.
خژانوفسکی تأکید کرد نهادهای دولتی نیز صرفاً با داشتن دفتر، وزیر و بودجه کارآمد نمیشوند، بلکه به نیروی انسانی متخصص، مأموریت مشخص، منابع مالی پایدار و ارتباط مؤثر با مردم نیاز دارند.
نویسنده در ادامه، فروپاشی اقتصادی، تضعیف نهادها و ناامنی را از عوامل مهاجرت دانست و اضافه کرد تمرکز اروپا بر کنترل مرزها و اخراج مهاجران، بدون توجه به ریشههای بحران و عواملی که موجب آوارگی مردم میشوند، راهحل پایداری نخواهد بود.
وی در پایان تأکید کرد تجربه افغانستان نشان داد حفاظت نظامی از یک کشور لزوماً به معنای ایجاد ساختارهای پایدار نیست، چرا که حضور نظامی خارجی ممکن است کشوری را برای مدتی سرپا نگه دارد، اما تداوم و بقای آن به نهادهای کارآمد و توانمندیهای مستقل وابسته است.
سرنوشت مبهم پناهجویان افغان در قطر؛ نمایندگان کنگره آمریکا خواستار رسیدگی شدند
شماری از نمایندگان کنگره آمریکا با ابراز نگرانی از وضعیت معیشتی، درمانی و آموزشی خانوادههای افغان ساکن اردوگاه السیلیه قطر، از دولت واشنگتن خواستهاند درباره شرایط زندگی این افراد و سرنوشت برنامه انتقال و اسکان مجدد آنان توضیح دهد؛ خانوادههایی که با وجود وعده اقامت موقت، سالهاست در این اردوگاه بلاتکلیف ماندهاند.
به گزارش ایراف، گروهی از نمایندگان کنگره آمریکا در نامهای به وزیران خارجه و امنیت داخلی این کشور، خواستار شفافسازی درباره وضعیت زنان و کودکان افغان مستقر در اردوگاه السیلیه در دوحه و برنامه دولت آمریکا برای تعیین تکلیف پروندههای مهاجرتی آنان شدند.
این نامه به ابتکار یاسمین انصاری و دان بیکن و با حمایت ۲۰ نماینده دیگر از دو حزب جمهوریخواه و دموکرات، هشتم آبان برای مارکو روبیو، وزیر خارجه، و مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، ارسال شده است.
انصاری روز دوشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که زنان و کودکان ساکن این اردوگاه باید به خدمات درمانی، آموزش و محیط امن زندگی دسترسی داشته باشند.
وی اعلام کرد که همراه با دیگر نمایندگان، از دولت آمریکا خواسته است درباره وضعیت این خانوادهها و برنامه انتقال آنان توضیح دهد.
بر اساس مفاد نامه، آمریکا پس از خروج این خانوادهها از افغانستان به آنان وعده داده بود اقامتشان در اردوگاه السیلیه موقت خواهد بود و پس از تکمیل مراحل پرونده، به این کشور منتقل خواهند شد؛ با این حال، بسیاری از آنان همچنان در قطر بلاتکلیف هستند.
نمایندگان کنگره خواستار بررسی کیفیت خدمات درمانی اردوگاه، بهویژه مراقبت از زنان باردار، خدمات تخصصی زنان و رسیدگی پزشکی به کودکان شدهاند.
وضعیت مدارس، دسترسی کودکان به آموزش مستمر، کلاسهای زبان انگلیسی و برنامههای تفریحی نیز از دیگر محورهای مورد توجه آنان است.
در این نامه همچنین درباره سرنوشت پروندههای پذیرش پناهندگان افغان، از جمله درخواستهای P-1 و P-2 و پروندههای پیوستن اعضای خانوادهها، پرسشهایی مطرح شده است.
نمایندگان خواستار توضیح درباره تضمین حقوق افغانها در صورت انتقال به کشورهای ثالث نیز شدهاند.
وزارتخانههای خارجه و امنیت داخلی آمریکا تا ششم آذر فرصت دارند درباره وضعیت درمانی و آموزشی ساکنان، آمادگی بزرگسالان برای اشتغال و زندگی در آمریکا، تعداد پروندههای در حال بررسی و امکان تمدید مدارک و انجام معاینات پزشکی توضیح دهند.
تولد دستکم ۱۰۰ کودک در اردوگاه
پیشتر گزارشهایی از وضعیت دشوار زندگی خانوادههای افغان در اردوگاه السیلیه منتشر شده بود.
بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی برخی ساکنان، دستکم ۱۰۰ کودک افغان در این اردوگاه متولد شدهاند و شماری از آنان سالهای نخست زندگی خود را نیز در همین محل سپری کردهاند.
یکی از زنان ساکن اردوگاه با نام مستعار نوا گفته است که با وجود وجود مدرسه، کودکان بهطور منظم آموزش نمیبینند و کیفیت خدمات درمانی نیز رضایتبخش نیست.
به گفته وی، بیماران به پزشکان متخصص دسترسی محدودی دارند و درخواست انتقال برخی از آنان به بیمارستانهای دوحه نیز با رسیدگی مناسب مواجه نمیشود.
او همچنین از مشکلاتی مانند کمردرد، بیماریهای استخوانی، اضطراب و بیخوابی در میان ساکنان خبر داده و تأکید کرده است که شرایط اردوگاه فشار بیشتری بر سالمندان، زنان باردار و کودکان وارد میکند.
تمیم، یکی دیگر از ساکنان، نیز بلاتکلیفی چندساله، دوری از خانواده و نگرانی درباره آینده را از مهمترین مشکلات افراد مستقر در اردوگاه دانسته است.
وی گفته است برخی پروندهها پس از بررسی رد شدهاند و بسیاری از خانوادهها هنوز از سرنوشت درخواستهای خود اطلاعی ندارند.
شان وندایور، بنیانگذار سازمان افغان ایواک، نیز در واکنش به نامه نمایندگان کنگره اعلام کرده است که بیش از هزار نفر از همکاران افغان آمریکا همچنان در اردوگاه السیلیه منتظر تعیین تکلیف وضعیت خود هستند.
به گفته وی، بیشتر ساکنان این اردوگاه زنان و کودکان هستند و اعضای خانواده نظامیان آمریکایی نیز در میان آنان حضور دارند.
تداوم اقامت این خانوادهها در قطر، در حالی که واشنگتن پیشتر وعده انتقال آنان به آمریکا را داده بود، بار دیگر مسئولیت دولت آمریکا در قبال سرنوشت افغانهایی را مطرح کرده است که پس از خروج نیروهای این کشور از افغانستان، به وعدههای واشنگتن برای اسکان مجدد امیدوار شده بودند.
اختلاف در واشنگتن بر سر اخراج افغانهای همکار ارتش آمریکا
به گزارش خبرگزاری تسنیم، شماری از نمایندگان کنگره آمریکا در تلاش هستند با ارائه طرحی قانونی، مانع اخراج هزاران شهروند افغان شوند که پس از خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان به این کشور منتقل شدند و اکنون با خطر از دست دادن حمایت اقامتی و اخراج به افغانستان مواجه هستند.
«جیسون کرو»، نماینده دموکرات ایالت کلرادو و از نظامیان پیشین اعزام شده به افغانستان، اعلام کرد برای وادار کردن مجلس نمایندگان به رأی گیری درباره طرح احیای «وضعیت حفاظت موقت برای افغانها»، دادخواست تخلیه دستور کار ارائه میکند. این سازوکار در صورت جمعآوری 218 امضا، امکان طرح موضوع در صحن مجلس را بدون موافقت کمیته مربوطه فراهم میکند.
این اقدام در پی تصمیم وزارت امنیت داخلی آمریکا برای پایان دادن به وضعیت حفاظت موقت شهروندان افغانستان صورت میگیرد؛ تصمیمی که بیش از هشت هزار افغان را در معرض اخراج قرار داده است.
دولت ترامپ تهدید کرده است که از اواسط نوامبر، روند انتقال این افراد به پاکستان را آغاز میکند تا در مرحله بعد به افغانستان بازگردانده شوند. وزارت امنیت داخلی آمریکا نیز در اسناد ارائه شده به دادگاه اعلام کرده که قصد دارد پروازهای اخراج برنامهریزی شده برای 16 نوامبر را ادامه دهد.
کرو تأکید کرد افغانهایی که در کنار نیروهای آمریکایی خدمت کردهاند، با به خطر انداختن جان خود به نظامیان این کشور کمک کردهاند و آمریکا پس از بیش از دو دهه جنگ به آنها وعده داده بود که هرگز تنهایشان نخواهد گذاشت. بنابراین حفاظت از این افراد نهتنها یک مسئولیت اخلاقی، بلکه بخشی از الزامات امنیت ملی آمریکاست.
بسیاری از افغانهایی که در معرض اخراج قرار دارند، در جریان خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان وارد این کشور شدند. برخی از آنان به دلیل طولانی بودن روند رسیدگی به درخواستهای پناهندگی یا دشواریهای دریافت ویزای ویژه مهاجرتی، هنوز موفق به دریافت وضعیت اقامتی جایگزین نشدهاند.
مخالفان اخراج این افراد هشدار میدهند بازگرداندن آنان میتواند جان متحدان پیشین آمریکا را در معرض انتقامجویی قرار دهد. در میان افغانهای بازداشت شده در مراکز مهاجرتی آمریکا و افراد در معرض اخراج، زنان نیز حضور دارند.
با وجود حمایت دوحزبی از طرح کرو، تصویب آن قطعی نیست. «دون بیکن» و «ماریا الویرا سالازار»، دو نماینده جمهوریخواه، از حامیان این طرح هستند؛ اما کرو برای به رأی گذاشتن آن در مجلس نمایندگان باید 218 امضا جمعآوری کند.
تجربه طرح مشابه برای احیای وضعیت حفاظت موقت شهروندان هائیتی نیز نشان میدهد تصویب در مجلس نمایندگان لزوماً به معنای تبدیل شدن طرح به قانون نیست؛ زیرا طرح مربوط به هائیتی پس از تصویب در مجلس نمایندگان، در سنا متوقف شده است.
«تام کاتن»، رئیس کنفرانس جمهوریخواهان سنا، نیز از مخالفان سرسخت اعطای وضعیت اقامتی به افغانهایی است که در جریان عملیات تخلیه دولت جو بایدن وارد آمریکا شدند؛ موضوعی که میتواند تصویب طرح حمایت از افغانها در سنا را با دشواری روبهرو کند.
در همین حال، «سم لیکاردو»، نماینده دموکرات کالیفرنیا و از حامیان این طرح، تأکید کرده است که هزاران افغان به دلیل وعده آمریکا برای حمایت از آنان در کنار نیروهای این کشور جنگیدند و نباید به دست طالبان بازگردانده شوند. وی خواستار احیای فوری وضعیت حفاظت موقت شده و گفته است این مسئله نباید تا تغییر اکثریت کنگره در سال آینده به تعویق بیفتد.
بلاتکلیفی هزاران پناهجوی افغان در اندونزی؛ اعتراضها ادامه دارد
به گزارش خبرگزاری تسنیم، شماری از پناهجویان افغان در شهرهای جاکارتا و ماکاسار اندونزی در اعتراض به بلاتکلیفی طولانیمدت و کندی روند رسیدگی به پروندههایشان تجمع کردند و خواستار تعیین تکلیف وضعیت خود شدند.
معترضان در جاکارتا ابتدا در برابر سفارت نیوزیلند تجمع کردند و سپس بهسوی پارلمان اندونزی راهپیمایی کردند. پلیس اندونزی شمار شرکتکنندگان در این تجمع را حدود 300 نفر اعلام کرد و گفت برای تأمین امنیت آن 218 نیروی امنیتی را آماده کرده بود.
همزمان، حدود 50 پناهجوی افغان نیز در شهر ماکاسار در برابر دفاتر سازمان بینالمللی مهاجرت و صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) تجمع کردند.
معترضان اعلام کردند که برخی از پناهجویان افغان نزدیک به 14 سال است که در اندونزی در انتظار انتقال به کشورهای مهاجرپذیر بهسر میبرند.
این چهارمین تظاهرات هماهنگ پناهجویان در جاکارتا و ماکاسار طی سال جاری میلادی است، اما ادارههای مسئول تاکنون به خواستههای معترضان پاسخی ندادهاند.
بر اساس آمار کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، تا سپتامبر سال جاری میلادی حدود چهار هزار و 750 پناهجوی افغان در اندونزی ثبت شدهاند.
افغانها با تشکیل 39 درصد از مجموع 12 هزار و 186 پناهجوی ثبتشده در این کشور، بزرگترین گروه پناهجویان و پناهندگان اندونزی را تشکیل میدهند. بسیاری از این افراد سالهاست در انتظار انتقال به کشورهای دیگر هستند.
سازمان افغانایوک با هشدار درباره احتمال اخراج مهاجران افغان از آمریکا در ۱۶ نوامبر، خواستار تصویب طرحی در کنگره برای حمایت قانونی از آنان تا سال ۲۰۲۹ شد.
به گزارش ایراف، سازمان افغانایوک نسبت به احتمال اخراج شهروندان افغانستان از ایالات متحده ابراز نگرانی کرد و از کنگره خواست طرح قانون وضعیت حفاظت موقت افغانها را هرچه سریعتر تصویب کند.
شان وندایور، رئیس این سازمان، اعلام کرده است که اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) برای اخراج شماری از مهاجران افغان از ۱۶ نوامبر برنامهریزی کرده است.
این هشدار در حالی مطرح میشود که طرحی با عنوان «قانون وضعیت حفاظت موقت افغانستان در سال ۲۰۲۶» در کنگره آمریکا ارائه شده است.
در صورت تصویب این طرح، اتباع واجد شرایط افغانستان میتوانند تا اول ژوئیه ۲۰۲۹ بهصورت قانونی در آمریکا اقامت و کار کنند.
این طرح همچنین با هدف تسریع رسیدگی به پروندههای مهاجرتی و جلوگیری از اخراج افرادی تدوین شده است که هنوز وضعیت اقامت یا درخواست پناهندگی آنها مشخص نشده است.
دولت دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ به وضعیت حفاظت موقت افغانستان پایان داد؛ تصمیمی که هزاران مهاجر افغان را با خطر از دست دادن مجوز اقامت و اشتغال مواجه کرد.
در همین حال، شماری از نمایندگان جمهوریخواه و دموکرات کنگره از طرح جدید حمایت کردهاند. با این حال، این پیشنهاد هنوز به تصویب نهایی نرسیده است.
سازمان افغانایوک هشدار داده است که بازگرداندن مهاجران افغان، بهویژه افرادی که پیشتر با نیروهای آمریکایی همکاری داشتهاند، میتواند آنها را با خطرات امنیتی مواجه کند.
سیاستهای متغیر ترامپ درباره اخراج پناهجویان افغان را «سردرگم» کرده است
افغانستان انترنیشنل : بهگزارش گاردین، سیاستهای متغیر اداره ترامپ درباره اخراج، دهها پناهجوی افغان را که با خطر بازگرداندهشدن به افغانستان روبهرو هستند، در بلاتکلیفی قرار داده است. فعالان حقوق پناهجویان امیدوارند که ادامه فشارها باعث لغو برنامههای احتمالی اخراج افغانها در هفتههای آینده شود.
قرار بود بیش از ۱۵۰ شهروند افغان از امریکا اخراج شوند و از طریق پاکستان به افغانستان بازگردانده شوند؛ اما یک قاضی فدرال امریکا با صدور حکمی موقت، مانع اجرای این برنامه شد.
گاردین روز شنبه، ۲۳ عقرب، گزارش داد که پس از پایان اعتبار حکم دادگاه در هفته گذشته، نگرانیها درباره اجرای دوباره این برنامه افزایش یافته است. با این حال، روز سهشنبه مشخص شد که برای شماری از افغانهای بازداشتشده که نامشان در فهرست پرواز اخراج قرار داشت، دیگر تاریخ مشخصی برای خروج تعیین نشده است.
همچنین برخی وکلای مهاجرت گفتهاند که موکلان افغان آنان از مراکز نگهداری موقت به بازداشتگاههای طولانیمدت منتقل شدهاند؛ اقدامی که احتمال اخراج فوری آنان را کاهش داده است.
شان وندایور، بنیانگذار و رئیس افغانایواک، وضعیت این افراد را «آرامش شکننده» توصیف کرده است. او گفته است برخی از افغانهای در معرض اخراج، بستگانی دارند که پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به نیروهای امریکایی در جنگ افغانستان کمک کرده بودند.
وندایور افزوده است: «در فاصله چند روز، به این متحدان گفته شد که از طریق پاکستان به دست طالبان سپرده خواهند شد؛ سپس به آنان گفته شد که در امان هستند و بعد دوباره اعلام شد که هیچکس از وضعیتشان خبر ندارد. این سیاست مهاجرتی نیست؛ بلکه واردکردن شوک و سردرگمی به افرادی است که پیش از این از جنگ جان سالم به در بردهاند.»
او از حکومت امریکا خواسته است که اخراج افغانها را بهطور کامل متوقف کند.
در همین حال، فعالان حقوق پناهجویان امیدوارند که ادامه فشارها باعث لغو این پرواز و برنامههای احتمالی اخراج افغانها در هفتههای آینده شود.
سازمان حقوق بشری «هیومن رایتس فرست» هشدار داده است که افغانهای بازگرداندهشده ممکن است با بازداشتهای خودسرانه، اعدام، شلاقزدن در ملاءعام و خشونتهای انتقامجویانه روبهرو شوند. این سازمان همچنین به محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران در افغانستان اشاره کرده است.
گاردین در ادامه به پرونده دو شهروند هزاره افغان اشاره کرده است که در صورت اخراج به افغانستان، به گفته خودشان، با خطر انتقامجویی طالبان روبهرو خواهند شد.
یکی از این افراد از اواخر سال ۲۰۲۴ در بازداشت اداره مهاجرت امریکا بهسر میبرد. همسر او پیش از بازگشت طالبان به قدرت، عضو نیروهای نظامی افغانستان بوده است. این مرد گفته است که طالبان هنگام جستوجوی همسرش، او را بهشدت لتوکوب کردهاند.
وکیل این شهروند افغان گفته است که قاضی مهاجرت به شواهد مربوط به خطرهای احتمالی علیه موکلش توجه نکرده است. وضعیت روانی این مرد پس از انتقال به بازداشتگاهی در ایالت تگزاس وخیمتر شده و یک دادگاه فدرال برای بررسی تدابیر حفاظتی و جلوگیری از خطر خودکشی، اخراج او را به مدت ۱۴ روز متوقف کرده است.
شهروند افغان دیگری که از قوم هزاره است، گفته که طالبان پس از آنکه او این گروه را به دلیل کشتن پدرش به پولیس گزارش داده بود، وی را بازداشت، شکنجه و به مرگ تهدید کردهاند.
او همچنین گفته است که طالبان با استفاده از برق و چوب او را شکنجه کردهاند. با وجود ارائه این اظهارات به مقامهای مهاجرتی امریکا، افسران پناهندگی این کشور نتیجه گرفتهاند که شواهد کافی برای اثبات خطر آسیب جدی در صورت بازگشت او وجود ندارد.
وکیل این مرد در سازمان «هیومن رایتس فرست» گفته است که این پرونده بار دیگر نشان میدهد نظام مهاجرتی امریکا در حمایت از افرادی که برای فرار از آزار و شکنجه به دنبال امنیت هستند، ناکام مانده است.
ماموران اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) دو پناهجوی افغان را در شهر ساکرامنتو، مرکز ایالت کالیفرنیا، بازداشت کردند؛ اقدامی که اعتراض فعالان حقوق پناهجویان و جامعه افغانهای مقیم این شهر را به همراه داشته است.
به گزارش ایراف، این بازداشتها در حالی صورت گرفته که دادگاه فدرال آمریکا در نیویورک اخیراً با صدور حکمی موقت، پروازهای اخراج پناهجویان افغان را تا تاریخ ۱۶ آبان به حالت تعلیق درآورده بود. با این حال، حقوقدانان تاکید میکنند که حکم مذکور صرفاً ناظر بر توقف پروازهای اخراج بوده و مانع از بازداشت اداری پناهجویان فاقد مدرک تثبیتشده توسط ماموران مهاجرت نمیشود.
نهادهای حامی پناهجویان از جمله سازمان «افغانایوک» با انتقاد از تداوم بازداشت شهروندانی که پس از تحولات سال ۲۰۲۱ وارد آمریکا شدهاند، نسبت به مخاطرات احتمالی در صورت بازگرداندن این افراد هشدار دادهاند. ایالت کالیفرنیا و به ویژه حوزه ساکرامنتو، بیشترین تراکم جمعیت پناهجویان افغان را در میان ایالات مختلف آمریکا دارا است.
· ابهام در وضعیت اقامتی و پروازهای اخراج: پروندههای مهاجرتی هزاران تن از اتباع افغانستان که پس از خروج نیروهای آمریکایی منتقل شدند، همچنان با پیچیدگیهای اداری و صدور احکام متعارض از سوی دادگاههای فدرال مواجه است.
· مواضع نهادهای مدنی و حقوق بشری: سازمانهای غیردولتی بارها خواستار تسریع در تعیین تکلیف پروندههای اقامتی و ارائه تضمینهای لازم برای عدم استرداد افرادی شدهاند که سابقه همکاری با بخشهای مختلف را در کارنامه خود دارند.
ایران، تاجیکستان و افغانستان در مسیر توسعه همکاریهای علمی
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، پیشنهاد تشکیل کنسرسیومی را برای توسعه همکاریهای علمی، فناورانه و نوآورانه با مشارکت ایران، تاجیکستان و افغانستان مطرح کرد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، حسین رضاییزاده، در اجلاس بینالمللی «ابوعلی سینا و نقش او در شکلگیری نگرش نوین علمی در جهان» که با مشارکت نمایندگان ایران، تاجیکستان و افغانستان، سازمان جهانی بهداشت و به میزبانی سازمان ملل متحد در ژنو برگزار شد، پیشنهاد تشکیل یک سازوکار مشترک سهجانبه با محوریت میراث علمی ابنسینا را ارائه کرد.
وی در این اجلاس، با اشاره به ظرفیتهای مشترک علمی، تاریخی و فرهنگی سه کشور، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً تاریخی به میراث ابنسینا و تبدیل این سرمایه ارزشمند به بستری برای توسعه همکاریهای علمی، پژوهشی، سلامت و فناوری تأکید کرد.
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی، در تشریح محورهای پیشنهادی برای همکاری میان سه کشور، توسعه پژوهشهای مشترک، مستندسازی و بازخوانی منابع پزشکی و داروشناختی، استانداردسازی فرآوردههای طبیعی و توسعه همکاریها در زمینه بهرهگیری از ظرفیت گیاهان دارویی را از جمله حوزههای قابل پیگیری در قالب این کنسرسیوم عنوان کرد.
رضاییزاده همچنین ظرفیتهای دانشگاهی و پژوهشی کشور و توانمندیهای زیستبوم شرکتهای دانشبنیان ایران را از مزیتهای راهبردی برای پیشبرد این ابتکار دانست و بر ضرورت پیوند میان دانش تاریخی و میراث علمی با توانمندیهای علمی، پژوهشی و فناورانه امروز تأکید کرد.
بر اساس این پیشنهاد، «کنسرسیوم ابنسینا برای علم، سلامت و نوآوری» میتواند بهعنوان بستری مشترک برای سازماندهی ظرفیتهای علمی سه کشور و تعریف طرحها و برنامههای مشترک در حوزههای مرتبط با سلامت، طب سنتی، گیاهان دارویی و میراث داروشناختی فعالیت کند.
رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت، برای عملیاتیسازی این پیشنهاد، تشکیل کارگروه مشترک میان ایران، تاجیکستان و افغانستان، تدوین نقشه راه سهساله برای تعیین اولویتها و مسیر همکاریها و اجرای یک طرح شاخص مشترک در حوزه گیاهان دارویی و میراث داروشناختی را پیشنهاد کرد.
این ابتکار با هدف ایجاد پیوند میان میراث علمی ابنسینا و ظرفیتهای علمی و فناورانه معاصر، میتواند زمینهساز شکلگیری همکاریهای هدفمند منطقهای در حوزه علم و سلامت باشد. بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها، مراکز پژوهشی، نهادهای تخصصی و شرکتهای دانشبنیان سه کشور نیز میتواند به توسعه پروژههای مشترک و تبدیل اشتراکات تاریخی و علمی به دستاوردهای پژوهشی و فناورانه کمک کند.
پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم سهجانبه ابنسینا همچنین ظرفیتی برای تقویت دیپلماسی علمی ایران و گسترش تعاملات منطقهای در حوزه سلامت و اقتصاد دانشبنیان به شمار میرود؛ ابتکاری که با تکیه بر یک میراث علمی مشترک، میتواند مسیر تازهای برای همکاریهای علمی، پژوهشی و فناورانه میان کشورهای منطقه ایجاد کند.
شبکههای مخوف آدمربایی، شهروندان افغانی در ایران را شکنجه میکنند و از خانواده آنها باج میگیرند
اعضای یک باند آدمربایی که با گروگان گرفتن اتباع افغانستانی و انتشار فیلم شکنجه آنها از خانوادههایشان دلار اخاذی میکردند، در تهران دستگیر شدند؛ متهمان با پولهای بهدستآمده برای خود خانه و خودروی خارجی خریده بودند و احتمال افزایش شمار شاکیان این پرونده وجود دارد.
به گزارش رکنا، پرونده این باند زمانی گشوده شد که نماینده سفارت افغانستان در اوایل آبان امسال با مراجعه به دادسرای امور جنایی تهران از ربوده شدن مردی به نام مراد خبر داد؛ مردی که برای کار به صورت غیرقانونی وارد ایران شده بود و آدمربایان در ازای آزادی او 40 هزار دلار از خانوادهاش درخواست کرده بودند.
اعضای این باند برای تحت فشار قرار دادن خانواده گروگان، تصاویر و فیلمهایی از شکنجه او ارسال کرده و تهدید کرده بودند در صورت پرداخت نشدن پول، مراد را به قتل میرسانند.
با تشکیل پرونده ، کارآگاهان اداره یازدهم پلیس آگاهی تهران بزرگ تحقیقات تخصصی خود را آغاز کردند. بررسیها نشان داد خانواده گروگان در مرحله نخست 4 هزار و 500 دلار به عنوان پیشپرداخت از طریق یک صرافی در ترکیه برای آدمربایان واریز کردهاند.
ردپای یک آشنای خانوادگی در پرونده آدمربایی
در جریان تحقیقات، کارآگاهان به یکی از بستگان دور مراد به نام نظیف مشکوک شدند؛ مردی که در تهران به عنوان کارگر ساختمانی فعالیت میکرد، اما بررسی حسابهای بانکی او از واریز مبالغی غیرمتعارف و تغییر محسوس وضعیت مالیاش حکایت داشت.
استعلام سوابق این مرد نیز نشان داد او چند سال قبل به اتهام همدستی در یک پرونده آدمربایی بازداشت شده بود. همین موضوع ظن کارآگاهان را نسبت به نقش او در ربایش مراد تقویت کرد.
در ادامه، یکی از افسران پرونده در پوشش مدیر یک پروژه ساختمانی در شمال تهران با نظیف قرار ملاقات گذاشت و سرانجام او را در این قرار دستگیر کرد.
متهم در ابتدا منکر نقش خود در آدمربایی شد، اما در ادامه با ارائه اظهارات ضدونقیض، محل نگهداری مراد و مخفیگاه همدستانش را فاش کرد.
آزادی گروگان پس از 4 روز شکنجه
بلافاصله پس از اعترافات متهم، تیمی از کارآگاهان اداره یازدهم پلیس آگاهی به مخفیگاه آدمربایان در محدوده خیابان خاوران اعزام شدند. مأموران با وجود مقاومت متهمان موفق شدند اعضای این باند را دستگیر کنند و مراد را که با دستوپای بسته در یک کارگاه نگهداری میشد، پس از 4 روز اسارت آزاد کنند.
در جریان تحقیقات، سه متهم دستگیرشده به نقش خود در آدمربایی و اخاذی 40 هزار دلاری اعتراف کردند.
خانه و خودروی خارجی با پول گروگانگیری
بررسیهای بیشتر نشان داد این پرونده تنها به ربایش مراد محدود نمیشود و اعضای این باند پیش از این نیز چند مرد افغانستانی را با شیوهای مشابه ربوده و از خانوادههایشان اخاذی کردهاند.
بر اساس اطلاعات بهدستآمده، متهمان با پولهایی که از طریق گروگانگیری و اخاذی از خانواده قربانیان به دست آورده بودند، برای خود خانه و خودروی خارجی خریداری کرده بودند؛ موضوعی که ابعاد مالی فعالیتهای مجرمانه این گروه را آشکار میکند.
در یکی دیگر از پروندههای مرتبط، آدمربایان موفق شده بودند با شکنجه گروگان و ارسال تصاویر آن برای خانوادهاش، مبلغ 15 هزار دلار اخاذی کنند. تعدادی از قربانیان نیز پس از آزادی با مراجعه به پلیس در شهرستانهای اطراف تهران، شکایت خود را ثبت کردهاند.
گفتوگو با سردسته باند و رئیس اداره یازدهم پلیس آگاهی
در فیلمهای اختصاصی همراه این گزارش، گفتوگو با نظیف، سردسته و طراح اصلی این باند آدمربایی، درباره نحوه انتخاب قربانیان، طراحی نقشه گروگانگیری، شیوه اخاذی از خانوادهها و انگیزه ارتکاب این جرایم منتشر میشود.
همچنین سرهنگ محرابی، رئیس اداره یازدهم پلیس آگاهی تهران بزرگ، در گفتوگویی درباره جزئیات عملیات شناسایی و دستگیری اعضای این باند و ابعاد پرونده توضیح میدهد.
با توجه به شناسایی چندین مورد آدمربایی با شیوه مشابه و احتمال وجود قربانیان بیشتر، تحقیقات کارآگاهان برای شناسایی سایر جرایم احتمالی اعضای این باند و شناسایی شکات جدید همچنان ادامه دارد.
پاکستان: بدون رفع تهدیدهای امنیتی تجارت با افغانستان ازسرگرفته نمیشود
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «ثمر هارون بلور»، مشاور استاندار خیبرپختونخوا در امور اطلاعات و روابط عمومی اعلام کرد تا زمانی که حملات تروریستی از خاک افغانستان علیه پاکستان ادامه داشته باشد و حاکمیت ملی این کشور به چالش کشیده شود، ازسرگیری فعالیتهای عادی تجاری میان دو کشور امکانپذیر نخواهد بود.
بلور بازگشایی مسیرهای تجاری میان پاکستان و افغانستان را به رسیدگی به نگرانیهای امنیتی اسلامآباد و دریافت همکاری عملی از مقامهای هیئت حاکمه افغانستان مشروط کرد و از کابل خواست مانع استفاده گروههای شبهنظامی از خاک این کشور برای انجام حملات علیه پاکستان شود.
وی در بیانیهای گفت: تهدید تروریسم همچنان وجود دارد، اما وضعیت نظم و امنیت در ایالت خیبرپختونخوا بهبود یافته است.
مشاور استاندار خیبرپختونخوا افزایش گشتزنی پلیس و هماهنگی بهتر میان نیروهای پلیس و امنیتی را از عوامل بهبود وضعیت امنیتی این ایالت دانست.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که گذرگاههای مرزی پاکستان و افغانستان از مهر 1404 و در پی تشدید درگیریهای مرزی و تنشهای امنیتی میان دو کشور مسدود شده است. پاکستان مدعی است مخالفان مسلح این کشور در افغانستان مستقر هستند و از آنجا حملات خود را سازماندهی میکنند؛ ادعایی که مقامهای افغانستان آن را رد کردهاند.
«یوسف آفریدی»، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع خیبر پاکستان نیز در شهریور ماه ضمن درخواست بازگشایی فوری مرز با افغانستان شد گفته بود تداوم بسته بودن این گذرگاه تورخم تاکنون بیش از 2.5 میلیارد دلار به اقتصاد پاکستان خسارت وارد کرده است.
محمولههای افغانستان باز هم پشت مرز پاکستان ماند
به گزارش خبرگزاری تسنیم، شماری از بازرگانان افغانستان از توقف طولانیمدت محمولههای صادراتی خود در مرز ریمدان و مشکلات انتقال محصولات کشاورزی به پاکستان شکایت دارند.
این بازرگانان میگویند پس از بستهشدن مرزهای تجاری پاکستان با افغانستان، ناچار شدهاند محمولههای خود را از مسیر ایران به پاکستان منتقل کنند؛ اما ازدحام و تأخیر در گذرگاه ریمدان نیز روند صادرات را با دشواری روبهرو کرده است.
به گفته آنان، کامیونهای حامل میوه و سبزی گاهی بین 25 روز تا یک ماه در این مسیر متوقف میمانند و در نتیجه، بخشی از محصولات پیش از رسیدن به مقصد فاسد میشود و زیانهای سنگینی به بازرگانان و باغداران وارد میکند.
برخی بازرگانان همچنین از اولویت عبور کامیونهای حامل گاز و نفت ایران در مقایسه با کامیونهای حامل محصولات افغانستان انتقاد کرده و گفتهاند این وضعیت، در کنار ازدحام، هزینههای صادرات را افزایش داده است. به گفته آنان، در مواردی کامیونهای حامل محمولههای صادراتی 10 تا 15 شب در مسیر متوقف ماندهاند.
بازرگانان افغانستان در گفتگو با هشت صبح، بستهبودن مرز تفتان و مشکلات انتقال کالا از مسیر ریمدان را از موانع اصلی صادرات میدانند. به گفته بازرگانان، محدودیت استفاده از کریدورهای هوایی و کمبود سردخانههای معیاری در برخی مناطق افغانستان نیز مشکلات صادرکنندگان را افزایش داده است.
پس از درگیریهای مرزی میان حکومت افغانستان و پاکستان، اسلامآباد گذرگاههای مرزی خود با افغانستان را بهروی ترانزیت کالا و رفتوآمد مسافران بست. در پی این اقدام، بازرگانان افغانستان برای ادامه مبادلات تجاری به مسیرهای جایگزین، بهویژه مسیرهای ایران روی آوردند.
وابستگی بخش قابل توجهی از صادرات محصولات کشاورزی افغانستان به مسیرهای زمینی و فسادپذیری محصولاتی مانند میوه و سبزی، هرگونه تأخیر در انتقال را به عاملی برای افزایش هزینهها و زیان بازرگانان و باغداران تبدیل کرده است.
سومین دوره رزمایش مشترک ضدتروریستی ارتشهای پاکستان و تاجیکستان با عنوان دوستی-۳ در مدرسه عملیات ویژه ارتش پاکستان در منطقه چرات ایالت خیبرپختونخوا با موفقیت به پایان رسید.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما از اسلام آباد؛ این رزمایش با هدف تقویت همکاریهای نظامی و امنیتی دو کشور و افزایش توان عملیاتی نیروهای شرکت کننده در مقابله با تهدیدات تروریستی برگزار شد.
تبادل تجربیات عملیاتی، بازنگری و بهبود تاکتیکها و دستورالعملهای نظامی و ارتقای مهارتهای رزمی از طریق آموزش مشترک و انتقال تجربیات، از محورهای اصلی این تمرین نظامی بود.
در جریان این تمرین، نیروهای نظامی دو کشور با بهرهگیری از تجربیات یکدیگر، مهارتهای تخصصی خود را در زمینه عملیات ضدتروریستی ارتقا دادند و هماهنگی عملیاتی میان یگانهای شرکت کننده را تقویت کردند.
برگزاری این رزمایش در ادامه همکاریهای نظامی دو کشور صورت میگیرد. در دوره پیشین این رزمایش، موسوم به «دوستی-۲»، که از ۴ تا ۹ اوت ۲۰۲۵ در پایگاه نظامی فخرآباد تاجیکستان برگزار شد، دو تیم رزمی از گردان کماندویی سبک ارتش پاکستان و چهار تیم رزمی از نیروهای ویژه ارتش تاجیکستان حضور داشتند.
در آن دوره حدود ۱۰۰ نیروی نظامی از دو کشور مشارکت کردند و تمرینهایی با محوریت عملیات نیروهای ویژه، مقابله با تروریسم و فعالیت در مناطق کوهستانی انجام شد.
رزمایش «دوستی-۳» بیانگر ادامه همکاریهای دفاعی و نظامی اسلام آباد و دوشنبه و عزم دو کشور برای گسترش هماهنگیهای امنیتی، تبادل دانش نظامی و تقویت توان مشترک در مقابله با تهدیدات تروریستی است.
تاپی به دروازه هرات رسید؛ آیا افغانستان میتواند به مسیر مطمئن انتقال انرژی تبدیل شود؟
عملیات احداث خط لوله گاز تاپی به نزدیکی هرات رسیده و ترکمنستان از برنامه خود برای بهرهبرداری از این بخش تا پایان سال ۲۰۲۶ خبر داده است؛ با این حال، نااطمینانی سیاسی و امنیتی در افغانستان و منطقه، اختلافهای میان کشورهای مشارکتکننده و مشکلات تأمین مالی، چشمانداز تکمیل این پروژه راهبردی را همچنان مبهم نگه داشته است.
به گزارش ایراف، خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به جنوب آسیا از مسیر افغانستان، پاکستان و هند موسوم به «تاپی»، پس از چند دهه تأخیر به مرحله تازهای از پیشرفت رسیده است.
مقامهای ترکمنستان روز یکشنبه ۲۴ آبان (۱۵ نوامبر) اعلام کردند که عملیات احداث این خط لوله به محدوده غرب شهر هرات رسیده و قرار است بخش فعلی آن تا پایان سال ۲۰۲۶ به بهرهبرداری برسد.
این موضوع در اواخر اکتبر و در جریان یک نشست انرژی در عشقآباد، پایتخت ترکمنستان، اعلام شد.
تصاویر ماهوارهای ثبتشده در هفتم نوامبر نیز پیشرفت عملیات احداث خط لوله از مرز ترکمنستان تا نقطهای در حدود ۲۲ کیلومتری غرب منطقه صنعتی هرات را نشان میدهد.
پروژه تاپی با طول تقریبی یکهزار و ۸۰۰ کیلومتر، با هدف انتقال گاز طبیعی میدان عظیم «غالکنیش» ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند طراحی شده است.
ایده اجرای این طرح از دهه ۱۹۹۰ میلادی مطرح بود، اما جنگ و ناامنی در افغانستان، اختلافهای سیاسی میان کشورهای مشارکتکننده و دشواریهای اقتصادی، بارها مانع پیشرفت آن شد.
هزینه اجرای کامل این پروژه حدود ۱۰ میلیارد دلار برآورد شده است. ترکمنستان تاکنون نزدیک به ۶۰۰ میلیون دلار برای احداث بخش منتهی به هرات هزینه کرده و تلاش دارد با تکمیل این مرحله، زمینه را برای توسعه مسیر به سمت جنوب افغانستان فراهم کند.
افزایش اهمیت تاپی در معادلات انرژی منطقه
تحولات بازار انرژی و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی از خلیج فارس، بار دیگر توجه پاکستان را به اهمیت مسیرهای جایگزین تأمین گاز جلب کرده است.
در همین زمینه، فریال لغاری، سفیر پاکستان در ترکمنستان، در نشست اخیر عشقآباد بر تعهد اسلامآباد به پیشبرد پروژه تاپی تأکید کرد.
با این حال، کارشناسان معتقدند ادامه طرح به مشارکت مالی کشورهای دیگر نیاز دارد و سرمایهگذاری احتمالی چین میتواند در تأمین هزینههای سنگین مراحل بعدی نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
مقامهای حکومت طالبان نیز پیشتر از آمادگی برای بررسی مشارکت روسیه در سرمایهگذاری این پروژه خبر دادهاند.
تکمیل تاپی میتواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز انرژی افغانستان، درآمد قابلتوجهی از محل حق ترانزیت برای این کشور ایجاد کند.
بر اساس طرح اولیه، افغانستان حدود پنج درصد از گاز انتقالی را دریافت میکند و سهم باقیمانده بهطور مساوی میان پاکستان و هند تقسیم خواهد شد.
موانع فنی، ناامنی و تردید درباره ثبات سیاسی
با وجود پیشرفت عملیات در محدوده هرات، اجرای پروژه با موانع متعددی روبهرو بوده است.
وجود مهمات منفجرنشده در بخشهایی از مسیر، دشواریهای فنی عملیات لولهگذاری و محدودبودن مشارکت نیروی کار متخصص افغان از جمله مشکلات گزارششده در روند ساخت این خط لوله است. بخش عمده عملیات مهندسی تاکنون توسط متخصصان ترکمنستان و با تجهیزات این کشور انجام شده است.
با این حال، چالشهای امنیتی و سیاسی بهمراتب فراتر از مشکلات فنی هستند. عبور بخش عمده مسیر تاپی از خاک افغانستان و ادامه آن به سمت پاکستان، اجرای پروژه را به وضعیت امنیتی و ثبات سیاسی در این دو کشور وابسته کرده است.
تداوم تنشها میان حکومت طالبان و پاکستان، درگیریهای مرزی و اختلافهای سیاسی دو طرف، نگرانیهایی درباره امنیت مسیر انتقال گاز و حفاظت از تأسیسات زیربنایی ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، نبود اطمینان درباره ثبات بلندمدت سیاسی و امنیت سرمایهگذاری در افغانستان نیز میتواند مشارکت شرکتها و سرمایهگذاران خارجی را با تردید مواجه کند.
این نگرانیها در شرایطی مطرح میشود که بخشهایی از مسیر پیشبینیشده تاپی در جنوب افغانستان و مناطق مرزی پاکستان قرار دارند و هرگونه تشدید ناامنی میتواند روند احداث، نگهداری و بهرهبرداری از خط لوله را با اختلال روبهرو کند.
آینده نامعلوم؛ پاکستان و هند همچنان حلقههای تعیینکننده
در کنار ملاحظات امنیتی، تأمین منابع مالی و جلب مشارکت عملی کشورهای مقصد از مهمترین موانع پیش روی این پروژه است.
در سالهای گذشته، علاقهمندی پاکستان و هند به اجرای تاپی کاهش یافته و همین مسئله تردیدهایی درباره تعهد بلندمدت این کشورها ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، هنوز مشخص نیست ترکمنستان چگونه منابع مالی مورد نیاز برای احداث صدها کیلومتر باقیمانده خط لوله را تأمین خواهد کرد.
مشارکت احتمالی چین یا روسیه نیز تاکنون به تعهد مالی مشخص و برنامه اجرایی روشنی تبدیل نشده است.
در مجموع، نزدیکشدن خط لوله تاپی به هرات را میتوان پیشرفتی در مرحله نخست این طرح دانست، اما این اتفاق به معنای تضمین تکمیل پروژه و اتصال ترکمنستان به بازارهای پاکستان و هند نیست.
بیثباتی سیاسی، نگرانیهای امنیتی، تنشهای کابل و اسلامآباد، نبود تضمینهای مالی و تردید درباره مشارکت بلندمدت کشورهای ذینفع، همچنان موانع اصلی تحقق این طرح هستند.
به همین دلیل، حتی اگر بخش منتهی به هرات طبق برنامه به بهرهبرداری برسد، تحقق هدف اصلی تاپی یعنی تبدیل افغانستان به مسیر پایدار انتقال گاز به جنوب آسیا، به حل مجموعهای از اختلافهای سیاسی و امنیتی و تأمین سرمایه مورد نیاز وابسته خواهد بود؛ مسائلی که هنوز چشمانداز روشنی برای آنها وجود ندارد.
دیوان کیفری بینالمللی بخشی از پرونده مربوط به جنایات آمریکاییها در افغانستان را مختومه اعلام کرد
اسناد دادگاه نشان میدهد که قضات دیوان کیفری بینالمللی تصمیمی مبنی بر پایان دادن رسمی به بخشی از تحقیقات دادستان در افغانستان که پیش از این به بررسی جنایات نیروهای آمریکایی میپرداخت و تمرکز آن تنها بر اقدامات طالبان از سال ۲۰۲۱ به بعد بود، صادر کردهاند.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا؛ رویترز نوشت: این تصمیم دیوان کیفری بینالمللی نه تنها رسماً روند تحقیقات در مورد جنایات نیروهای آمریکایی که از سال ۲۰۲۱ متوقف شده بود، بلکه تحقیقات در مورد شبهنظامیان شاخه خراسان (داعش) را نیز متوقف میکند. دفتر دادستانی روز جمعه به رویترز گفت: به این تصمیم اعتراض کرده است، اما نمیتواند جزئیات بیشتری ارائه دهد.
این جدیدترین گام در کشمکش حقوقی بین دادستانها و قضات در مورد پرونده افغانستان است و پس از آن صورت میگیرد که آمریکا با استناد به مخالفت با احکام بازداشت صادر شده برای مقامات اسرائیلی و تحقیقات در مورد اقدامات سربازان آمریکایی در افغانستان، تحریمهایی علیه این دادگاه وضع کرد.
امسال، قضات به دادستانها دستور دادند تا تحقیقات خود در مورد افغانستان را به دو تحقیق جداگانه تقسیم کنند – یکی بر جنایات مرتکب شده توسط طالبان از سال ۲۰۲۱ و دیگری بر تحقیقات اولیه که به جنایات جنگی توسط نیروهای آمریکایی نیز میپرداخت، اما به سمت بررسی شبهنظامیان داعش-خراسان تغییر جهت داده است. تقسیم پروندهها به این معنی است که احکام بازداشت صادر شده علیه چهار رهبر طالبان افغانستان همچنان به قوت خود باقی است.
مشخص نیست که آیا بستن رسمی بخشی از پرونده افغانستان برای کاهش نگرانیهای آمریکا یا به دست آوردن توجه دولت ترامپ بوده است یا نه.
گزارشهای تحلیلی حاکی از آن است که تغییر رویکردها و چالشهای امنیتی در سرحدات شرقی و شمالی افغانستان، بستر شکلگیری جبهات جدیدی را فراهم ساخته است. این طراحیهای کلان که با همسویی قدرتهای غربی دنبال میشود، هلال بحرانی را در راستای اهداف جیوپلیتیک و اخلال در منافع بازیگران کلان منطقوی هدف قرار داده است.
تحولات ماههای اخیر در حوزههای شمالی و شرقی افغانستان نشاندهنده تغییر ملموس در الگوهای مداخله و رقابتهای منطقوی است. پس از ناکامی سیاستها و رویکردهای پیشین اسلامآباد در مدیریت مناسبات با کابل، شواهد حاکی از فعالسازی مجدد جبهات اپوزیسیون و عناصر مخالف حکومت فعلی در این مناطق است.
این تحرکات که با هدف بازآفرینی بحران و ناامنی در شمال افغانستان طراحی شده، نشاندهنده ابعاد تازهای از تلاش برای بازگشت به رقابتهای فرامنطقوی در جغرافیای این کشور است.
بررسی الگوهای جغرافیای این ناآرامیها نشان میدهد که تمرکز بر محورهای حاشیهای از چترال و نورستان تا کنر و ولایت بدخشان، کریدوری ناامن را شکل داده است. هدف پنهان این هلال امنیتی، ایجاد اخلال جدی در خطوط مواصلاتی و قطع منافع کلان اقتصادی و امنیتی چین در منطقه است.
ناظران سیاسی بر این باورند که این پازل امنیتی، با همسویی آشکار سناریوهای استخباراتی ایالات متحده و بریتانیا پیگیری میشود تا ضمن امنیتیسازی پیرامون سرحدات شمالی، بسترهای لازم برای تضعیف حاکمیت مرکزی و چالشهای جیوپلیتیک فراهم گردد.
طراحیهای کلان پیرامون ایجاد انشعاب و جداسازی مناطق شمال و شرق افغانستان، بیش از پیش فرضیه حرکت به سمت سناریوی تجزیه را تقویت کرده است. این رویکرد که کاملاً در راستای منافع راهبردی غرب در تضعیف ارادههای مستقل منطقوی ارزیابی میشود، میتواند ثبات کشورهای پیرامونی و آسیای مرکزی را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد.
تداوم این روند نهتنها بحرانهای داخلی افغانستان را عمق میبخشد، بلکه مصارف سنگینی را بر امنیت دستهجمعی کشورهای منطقه تحمیل خواهد کرد.
حمایت روسیه از اقدامات کابل در مبارزه با مواد مخدر
به گزارش خبرگزاری تسنیم، «ضمیر کابلوف»، نماینده ویژه رئیسجمهور روسیه برای افغانستان، در دیدار با «امیرخان متقی»، وزیر خارجه هیئت حاکمه افغانستان، از تلاشهای کابل برای مبارزه با مواد مخدر حمایت و تقدیر کرد.
بر اساس بیانیه مطبوعاتی وزارت خارجه کابل، کابلوف همچنین با اشاره به گزارشهای برخی سازمانهای بینالمللی درباره اقدامات افغانستان در زمینه مبارزه با مواد مخدر تصریح کرد این گزارشها واقعیتهای موجود در میدان را بهدرستی منعکس نمیکنند.
بیانیه افزود دو طرف همچنین درباره گسترش روابط دوجانبه افغانستان و روسیه، بهویژه افزایش حجم مبادلات تجاری و استفاده مؤثر از فرصتهای اقتصادی موجود گفتگو کردند.
متقی گسترش روابط با روسیه را مهم دانست و تأکید کرد دو کشور باید بر اساس منافع متقابل از ظرفیتهای اقتصادی و تجاری موجود بهره بیشتری ببرند.
وی همچنین گفت هیئت حاکمه افغانستان به مبارزه جدی و مستمر با کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر متعهد است و این اقدامات را برای افغانستان و منطقه مهم میداند.
پیش از این، دفتر مقابله با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل در گزارشی از افزایش کشت خشخاش در افغانستان در سال 2026 خبر داده بود. بر اساس این گزارش، سطح زیر کشت خشخاش با افزایشی 330 درصدی، از حدود 10 هزار هکتار در سال 2025 به بیش از 43 هزار هکتار رسیده و تولید تریاک نیز حدود 400 درصد افزایش یافته است.
در مقابل، معاونت مبارزه با مواد مخدر وزارت کشور هیئت حاکمه افغانستان این آمار را مغایر با دادههای رسمی و شواهد میدانی دانسته و آن را رد کرده است.
این نهاد اعلام کرد که نیروهای مربوط در سال جاری بیش از 26 هزار هکتار از زمینهای زیر کشت پیشین را پیش از برداشت محصول پاکسازی کرده و سطح کشت باقیمانده را به نزدیک صفر رساندهاند.
معاونت مبارزه با مواد مخدر حکومت کابل همچنین با زیر سؤال بردن روشهای برآورد سازمان ملل، خواستار انتشار منابع اطلاعاتی، تصاویر ماهوارهای و جزئیات روش محاسبه آمار و بازبینی گزارش با در نظر گرفتن عملیات امحای کشت خشخاش شد.
رئیس شورای تجاری همکاری با افغانستان در اتاق بازرگانی و صنایع روسیه از تمایل حکومت طالبان به خرید فرآوردههای نفتی از مسکو و مشارکت شرکتهای روسی در احداث پالایشگاههای کوچک در افغانستان خبر داد و همزمان از سرمایهگذاران روسی برای حضور در بخش معدن این کشور دعوت کرد.
به گزارش ایراف، دیمیتری آنتونوف، رئیس شورای تجاری همکاری با افغانستان در اتاق بازرگانی و صنایع روسیه، اعلام کرد که حکومت طالبان علاقهمند به توسعه همکاریهای انرژی با مسکو، تأمین فرآوردههای نفتی از روسیه و استفاده از ظرفیت شرکتهای این کشور برای ساخت پالایشگاههای کوچک نفت در افغانستان است.
آنتونوف که در جریان سفر هیئت روسی به کابل، معاون نخستوزیر این کشور را همراهی میکرد، با اشاره به زمینههای گسترش روابط اقتصادی دو طرف گفت که مقامهای طالبان خواهان افزایش واردات فرآوردههای نفتی روسیه و مشارکت شرکتهای این کشور در ایجاد زیرساختهای پالایشی در افغانستان هستند.
وی همچنین با تأکید بر ظرفیتهای معدنی افغانستان، از شرکتهای روسی خواست برای سرمایهگذاری در بخش معدن این کشور وارد عمل شوند.
به گفته رئیس شورای تجاری همکاری با افغانستان، مقامهای طالبان از شرکتهای روسی برای مشارکت در استخراج فلزات دعوت کردهاند.
آنتونوف معتقد است بهرهبرداری از ذخایر معدنی افغانستان میتواند ضمن ایجاد فرصتهای اقتصادی برای شرکتهای روسی، به متوازنتر شدن مبادلات تجاری میان دو کشور نیز کمک کند.
در همین چارچوب، الکسی اوورچوک، معاون نخستوزیر روسیه، روز پنجشنبه ۲۱ آبان (۱۲ نوامبر) در رأس هیئتی بلندپایه به کابل سفر کرد و با مقامهای حکومت طالبان درباره گسترش همکاریهای اقتصادی، تجاری و سرمایهگذاری گفتوگو کرد.
این سفر با امضای چندین توافق و تفاهمنامه اقتصادی میان طرفین همراه بود.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان، نیز اعلام کرد که در جریان این سفر، ۱۵ تفاهمنامه همکاری اقتصادی به ارزش مجموع ۱۰۳ میلیون دلار میان اتاقهای تجارت افغانستان و روسیه و شماری از شرکتهای خصوصی دو کشور به امضا رسیده است.
گسترش همکاریهای نفتی، معدنی و تجاری میان کابل و مسکو در شرایطی دنبال میشود که روسیه پس از به رسمیت شناختن حکومت طالبان، روند توسعه روابط رسمی و اقتصادی با این گروه را شتاب بخشیده است.
در ماههای اخیر، رفتوآمد مقامهای طالبان به روسیه و سفر هیئتهای اقتصادی و سیاسی روسیه به کابل افزایش یافته و دو طرف تلاش کردهاند زمینههای تازهای برای همکاری در حوزههای تجارت، انرژی، حملونقل و سرمایهگذاری فراهم کنند.
معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل با اشاره به کاهش اهمیت افغانستان در سیاست خارجی واشنگتن اعلام کرد که آمریکا تمایلی به حمایت از مخالفان طالبان ندارد و آینده سیاسی و امنیتی این کشور بیش از گذشته به مواضع قدرتهای منطقهای، بهویژه چین و روسیه، وابسته خواهد بود.
به گزارش ایراف، آنی فورزایمر، معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل، با اشاره به تغییر رویکرد واشنگتن در قبال افغانستان گفت این کشور دیگر در اولویت سیاست خارجی ایالات متحده قرار ندارد و نباید انتظار داشت آمریکا بار دیگر نقش محوری در تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان ایفا کند.
وی در یک گفتوگویی رسانهای، درباره احتمال حمایت آمریکا از جریانهای مخالف طالبان اظهار داشت که در واشنگتن تمایل جدی برای پشتیبانی از این گروهها وجود ندارد.
فورزایمر در این باره گفت: «تا آنجا که من میدانم، پاسخ منفی است. در واشنگتن هیچ تمایل یا اشتیاقی برای حمایت از آنها وجود ندارد.»
بیاعتمادی واشنگتن به طالبان
معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل با اشاره به روابط پرتنش واشنگتن و طالبان گفت بخش قابلتوجهی از محافل سیاسی آمریکا این گروه را فاقد مشروعیت میدانند و تمایلی به همکاری نزدیک با آن ندارند.
وی در تشریح دلایل این رویکرد، به کشته شدن شمار زیادی از شهروندان و نظامیان آمریکایی در جریان جنگ افغانستان و همچنین موضوع شهروندان آمریکایی بازداشتشده در این کشور اشاره کرد.
به این ترتیب، واشنگتن از یک سو تمایلی به حمایت از مخالفان طالبان ندارد و از سوی دیگر، همچنان با موانع سیاسی و امنیتی برای برقراری روابط نزدیک با حاکمان کابل روبهرو است.
منابع معدنی افغانستان برای آمریکا جذاب نیست
فورزایمر همچنین با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی افغانستان گفت منابع معدنی این کشور جذابیت ویژهای برای آمریکا ندارند؛ چراکه مواد معدنی موجود در افغانستان در کشورهای دیگر نیز یافت میشوند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که ذخایر مس، آهن، لیتیوم و دیگر مواد معدنی افغانستان طی سالهای اخیر مورد توجه برخی قدرتهای منطقهای قرار گرفته است.
با این حال، نبود زیرساختهای کافی، مشکلات امنیتی و محدودیتهای اقتصادی، بهرهبرداری از این ظرفیتها را با دشواری مواجه کرده است.
چین و روسیه؛ تعیینکنندگان آینده افغانستان
معاون پیشین سفارت آمریکا در کابل معتقد است با کاهش تمایل واشنگتن برای حضور فعال در افغانستان، نقش کشورهای منطقه در تعیین آینده این کشور افزایش خواهد یافت.
وی بهویژه از چین و روسیه بهعنوان بازیگران مهم در معادلات سیاسی و امنیتی افغانستان نام برد و تأکید کرد که ثبات این کشور بیش از سیاستهای آمریکا به رویکرد قدرتهای منطقهای وابسته است.
از سوی دیگر، وی با اشاره به نگاه منفی بخشهایی از ساختار سیاسی آمریکا به طالبان، خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان را نیز اشتباهی بزرگ در محاسبات واشنگتن توصیف کرد.
ضرورت شکلگیری راهحل سیاسی فراگیر
اظهارات فورزایمر در مجموع از کاهش تمایل آمریکا برای مداخله مستقیم در افغانستان و افزایش اهمیت دیپلماسی منطقهای حکایت دارد.
در این شرایط، شکلگیری یک روند سیاسی فراگیر و برخوردار از مشروعیت، همچنان یکی از چالشهای اصلی آینده افغانستان محسوب میشود.
برای جمهوری اسلامی ایران نیز ثبات افغانستان از اهمیت راهبردی برخوردار است؛ چراکه امنیت مرزهای مشترک، مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر، مدیریت مهاجرت و توسعه همکاریهای اقتصادی با این کشور، مستقیماً تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان قرار دارد.
به نظر میرسد با کاهش نقش مستقیم واشنگتن، کشورهای منطقه فرصت و مسئولیت بیشتری برای کمک به مدیریت بحران افغانستان و جلوگیری از گسترش بیثباتی در این کشور خواهند داشت.
نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کردند با اتکا به اکثریت جدید در کنگره، فشارها بر حکومت طالبان جهت رفع محدودیتها علیه زنان و حمایت از پناهجویان افغان را تشدید میکنند.
به گزارش ایراف، جیسون کرو و گرگ استنتون، دو نماینده دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کردند با آغاز به کار دوره جدید کنگره، از اختیارات قانونگذاری و نظارتی برای مقابله با عدم پایبندی حکومت طالبان به تعهداتش در قبال آموزش و کار زنان استفاده خواهند کرد.
این نمایندگان با ابراز نگرانی از شرایط زندگی زنان و دختران در افغانستان، بر لزوم اتخاذ رویکردی جدیتر در قبال حقوق بشر تاکید کردند. آنان همچنین با انتقاد از رویکرد اخیر در قبال پروندههای اقامتی، خواستار احیای حمایتهای دوحزبی از همکاران افغان نیروهای آمریکایی و تسهیل در فرآیند اعطای اقامت دائم به آنان شدند.
در همین حال، دولت آمریکا پیش از این تحریمها و مقررات سختگیرانهای را برای سرمایهگذاران جهت جلوگیری از نقض قوانین مبارزه با تروریسم در معامله با حکومت طالبان اعمال کرده است، اما مقامهای کابل خواستار بازگشایی سفارت آمریکا و تمرکز بر همکاریهای اقتصادی و مبارزه با مواد مخدر هستند.
چالشهای اقامتی پناهجویان افغان: پس از خروج نیروهای آمریکایی از کابل در مرداد ۱۴۰۰، دهها هزار شهروند افغان به آمریکا منتقل شدند، اما وضعیت پروندههای اقامتی و لایحههای حمایتی آنان در کنگره همچنان با دستاندازها و اختلافات قانونی مواجه است.
دیپلماسی مشروط واشنگتن: دولت آمریکا به رسمیت شناختن حکومت طالبان و بازگشایی نمایندگیهای دیپلماتیک در کابل را منوط به رعایت حقوق بشر، ایجاد حکومت فراگیر و پایبندی به تعهدات ضد تروریستی کرده است.
۲۵ سال پیش؛ مزار شریف چگونه از دست طالبان رها شد
چند هفته پس از حملات یازدهم سپتمبر ۲۰۰۱ به امریکا، نگاه فرماندهان نظامی واشنگتن به شهری در شمال افغانستان دوخته شده بود؛ شهری که به باور آنان میتوانست مسیر جنگ را تغییر دهد. آن شهر مزارشریف بود.
در روزهایی که امریکا در حال تدارک حمله به حکومت طالبان و شبکه القاعده بود، جنرال تامی فرانکس، فرمانده عملیات نظامی امریکا، از اهمیت ویژه مزارشریف سخن میگفت. از نگاه او، این شهر که در نزدیکی مرز اوزبیکستان قرار دارد، میتوانست به یک «پل زمینی» برای ورود به افغانستان تبدیل شود؛ مسیری برای انتقال نیروها، تجهیزات و کمکهای بشردوستانه از آسیای مرکزی به داخل کشور.
اما مزارشریف تنها یک هدف لجستیکی نبود. سقوط این شهر میتوانست نخستین شکست بزرگ طالبان را رقم بزند و معادلات جنگ را تغییر دهد.
از یازدهم سپتمبر تا آغاز جنگ
در یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، حملات القاعده به نیویارک و واشنگتن نزدیک به سه هزار کشته برجای گذاشت. دولت جورج بوش، رئیسجمهور وقت امریکا، طالبان را متهم کرد که به اسامه بن لادن و شبکه القاعده پناه دادهاند.
پس از آنکه طالبان درخواست امریکا برای تحویل دادن بن لادن را نپذیرفتند، ایالات متحده همراه با متحدان خود عملیات نظامی علیه طالبان را آغاز کرد.
هفتم اکتوبر ۲۰۰۱، جنگندههای امریکایی حملات گسترده به مواضع طالبان را آغاز کردند. اما واشنگتن به خوبی میدانست که پیروزی تنها با بمباران هوایی ممکن نخواهد بود و برای جنگ زمینی به نیروهایی در داخل افغانستان نیاز دارد.
متحدان امریکا در زمین
این متحدان، نیروهای ائتلاف شمال بودند؛ مجموعهای از گروهها و فرماندهان ضد طالبان که پس از کشته شدن احمدشاه مسعود همچنان در شمال افغانستان با طالبان میجنگیدند.
در شمال، فرماندهانی چون عطامحمد نور و عبدالرشید دوستم نقش محوری داشتند. نیروهای ویژه امریکا نیز در کنار آنان حضور یافتند و حملات هوایی را هماهنگ میکردند.
نقشه روشن بود؛ امریکا از آسمان و ائتلاف شمال از زمین.
هفتهها بمباران مواضع طالبان، مراکز فرماندهی، خطوط ارتباطی و انبارهای مهمات این گروه را هدف قرار داد. منابع غربی آن زمان گزارش میدادند که توان طالبان برای برقراری ارتباط میان جبهههای مختلف تقریبا از بین رفته و ساختار فرماندهی این گروه به شدت آسیب دیده است.
نبرد برای مزارشریف
در اوایل نومبر ۲۰۰۱، فشار بر طالبان در شمال افغانستان به اوج رسید.
نیروهای ائتلاف شمال از چند محور به سوی مزارشریف پیشروی کردند؛ شهری که از سال ۱۹۹۸ در اختیار طالبان قرار داشت و یکی از مهمترین مراکز قدرت آنان در شمال کشور محسوب میشد.
در نهم نومبر، خطوط دفاعی طالبان فروپاشید.
در حالی که حملات هوایی امریکا ادامه داشت، نیروهای عبدالرشید دوستم و عطا محمد نور وارد شهر شدند. طالبان که توان حفظ مواضع خود را از دست داده بودند، عقبنشینی کردند و کنترل مزارشریف به دست ائتلاف شمال افتاد.
این نخستین شکست بزرگ طالبان پس از آغاز حملات امریکا بود.
آخرین مقاومت
اما سقوط شهر به معنای پایان فوری جنگ نبود.
در حالی که واشنگتن به فرماندهان ائتلاف شمال هشدار داده بود از انتقامگیری و کشتار گسترده جلوگیری کنند، صدها جنگجوی طالبان و جنگجویان خارجی همپیمان آنان هنوز تسلیم نشده بودند.
بسیاری از آنان در ساختمانهای مختلف شهر موضع گرفتند.
یکی از مهمترین این نقاط، مکتب سلطان رضیه در داخل شهر مزارشریف بود. به گفته مقامهای امریکایی، حدود ششصد جنگجوی طالبان و نیروهای خارجی در این محل تجمع کرده بودند.
درگیریها برای چند روز ادامه یافت.
سرانجام حملات هوایی امریکا و عملیات نیروهای ائتلاف شمال آخرین مقاومتهای سازمانیافته طالبان را در هم شکست و کنترل کامل شهر تثبیت شد.
چرا مزارشریف مهم بود؟
اهمیت مزارشریف تنها در خود شهر خلاصه نمیشد.
این شهر دروازه شمال افغانستان و نزدیکترین مسیر به ازبیکستان بود. سقوط آن امکان انتقال کمکهای بشردوستانه و تجهیزات نظامی را فراهم میکرد و حتی زمینه ایجاد نخستین پایگاه نیروهای ائتلاف در داخل افغانستان را به وجود میآورد.
اما اهمیت سیاسی آن شاید از اهمیت نظامیاش بیشتر بود.
پس از هفتهها بمباران، واشنگتن به یک پیروزی ملموس نیاز داشت؛ پیروزیای که نشان دهد فشار نظامی نتیجه داده است. سقوط مزارشریف دقیقا چنین پیامی داشت.
آغاز پایان طالبان
یک روز پس از سقوط مزارشریف، شهر چهره دیگری به خود گرفته بود. موسیقی که سالها از فضای عمومی حذف شده بود، دوباره از بلندگوها و مغازهها به گوش میرسید. زنان پس از سالها محدودیت به خیابانها آمده بودند و مردان مقابل سلمانیها صف کشیده بودند تا ریشهای خود را بتراشند. برای بسیاری از باشندگان شهر، پایان حاکمیت طالبان تنها یک تحول سیاسی یا نظامی نبود؛ نشانه بازگشت بخشی از زندگی روزمرهای بود که سالها از آن محروم شده بودند.
این رویداد راه را برای پیشروی نیروهای ائتلاف شمال به سوی کابل باز کرد. تنها چند روز بعد پایتخت نیز از کنترل طالبان خارج شد. سپس هرات، جلالآباد و در نهایت قندهار سقوط کردند.
کمتر از یک ماه پس از آنکه نیروهای ائتلاف شمال وارد مزارشریف شدند، نخستین حکومت طالبان فروپاشید.
شهری که از نگاه جنرال تامی فرانکس دروازه ورود به افغانستان بود، در عمل به دروازه سقوط نخستین حکومت طالبان تبدیل شد؛ رویدادی که مسیر تاریخ افغانستان را برای دو دهه تغییر داد.
طالبان واژه «پارسی» را از تابلوی بخش زبان و ادبیات دانشگاه کابل حذف کرد
در ادامه محدویتها بر زبانها، طالبان اینبار واژه «پارسی» را از تابلوی بخش فارسی دری دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل حذف کرد. در تابلوی پیشین این دانشکده، عنوان «دیپارتمنت پارسی دری» درج شده بود، اما در تابلوی جدید، واژه «پارسی» حذف و عنوان «ادبیات دری» جایگزین آن شده است.
منابع افغانستان اینترنشنال میگویند که این تغییر در روزهای اخیر انجام شده است. وزارت تحصیلات عالی طالبان تاکنون درباره دلیل حذف این واژه توضیحی نداده است.
دانشگاه کابل یک دانشکده زبان و ادبیات دارد که آن زبانهای مختلف در قالب دیپارتمنتهای جداگانه تدریس میشوند. در سالهای گذشته، بهدلیل اختلافها بر سر نامگذاری زبانها، دانشکده ادبیات تابلوی مشخصی نداشت و تاکنون نیز تابلویی برای آن نصب نشده است.
تابلویی که واژه «فارسی» از آن حذف شده، مربوط به دیپارتمنت فارسی دری این دانشکده است.
این نخستینبار نیست که طالبان در دانشگاه کابل به تغییر عنوانها و حذف نشانههای مرتبط با زبان و ادبیات فارسی اقدام میکنند. این گروه در عقرب ۱۴۰۱ تصاویر شماری از شاعران و نویسندگان برجسته زبان فارسی، از جمله مولانا، سعدی، حافظ و فردوسی را از دیوارهای دانشکده زبان و ادبیات فارسی دری برداشتند.
فارسی و پشتو دو زبان رسمی افغانستان هستند و میلیونها نفر در این کشور به این دو زبان صحبت میکنند و مینویسند.
طالبان در سالهای گذشته همچنین استفاده از شماری از واژههای رایج فارسی را در مکاتبات و آثار علمی دانشگاهی محدود کرده است.
وزارت تحصیلات عالی طالبان در جوزای ۱۴۰۲ در نامهای به استادان دانشگاه کابل دستور داده بود که در آثار علمی و تألیفات خود از واژههایی مانند «دانشگاه»، «دانشکده» و «دانشجو» استفاده نکنند و بهجای آنها اصطلاحات مورد نظر این گروه را به کار ببرند.
این گروه پیش از این نیز واژههای فارسی و اوزبیکی را از تابلوی دانشگاه سمنگان حذف کرده بود. مقامات طالبان در آن زمان تابلوی این دانشگاه را تغییر دادند و زبانهای فارسی و اوزبیکی را با زبانهای پشتو و انگلیسی جایگزین کردند.
اداره طالبان در سالهای گذشته بارها به حذف واژهها و اصطلاحات فارسی از تابلوهای دانشگاهها، نهادهای دولتی و مکاتبات رسمی متهم شده است.
فعالان فرهنگی طالبان را به تبعیض و تعصب و رویکرد دوگانه در قبال زبانها به ویژه فارسی و اوزبیکی متهم میکنند.
شهروندان و فعالان مدنی افغانستان نیز بارها نسبت به تلاشهای طالبان برای حاشیه بردن زبان فارسی اعتراض کردهاند. مقامهای طالبان اما بارها مدعی شدهاند که بدون تبعیض به تقویت همه زبانهای کشور متعهد هستند.
به گزارش ایراف، نشست بینالمللی بررسی اندیشهها و دستاوردهای علمی ابوعلی ابنسینا، روز پنجشنبه ۲۱ آبان، به ابتکار نمایندگیهای دائم افغانستان، ایران و تاجیکستان در مقر سازمان ملل متحد در ژنو برگزار شد.
در این نشست، جمعی از پژوهشگران، دیپلماتها، چهرههای فرهنگی و نمایندگان سه کشور حضور داشتند و بیش از ۱۰ پژوهشگر نیز مقالهها و مطالعات خود را درباره زندگی، آثار و اندیشههای این دانشمند برجسته ارائه کردند.
بخش مهمی از مباحث این نشست به دستاوردهای ابنسینا در حوزه پزشکی اختصاص داشت؛ دانشمندی که کتاب مشهور «قانون در طب» او برای قرنها یکی از منابع اصلی آموزش پزشکی در مراکز علمی و دانشگاههای اروپا به شمار میرفت و تأثیر قابلتوجهی بر پیشرفت دانش پزشکی در جهان داشت.
نصیر احمد اندیشه، سفیر و نماینده دائم افغانستان در ژنو، در این نشست با تأکید بر جایگاه فراملی ابنسینا، میراث علمی او را متعلق به مجموعه کشورهای منطقه دانست و گفت: «ابنسینا تنها به یک ملت تعلق ندارد، بلکه میراث مشترک ما و مسئولیت مشترک ما نیز به شمار میرود.»
وی با اشاره به پیوندهای تاریخی زندگی ابنسینا با افغانستان، تاجیکستان و ایران اظهار کرد که هر سه کشور بخشی از مسیر زندگی این دانشمند را در تاریخ و میراث فرهنگی خود جای دادهاند.
به گفته اندیشه، ریشههای خانوادگی ابنسینا به بلخ بازمیگردد، دوران تحصیل و جوانی او در بخارا سپری شده و آرامگاهش نیز در همدان قرار دارد.
سفیر افغانستان در ادامه با اشاره به نقش تعاملات فرهنگی و علمی در شکلگیری تمدنها گفت: «ابنسینا به ما یادآوری میکند که تمدن هرگز در محدوده مرزهای ملی شکل نگرفته است؛ بلکه در امتداد راهها، میان کتابخانهها و از طریق گفتوگوی میان انسانها پدید آمده است.»
اندیشه همچنین در بخشی از سخنان خود به محدودیتهای آموزشی در افغانستان اشاره کرد و محرومیت دختران از تحصیل در مدارس و دانشگاهها را مورد انتقاد قرار داد.
وی با بیان اینکه سرزمین خاستگاه خانوادگی ابنسینا امروز با محدودیت دسترسی دختران به آموزش روبهرو است، افزود: «اگر ابنسینا چیزی به ما بیاموزد، این است که جامعهای که دروازه دانش را میبندد، در حقیقت راه شناخت را بر خود میبندد.»
نماینده دائم افغانستان در ژنو همچنین دو روز پیش از برگزاری این نشست، با اشاره به اهمیت آثار علمی ابنسینا گفته بود که وی در کتاب «قانون» دانش پزشکی را نظاممند کرد و در کتاب «الشفا» نیز با تأکید بر استدلال و خردورزی، برتری برهان بر گمان و تقلید را مطرح ساخت.
به گفته اندیشه، احیا و توسعه مکتب علمی بلخ میتواند نقشی مهم در تقویت جایگاه علمی و فرهنگی افغانستان و منطقه ایفا کند.
برگزاری این نشست در ژنو در شرایطی صورت گرفت که میراث علمی و فرهنگی ابنسینا همچنان یکی از پیوندهای تاریخی مهم میان ملتهای منطقه به شمار میرود و آثار او در حوزههای پزشکی، فلسفه و منطق، جایگاهی برجسته در تاریخ علم جهان دارد.
بر اساس اعلام رسانه های افغانستانی، اتفاقات عجیب و غریبی برای اتباع افغانستان در ترکیه رخ می دهد و کسی هم پی گیر موضوع نیست.
خبرگزاری جمهور افغانستان در گزارشی نوشت:« تصویری از دهها جوان افغانستانی که در قسمت بار یک موتر باربری، فشرده و بدون ابتداییترین امکانات ایمنی جابهجا شدهاند، تنها یک تصویر از مهاجرت نیست؛ این تصویر، سندی تلخ از فروپاشی امید در میان نسلی است که دیگر آیندهای برای خود در افغانستان نمیبیند.
این جوانان نه برای تفریح، نه برای ماجراجویی و نه از سر خوشگذرانی، بلکه برای فرار از بیکاری، فقر، محرومیت، سرکوب و آینده مبهم، جان خود را به دست قاچاقچیان میسپارند. آنان از وطنی فرار میکنند که باید خانه امنشان باشد، اما تحت حاکمیت طالبان به جایی تبدیل شده که بسیاری از جوانان در آن نه شغل دارند، نه آزادی و نه چشماندازی روشن برای فردا.
در ادامه گزارش آمده است: طالبان باید پاسخ بدهند؛ چرا جوان افغانستانی بهجای آنکه در کشور خود کار کند، خانواده تشکیل دهد و برای آبادانی وطن تلاش کند، حاضر میشود در صندوق موتر، زیر بار موترهای باری، در کوهستانهای سرد و مسیرهای مرگبار، زندگی خود را به قمار بگذارد؟
این رسانه افغانستانی در ادامه گزارش خود، نوشته است: پس از تسلط طالبان، محدودیتهای گسترده سیاسی و اجتماعی، حذف بخش بزرگی از فرصتهای شغلی، بحران اقتصادی، محرومیت آموزشی و نبود آزادیهای اساسی، زندگی را برای بخش بزرگی از جامعه افغانستان دشوارتر کرده است. نسلی که با هزاران آرزو تحصیل کرد، اکنون با درهای بسته روبهرو است. جوانی که مدرک دانشگاهی دارد، اما فرصت کار ندارد؛ جوانی که میخواهد آزادانه زندگی کند، اما با محدودیتهای روزافزون مواجه است؛ و جوانی که حتی نمیتواند آینده خود را پیشبینی کند، سرانجام به این نتیجه میرسد که شاید تنها راه نجات، ترک افغانستان باشد.
به نوشته این سایت خبری، «کشوری که جوانانش را از دست میدهد، تنها نیروی کار خود را از دست نمیدهد؛ امید، تخصص، ظرفیت بازسازی و بخش مهمی از آیندهاش را نیز از دست میدهد. اما تلختر آن است که جوان افغانستانی پس از فرار از این وضعیت، در مسیر رسیدن به امنیت نیز با تحقیر و خشونت مواجه میشود».
بر اساس اعلام رسانه های افغانستانی، در روزهای اخیر، انتشار ویدیویی از مهاجران افغانستانی که گفته میشود پس از بازداشت در مناطق مرزی ترکیه برهنه و بهشدت «لتوکوب» شدهاند، بار دیگر موجی از نگرانی و خشم را برانگیخته است.
بر اساس برخی گزارشها در اول نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده است، شماری از مهاجران افغان پس از بازداشت در مناطق ماکو و چالدران، با بدنهای برهنه، زخمی و کبود در ویدیو دیده میشوند. فرستنده ویدیو مدعی شده است که برخی از آنان با آب جوش نیز مورد آزار قرار گرفتهاند.
این نخستینبار نیست که اتهام شکنجه و بدرفتاری علیه نیروهای مرزبانی ترکیه مطرح میشود. گزارش تحقیقی بیبیسی در جون ۲۰۲۶ نیز روایت ۱۲ مهاجر افغان را منتشر کرد که میگفتند پس از بازداشت، برهنه و لتوکوب شده و در سرمای شدید در نزدیکی مرز ایران رها شدهاند. در نتیجه سرمازدگی، شماری از اعضای این گروه دچار قطع عضو شدند.
در سوی دیگر این فاجعه، شبکههای قاچاق انسان و گروههای اختطافچی قرار دارند؛ کسانی که از فقر و درماندگی جوانان افغانستان تجارت میکنند. آنان با وعده رساندن مهاجران به اروپا، پولهای هنگفت از خانوادههای فقیر میگیرند، اما در بسیاری موارد مسافران را در کوهستانها، بیابانها و مسیرهای مرزی رها میکنند یا به گروگان میگیرند.
گروهی از مهاجران با تهدید، شکنجه و اخاذی مواجه میشوند و خانوادههایشان برای آزادی آنان مجبور به پرداخت مبالغ بیشتری میگردند. برخی نیز قربانی سرقت، خشونت جنسی، کار اجباری و سوءاستفادههای دیگر میشوند.
رسانه جمهور نوشته است: به این ترتیب، جوان افغانستانی از یک جهنم فرار میکند، اما در مسیر رسیدن به زندگی بهتر، وارد جهنم دیگری میشود؛ جهنمی که در آن قاچاقچی انسان، مرزبان متهم به شکنجه و شبکههای اختطافچی، هرکدام به شکلی از درماندگی او سود میبرند.
به روایت رسانه های افغانستان، آنچه در مرز ترکیه جریان دارد، نتیجه همافزایی سه ضلع است: طالبان با بستن درهای امید و سوق دادن جوانان به جادههای فرار، قاچاقچیان با تبدیل رنج این نسل به تجارت خونین، و مرزبانانی که متهماند مسیر عبور را به صحنه تحقیر و خشونت بدل کردهاند. این مثلث هر روز قربانیان بیشتری میگیرد و نسلی را که باید سرمایهی بازسازی کشور باشد، در مرزها فرسوده و تحقیر میکند.
جمهور افغانستان نوشته است: مسئولیت این فاجعه را نمیتوان تنها به گردن قاچاقچیان یا مرزبانان انداخت. ریشه اصلی بحران را باید در شرایطی جستوجو کرد که جوانان را به ترک وطن سوق میدهد.
پرسش تلخ این است: جوانی که در کشورش فرصت زندگی ندارد، در مسیر مهاجرت برهنه و شکنجه میشود و در چنگ قاچاقچیان به گروگان گرفته میشود، به کدام مرجع پناه ببرد؟ طالبان او را از امید به آینده محروم کردهاند، قاچاقچیان از درماندگیاش پول میسازند و مرزبانان متهم به شکنجه، دروازههای عبور او را به صحنه تحقیر و خشونت تبدیل میکنند. افغانستان امروز تنها با فرار جوانان مواجه نیست؛ با نسلی روبهرو است که برای زنده ماندن، وطنش را ترک میکند و در راه رسیدن به امنیت، حتی از حق برهنهنشدن، شکنجهنشدن و انسانی رفتار شدن نیز محروم میماند.
تلاش ناکام برای عبور به یونان؛ ۳۵ مهاجر افغان در ترکیه بازداشت شدند
پلیس ترکیه ۳۵ مهاجر افغان را که قصد داشتند از طریق دریا خود را به یونان برسانند، در استان بالیکسیر در شمالغرب این کشور بازداشت کرد.
به گزارش ایراف، به نقل از منابع خبری ترکیه، پلیس این کشور در عملیاتی در استان بالیکسیر، ۳۵ مهاجر افغان را که قصد عبور غیرقانونی از مسیر دریایی به مقصد یونان را داشتند، شناسایی و بازداشت کرد.
در جریان این عملیات، نیروهای پلیس همچنین ۱۲ جلیقه نجات، تعدادی تیوب نجات و سه دستگاه پمپ را کشف و ضبط کردند.
بر اساس گزارش منتشرشده، پس از انجام تحقیقات اولیه، چهار نفر در ارتباط با این پرونده بهعنوان مظنون شناسایی شدند.
از میان آنها، سه نفر با حکم دادگاه به زندان منتقل شدند و نفر چهارم با قرار نظارت قضایی آزاد شد.
همچنین ۳۵ مهاجر بازداشتشده پس از طی مراحل اولیه، به مرکز پذیرش و ارجاع مهاجران غیرقانونی منتقل شدند تا روند قانونی رسیدگی به وضعیت آنها انجام شود.