کیت
کلارنبرگ
ترجمه مجله جنوب
جهانی
اوکراین با پشتیبانی شبکههای اطلاعاتی غرب، عملیات مخفیانهی خود را تا منطقهی ساحل آفریقا پیش برده و از نیروهای ضددولتی و نزدیک به افراطگرایان در مالی، به عنوان بخشی از یک کارزار گسترده علیه نفوذ روسیه و چین در آفریقا، حمایت میکند.
به برکت کمکهای پنهان سیا و تجاربش در جنگ با روسیه، اوکراینِ نظامیشده از قابلیتهای لازم برای آموزش نیروهای نیابتی خود در سطحی جهانی و با تأثیری ویرانگر برخوردار است.
در ۱۳ مه، خبرگزاری لوکزامبورگ «آرتیال» گزارشی جنجالی منتشر کرد که رسانههای انگلیسیزبان به هیچ وجه به آن اشاره نکردند. این گزارش فاش میساخت که چگونه یگانهای نظامی و اطلاعاتی اوکراین به نمایندگی از فرانسه در مالی، «در هماهنگی» با شورشیان قومی طوارق و نیروهای وابسته به القاعده که مصمم به سرکوب دولت انقلابی این کشورند، به طور مخفیانه فعالیت میکنند. افزون بر این، کیاف مشتاق گسترش و تشدید عملیات آفریقایی خود و بیثبات کردن کشورهای همسایه است. ستیزهجویی اوکراینی که مدتها توسط سیا و امآیشش تشویق میشد، اکنون قاطعانه به تهدیدی بینالمللیِ مستقل تبدیل شده است.
در اوت ۲۰۲۰، عناصری از ارتش مالی دست به کودتا زدند و ابراهیم بوبکر کیتا را سرنگون کردند. از آن زمان، دولت این کشور در تلاش بوده تا نفوذ غرب را در سطح محلی خنثی کند و همزمان سیاستهای اقتصادی رادیکالی را برای رفاه مردم دنبال نماید. نیروهای فرانسوی پس از نزدیک به یک دهه اشغال، در سال ۲۰۲۲ از این کشور بیرون رانده شدند. مالی در عوض برای کمکهای اقتصادی، نظامی و سیاسی به چین و روسیه روی آورده و همزمان اتحاد انقلابی کشورهای ساحل (ایایاس) را با همسایگان خود، بورکینافاسو و نیجر، تأسیس کرده است.
نظرسنجیها نشان میدهد که تقریباً همگی مردم مالی از دولت خود و اتحاد نزدیکش با مسکو حمایت میکنند. با این حال، دولت نظامی باماکو در طول حیات خود با تهاجمات شورشیان قومی طوارق که توسط گروههای افراطیِ قاتل پشتیبانی میشوند، مبارزه کرده است. از اواخر آوریل، آنان حملات ترکیبی انجام دادهاند؛ چندین شهر را تصرف کردهاند؛ به شهرهای بزرگ حملات مرگباری ترتیب دادهاند؛ به ساختمانهای دولتی یورش بردهاند و وزیر دفاع، سادیو کامارا، را از طریق بمبگذاری در خودرو به قتل رساندهاند. گذشته از این، نیروهای دولتی که توسط سپاه آفریقای روسیه پشتیبانی میشوند، از چندین منطقهی کلیدی بیرون رانده شدهاند.
باماکو و مسکو این شورش خونین را تلاشِ کودتایِ خنثیشده توصیف میکنند. با این وجود، وضعیت همچنان بیثبات و بالقوه وخیم است. «آرتیال» اکنون فاش میکند که ناآرامیهای مرتبط با القاعده از ابتدا توسط «سربازان اوکراینی حاضر در میدان که با شورشیان طوارق همکاری میکنند» سازماندهی و عملاً پشتیبانی شده است. در مقابل، فرانسه میتواند «به طور غیرمستقیم» در مالی «به عملیات خود ادامه دهد». پاریس از طریق واسطههای کیاف، در نبود ارتش اشغالگر خود، «پشتیبانی عملیاتی» را برای شورش ضدانقلابیِ محلیِ نامحبوب و وحشیانه فراهم میکند.
طبق گزارش «آرتیال»، «فرانسه به طور خاص به سربازان اوکراینیِ فرانسویزبانِ متعددی که در لژیون خارجی خدمت میکردند، متکی است». این فقط سربازان اوکراینی تحت حمایت فرانسه نیستند که میکوشند از طریق نیروی بیرحمانه، جنگ داخلی و تغییر رژیم را در مالی دامن بزنند. یگانهایی از سازمان اطلاعات نظامیِ هراسانگیز سیا و امآیششِ کیاف، یعنی گور (GUR)، نیز به وفور حضور دارند. فرانسه با «محدود کردن حمایت عملیاتی خود به این نیروهای نیابتی اوکراینی، از همکاری مستقیم با جهادگرایان نزدیک به القاعده» در این معامله طفره میرود:
«شورشیان جداییطلب طوارق در پی تضعیف حکومت نظامی باماکو هستند، در حالی که فرانسه و اوکراین میخواهند حامیان روسی حکومت نظامی یعنی اعضای پیشین شبهنظامیان واگنر (که به سپاه آفریقا تغییر نام دادهاند) را که تمام تلاش خود را برای بیرون راندن فرانسه از آفریقا کردند، سرنگون کنند. اشتراک منافع… شورشیان طوارق رابطهای دیرینه با سرویسهای اطلاعاتی فرانسه در ساحل دارند.»
«سناریوی سوریه»
«آرتیال» گزارش میدهد که چگونه «اتحاد فرانسه و اوکراین» برای سرکوب دولتهای ضداستعماری در آفریقا مدتهاست شکل میگیرد. به طرز شگفتآوری، کیاف رهبری این کار را بر عهده گرفته است. در آغاز سال ۲۰۲۵، اطلاعات اوکراین «طرحی دقیق» به همتایان فرانسوی خود پیشنهاد داد تا «شورشیان را از منطقهی ساحل بیرون برانند و دشمن روسی» را یکسره از قاره عقب برانند. طبق گزارشها، پاریس «به ویژه به دلیل نگرانیهای امنیتی، این پیشنهاد را دنبال نکرد». با این حال، «قفل اکنون گشوده شده است».
تا به امروز، به نظر میرسد تلفیقی از استراتژیهای جنگی «به سود افراطگرایانی است که اکنون با جداییطلبان طوارق متحد شدهاند» – نه فقط در مالی، بلکه بالقوه در هر کجای منطقه که نیروهای روسی حضور دارند. همانطور که «آرتیال» اشاره میکند، چندین کشور ساحل، دخالت اوکراین را در یک کمین وحشیانهی شورشیان در ژوئیه ۲۰۲۴ که گفته میشود به کشته شدن ۸۴ جنگجوی واگنر و ۴۷ سرباز مالیایی انجامید، به شدت محکوم کردند. در آن زمان، سخنگوی گور با افتخار اظهار داشت که حمایت کیاف از شورشیان چگونه «امکان عملیات نظامی موفقیتآمیز علیه جنایتکاران جنگی روسیه را فراهم کرده است».
با توجه به اینکه اوکراین آشکارا در این خونریزی نقشی محوری داشت، دولتهای غرب آفریقا بیانیههایی صادر کردند و در آنها به روشنی اعلام نمودند که «دخالت» محلی کیاف شدیداً نامطلوب است. چندین کشور، سفرای اوکراینی خود را به دلیل مشاجرهی لفظی احضار کردند. بیبیسی همزمان با این رسوایی، این پرسش را مطرح کرد که آیا این عملیات «گل به خودی در آفریقا»ست و تهدید به نابودی «دیپلماسی صلحآمیز اوکراین» میکند. ارتش و اطلاعات کیاف که از این موضوع دلسرد نشده بودند، از آن زمان تاکنون تنها به تبانی در منطقهی ساحل ادامه دادهاند. «آرتیال» ثبت میکند که چگونه این فعالیت «ارزش خود را در منطقه ثابت میکند».
بنابر گزارشها، تصرف شهرهای «بزرگ» توسط شاخهی محلی القاعده در مالی که با حمایت اوکراین انجام شده، «تنش بین شورای نظامی حاکم و متحد روسی آن را برانگیخته است». گذشته از این، ترور سادیو کامارا، وزیر دفاع، «ضربهای دیگر» بود که مستقیماً حضور روسیه در مالی را هدف گرفت. کامارا که «نفر دوم شورای نظامی» و «مرد مسکو» توصیف میشد، «در روسیه آموزش دیده بود». اینکه مرگ او در میدان نبرد تأثیرگذار است یا نه، هنوز مشخص نیست. اما نشانههای شومی وجود دارد که اوکراین درگیری طولانیمدتی را در ساحل پیشبینی میکند.
مقالهای بلند که در تاریخ ۲۹ آوریل توسط «میلیتارنی»، برجستهترین سایت خبری نظامی اوکراین، منتشر شد، استراتژی وحشیانه و پنهان کیاف را در مالی و فراتر از آن آشکار میسازد. این مقاله با عنوان «حمله اسلامگرایان در مالی: چشمانداز یک سناریوی سوری»، جزئیاتی از موفقیتهای ارتشِ «القاعدهایِ» اوکراین در مالی – از جمله ترور کامارا – را شرح میدهد که بخشی از یک عملیات نظامی و اطلاعاتی گستردهتر با هدف «ریشهکن کردن نفوذ روسیه و چین از منطقه» است. الهامبخش این مقاله، سرنگونی دمشق توسط هیئت تحریرالشام در عرض چند روز در دسامبر ۲۰۲۴ ذکر شده است.
«میلیتارنی» اظهار داشت: «سقوط اسد در سوریه و ظهور اسلامگرایان رادیکال [هیئت تحریرالشام] نشان میدهد که گذار جناح رادیکال به قالبی میانهرو در لحظهای رخ میدهد که قدرت را به دست میگیرد، مسئولیت را بر عهده میگیرد و نیاز به مشروعیت از جامعهی بینالمللی دارد». ظاهراً دسیسههای کیاف در مالی با اختلال در تأمین مواد غذایی و مواد شیمیایی کشاورزی روسیه برای دولتهای انقلابی ساحل، از طریق «حملات سیستماتیک پهپادهای اوکراینی به پالایشگاهها و تولید مواد شیمیایی روسیه» همراه است. هدف این حملات، کاهش «ظرفیت شرکتهای پیشروِ کود روسیه» است.
«میلیتارنی» قول میدهد که «شدت حملات اوکراین علیه سایتهای شیمیایی روسیه همچنان افزایش خواهد یافت». در همین حال، کیاف به طور قابل توجهی در «تشدید تهاجم اسلامگرایان» در مالی نقش داشته و مربیانی اعزام کرده که «تاکتیکهای پهپادهای افپیوی را در میان نیروهای شورشی» به طور محلی «گسترش میدهند». بنابراین «اثربخشی شورشیان در میدان نبرد» «به طور مادی افزایش یافته است». پکن نیز در تیررس تهاجم ساحل اوکراین قرار دارد، زیرا «حمایت سخت» مسکو از دولتهای ایایاس – و «وفاداری مردمی» که آنها به دلیل تحویل غلات و کود در میان مردم خود دارند – «چتر امنیتی برای سرمایهگذاریهای چین» فراهم میکند.
«مانورهای مخفیانه»
یک تحقیق «واشنگتن پست» در اکتبر ۲۰۲۳، نور تکاندهندهای بر «جنگ سایهای خشمگین» که توسط اطلاعات اوکراین در خلال درگیری نیابتی غرب با روسیه به راه افتاده بود، تاباند. این تحقیق مستند کرد که چه تعداد عملیات برجسته، از جمله ترورهای هدفمند چهرههایی مانند داریا دوگین، کار «تیمهای نخبهای از مأموران اوکراینی از اداراتی… که با همکاری نزدیک با سیا تشکیل، آموزش و تجهیز شده بودند» بوده است. از سال ۲۰۱۵ به بعد، جاسوسان آمریکایی «پیوندهای عمیق جدیدی» با سرویسهای امنیتی و اطلاعاتی اوکراین ایجاد کردند و تقریباً آنها را «از صفر» به طور کامل بازسازی کردند.
علیرغم تصاحب جداگانه و مؤثر اسبییو توسط سیا، «تحول گستردهی گور» توسط این آژانس به تنهایی به صرف میلیونها دلار برای ایجاد مقرهای جدید برای «بخش شبهنظامی گور و یک ادارهی جداگانه مسئول جاسوسی الکترونیکی» انجامید. سیا از سال ۲۰۱۵ به طرق مختلف «سیستمهای نظارتی پیشرفته، نیروهای آموزشدیده در پایگاههایی» در اوکراین و نیز ایالات متحده و موارد بسیار دیگری را در اختیار کیاف قرار داده است. «قابلیتهای جدید، دگرگونکننده بودند» و آژانسهای جاسوسی کیاف را به «متحدانی قدرتمند علیه مسکو» تبدیل کردند.
در این مقام، گور روزانه صدها هزار «ارتباط جداگانه» از یگانهای ارتش روسیه و افاسبی را از طرف سیا رهگیری میکرد. نکته قابل توجه این است که گور همچنین «شروع به استخدام عوامل برای ادارهی جدید اقدامات فعال خود کرد». طبق گزارشها، با گذشت بیش از ۱۸ ماه از جنگ نیابتی، فعالیتهای این اداره، نگرانیهای قابل توجهی را در داخل سیا و خود اوکراین در مورد استفادهی گور از «تاکتیکهای بیرحمانهای که اکنون ممکن است موجه به نظر برسند… اما بعداً مهارشان دشوار خواهد بود» برانگیخته است.
یک مقام ارشد سابق سیا که نخواست نامش فاش شود، به «واشنگتن پست» هشدار داد: «ما شاهد تولد مجموعهای از سرویسهای اطلاعاتی هستیم که مانند موساد در دهه ۱۹۷۰ هستند». آنان نگران بودند که «مهارت» ارتقایافتهی کیاف توسط سیا در ترورها و سایر عملیاتهای سیاه، اگر «عملیاتهای اطلاعاتی» اوکراین علیه کشورهای ثالث «جسورانهتر» شود، «خطرات گستردهتری» به همراه داشته باشد. آنان با پیشبینیای بسیار دقیق، پیشبینی کردند که هرجومرج ایجادشده در خارج از کشور توسط ارتش سایهی آموزشدیدهی سیا در ارتش جمهوریخواه اوکراین «ممکن است باعث ایجاد شکاف با شرکا شود» و «تنش جدی» بر «اهداف استراتژیک گستردهتر» اوکراین وارد کند، درست همانطور که اکنون در مالی شاهد آن هستیم.
با وجود این نگرانیها، در مکانهایی که ابتدا در خاک اوکراین و سپس در خاک ایالات متحده بودند، «مأموران گور در زمینه مهارتهایی از مانورهای مخفی پشت خطوط دشمن گرفته تا سکوهای تسلیحاتی و مواد منفجره آموزش دیدند». این آژانس اطلاعات نظامی همچنین با استفاده از ناوگان پهپادهای مرگبار داخلی خود، «دهها حمله» به اهداف روسی، از جمله ساختمانها و «غیرنظامیان»، انجام داده است. یک مأمور ارشد اوکراینی نگران این بود که چگونه چنین عملیاتی در «روایت نادرست پوتین» مبنی بر اینکه کیاف «خطر فزایندهای برای روسهای عادی» ایجاد میکند و «اوکراینیها به سراغشان میآیند» نقش دارد.
اتحاد شوم کیاف با القاعده در ساحل به خوبی نشان میدهد که چگونه قابلیتهای نظامی و اطلاعاتیِ تحت حمایت سیا و امآیشش آن، قاطعانه به «خطر فزایندهای» برای شهروندان عادی در سراسر جهان تبدیل شده است. کیاف آشکارا در حال توطئه برای تکرار تصرف خشونتآمیز دمشق توسط هیئت تحریرالشام است؛ ابتدا در مالی، سپس در بورکینافاسو و نیجر. سرزمینهای نظامیشده و اشغالشده توسط افراطگرایان قرار است تکثیر شوند، در حالی که جنگ اقتصادی، دولتهای نظامی را فقیر و ضعیف میکند و به محبوبیت داخلی آنان آسیب میزند. سپس، میتوان آنان را از طریق تسلیم اجباری یا تغییر آشکار رژیم به زانو درآورد.
علناً تأیید شده است که کمکهای مخفیانهی کیاف در سرنگونی اسد مؤثر بوده است. اکنون، همانطور که «میلیتارنی» آشکارا به آن میبالد، اتحاد اوکراین با القاعده در مالی به «احیای تماسها» بین ایایاس و غرب کمک میکند. این امر به «اولین تعامل دیپلماتیک علنی تأییدشده» ایالات متحده با هر سه عضو اتحاد در ماه مارس انجامیده است. به برکت کمکهای مخفی سیا و تجاربش در مبارزه با روسیه، اوکراین نظامیشده از قابلیتهایی برای آموزش اهداف نیابتی خود در سطحی جهانی و با تأثیری ویرانگر برخوردار است. جنگی جهانی جدید آغاز شده است.