شورش نسل Z هند؛ اعتراض «سوسکها» فقط بر سر سیاست آموزشی نیست
– ترجمهی: گُلشن افتخاری
اخبارروز : اشتباه خواهد بود اگر ناآرامیهای کنونی را صرفاً پدیدهای گذرا متعلق به نسل زد یا جنبشی دانست که فقط از نگرانیهای طبقه متوسط نیرو میگیرد. زیرا این جنبش، هرچند شباهتهایی با بسیجهای اعتراضی به رهبری جوانان در کشورهای همسایه، مانند نپال و بنگلادش، دارد، در مخالفت با اصلاحات نولیبرالی نظام آموزشی که دولت حزب مردم هند به اجرا گذاشته، انسجام یافته و ریشه دوانده است
جنبش موسوم به «سوسکها» در هند به نخستین پیروزی خود دست یافته است: وزیر آموزش استعفا داد. اعتراضها اکنون در حال تبدیل شدن به جنبشی گستردهتر هستند و به یکی از بزرگترین چالشهایی بدل شدهاند که تاکنون در برابر نخستوزیر راستگرای هند، نارندرا مودی، قرار گرفته است.
اعتراضهای اخیر دانشجویی در هند از صفحهای طنزآمیز در شبکههای اجتماعی با نام «حزب سوسکها» (Cockroach Janta Party، CJP) آغاز شد. ابیجیت دیپکه، فعال سیاسی، این صفحه را در واکنش به اظهارنظر تحقیرآمیز رئیس دیوان عالی هند ایجاد کرد. رئیس دیوان عالی، فعالان جوانی را که جرأت کرده بودند از دولت انتقاد کنند، «سوسک» و «انگل» خوانده بود.
آنچه بهعنوان یک کارزار اینترنتی آغاز شد، خیلی زود به جنبشی اعتراضی در سراسر کشور علیه بینظمیها در آزمونهای سراسری برگزارشده از سوی «آژانس ملی آزمون» تبدیل شد. محور اصلی اعتراضها، افشای سؤالات آزمون سراسری ورود به رشتههای پزشکی (National Eligibility-cum-Entrance Test، NEET) بود؛ رخدادی که بنا بر گزارشها، در سراسر هند شماری از داوطلبان را به خودکشی کشاند.
این جنبش زمانی شتاب بیشتری گرفت که سونام وانگچوک، آموزگار و فعال شناختهشده اهل لاداخ، به آن پیوست. او دست به اعتصاب غذای نامحدود زد و خواستار استعفای دارمندرا پرادان، وزیر آموزش، شد. سرانجام شنبه گذشته، ۲۵ ژوئیه، جنبش نخستین پیروزی خود را جشن گرفت؛ پرادان در پی اعتراضها از مقام خود کنارهگیری کرد.
از شبکههای اجتماعی تا خیابانها
اعتراضها در ابتدا بر یک موضوع مشخص متمرکز بود، اما اکنون به جنبشی گستردهتر علیه فساد گسترش یافته است. رهبری این جنبش را «حزب سوسکها» و شمار زیادی از جوانان بر عهده دارند که از حزب راستگرای اقتدارگرای حاکم، «حزب مردم هند» (Bharatiya Janata Party، BJP)، خواهان مسئولیتپذیری و پاسخگویی بیشتر هستند. هنگامی که در ۲۰ ژوئیه دهها هزار دانشجو در راهپیمایی به سوی پارلمان در دهلی نو، که به ابتکار «حزب سوسکها» برگزار شد، شرکت کردند، روشن شد که اعتراضهای کنونی به یکی از بزرگترین جنبشهای اجتماعی هند در سالهای اخیر تبدیل شده است. این جنبش از طیف گستردهای از احزاب مخالف، از جمله نیروهای چپ، و نیز از سوی شخصیتهای عمومی و چهرههای سرشناس حمایت میشود. همچنین، کارزارهای فراگیر در شبکههای اجتماعی، همراه با پوشش گسترده رسانههای مستقل هند و مطبوعات خارجی، توجه قابلتوجه بینالمللی را به این جنبش جلب کرده است. همه اینها در ابعادی رخ داده که از زمان اعتراضهای کشاورزان هند در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ تاکنون بیسابقه بوده است.
حزب مردم هند و هوادارانش با همان مجموعه همیشگی اتهامزنیها واکنش نشان دادند: معترضان «ضدملی»، «وابسته به منابع مالی خارجی»، «ضدهندو»، «تروریست» و مانند آن خوانده شدند. اما هنگامی که همه تلاشها برای بیاعتبار کردن اعتراضها ناکام ماند، این حزب به سرکوب و خشونت پلیسی روی آورد. برای نمونه، وانگچوک در جریان یکی از اعتراضها با خشونت بازداشت و در بیمارستانی دولتی، دور از خانواده و متحدان سیاسیاش، محبوس شد.
پس از فراخوان «حزب سوسکها» برای راهپیمایی به سوی پارلمان در ۲۰ ژوئیه، وزارت کشور به ریاست آمیت شاه، پلیس و نیروهای شبهنظامی را برای متفرق کردن خشونتآمیز دانشجویانی که در خیابان جانتار مانتار و اطراف آن تجمع کرده بودند، به کار گرفت. اینترنت در اطراف محل تجمع قطع شد؛ پلیس از گاز اشکآور، باتوم و پرتاب سنگ استفاده کرد و چندین نفر نیز بهطور خودسرانه بازداشت شدند. افزون بر این، چندین دانشجوی زن قربانی خشونت جنسی از سوی نیروهای پلیس شدند. بنا بر گزارشها، یگانهای ویژه پلیس حتی از تفنگهای بادی ساچمهزن نیز استفاده کردند. پلیس دهلی استفاده از این سلاحها را انکار کرده است، اما دستکم دو نفر از معترضان با جراحت ناشی از اصابت ساچمه به بیمارستان منتقل شدند. در مجموع، چندین ده دانشجو بهشدت زخمی شدند.
مقاومت در عصر مودی
این برخورد خشن، البته، پدیده تازهای نیست. دولت حزب مردم هند بارها از چنین روشهایی علیه مخالفان استفاده کرده است، بهویژه در جریان اعتراضها به لوایح اصلاح قانون تابعیت در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰؛ لوایحی که قرار بود بخش بزرگی از جامعه مسلمانان هند را از حق رأی محروم کند. بخشی از «الگوی عمل» دولت راستگرای هند، خودداری مطلق از گفتوگو، ادامه کارزارهای تخریبی علیه معترضان و استفاده از خشونت افراطی پلیس است. در نهایت نیز، فعالان معمولاً با استناد به قوانین سختگیرانه مبارزه با تروریسم، از جمله «قانون فعالیتهای غیرقانونی (پیشگیری)» (Unlawful Activities (Prevention) Act)، بازداشت میشوند.
این بار اما برخورد تهاجمی حزب مردم هند به شکلی چشمگیر نتیجه عکس داد: پس از سرکوب خشن ۲۰ ژوئیه، شمار معترضان همچنان افزایش یافت و در همین مقطع، رهبری «حزب سوسکها» خواستار استعفای نخستوزیر نارندرا مودی شد.
بخشی از دشواری کنونی حزب مردم هند در کنترل فضای عمومی از آنجا ناشی میشود که جنبش دانشجویی مطالباتی را مطرح کرده است که جوانان هند، فارغ از مرزبندیهای طبقاتی، کاستی و مذهبی، در آن اشتراک دارند.
بخش قابلتوجهی از معترضان، هرچند، از خانوادههای طبقه متوسط هندو هستند که خود سالها با جدیت از سیاست «هندوتوا»ی مودی حمایت کردهاند. با این حال، اشتباه خواهد بود اگر ناآرامیهای کنونی را صرفاً پدیدهای گذرا متعلق به نسل زد یا جنبشی دانست که فقط از نگرانیهای طبقه متوسط نیرو میگیرد. زیرا این جنبش، هرچند شباهتهایی با بسیجهای اعتراضی به رهبری جوانان در کشورهای همسایه، مانند نپال و بنگلادش، دارد، در مخالفت با اصلاحات نولیبرالی نظام آموزشی که دولت حزب مردم هند به اجرا گذاشته، انسجام یافته و ریشه دوانده است.
ضربههای سنگین به آموزش عمومی
در واقع، رهبری «حزب سوسکها» در آغاز، مطالبات خود در حوزه آموزش را به پاسخگو کردن نهادهای مسئول محدود کرده بود. اما مشکلاتی که مورد انتقاد قرار گرفتهاند، در معنایی گستردهتر، نتیجه سیاستهای سختگیرانه نولیبرالی حزب مردم هند هستند. سیاستهای جدید آموزشی (National Education Policy، NEP) که حزب حاکم در سال ۲۰۲۰ به اجرا گذاشت، هم تجاریسازی و هم تمرکزگرایی در نظام آموزشی را شتاب بخشیده است. این سیاستها به معنای عقبنشینی چشمگیر دولت از آموزش عمومی است و به شرکتهای بزرگ و غولهای فناوری اطلاعات امکان میدهد نظام آموزشی را مطابق خواست خود بازسازی کنند.
اتکای روزافزون به آزمونهای رایانهای و گسترش امتحانهای چندگزینهای، حتی در رشتههای علوم انسانی و علوم اجتماعی که در آنها اندیشه انتقادی و نگارش تحلیلی باید محور باشد، نمونهای از روند کلی استانداردسازی و دیجیتالی شدن آموزش است. افزون بر این، سیاست جدید آموزشی، کنترل دولت مرکزی بر مؤسسات آموزشی و نهادهای ناظر را تقویت کرده است. در نتیجه، استقلال نهادی این نهادها محدود شده و دولت اکنون نفوذ سیاسی بیشتری بر انتصابها و دیگر تصمیمهای مهم مؤسسات آموزشی دارد.
این روند، بیش از هر چیز، در خدمت تلاشهای حزب مردم هند برای بازنگری برنامههای درسی بهمنظور تقویت و گسترش ایدئولوژی برتری هندوهاست. در مجموع، سیاست جدید آموزشی با وابسته کردن هرچه بیشتر دسترسی به آموزش باکیفیت به توان مالی خصوصی، نابرابریهای طبقاتی و کاستی موجود را تشدید کرده است. این امر آشکارا نقش تاریخی آموزش در هند را بهعنوان ابزاری برای ارتقای اجتماعی اقشار کمدرآمد و متوسط تضعیف میکند.
بهتازگی، گزارشی که بر پایه «پیمایش سراسری آموزش عالی هند» (All India Survey on Higher Education، AISHE) تهیه شده بود، با تأخیری طولانی، که در دوران حکومت حزب مردم هند به امری معمول تبدیل شده است، منتشر شد. این گزارش نشان میدهد که هند بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ با کاهش چشمگیر ثبتنام در دورههای کارشناسی، در رشتههای اصلی مانند علوم انسانی، علوم طبیعی و علوم اقتصادی، روبهرو بوده است. این افت از آن رو بهویژه قابلتوجه است که دورههای کارشناسی ۷۵ درصد کل ثبتنامهای آموزش عالی را تشکیل میدهند؛ بخشی که علاوه بر دورههای کارشناسی ارشد، شامل دورههای دیپلم و دیگر دورههای مبتنی بر گواهی نیز میشود.
در همین دوره، شمار مؤسسات آموزش عالی شرکتکننده در پیمایش AISHE نیز بهطور محسوسی افزایش یافته است. این امر بازتاب افزایش تعداد مؤسسات آموزش عالی خصوصی است. همزمان، روند برچیدن نظاممند مؤسسات آموزشی دولتی ادامه دارد؛ مؤسساتی که نهتنها آموزش یارانهای برای اقشار فقیر و طبقه متوسط فراهم میکنند، بلکه بر اساس قانون اساسی موظفاند سهمیههایی را برای دالیتها و دیگر گروههای متعلق به کاستهای فرودست اختصاص دهند. این تحولات، همانند افزایش نرخ بیکاری در کشور، نمادی از بحران حاد اقتصاد هند است و نارضایتی گستردهای از دولت را دامن میزند.
نارضایتی در حال اوجگیری است
نرخ بیکاری در میان دارندگان مدارک دانشگاهی و تحصیلات تکمیلی بهویژه بالاست. برای نمونه، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲ میلیون نفر برای تنها ۸ هزار و ۸۶۸ فرصت شغلی در شرکت دولتی راهآهن هند (Indian Railways) درخواست دادند. افزون بر این، متقاضیان چنین مشاغلی اغلب دارای مدارکی فراتر از شرایط موردنیاز هستند.
در میان ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار متقاضی برای ۵۳ هزار شغل ساده «پئون» (پیک یا نامهرسان) در جیپور، شمار زیادی از فارغالتحصیلان دانشگاهی حضور داشتند؛ بسیاری از آنان حتی مدرک دکتری داشتند.
بحران بیکاری با هزینههای بالای زندگی، افزایش بهای گاز و بنزین و شرایط آبوهوایی شدید، از جمله موجهای گرما و آلودگی هوا، تشدید شده است. زندگی برای مردم زحمتکش روزبهروز دشوارتر میشود. از همین رو، بسیاری از هندیهای طبقه کارگر به اعتراضهای «حزب سوسکها» پیوستهاند تا خواهان آیندهای بهتر برای فرزندان خود شوند.
تضعیف برنامههای تأمین اجتماعی، از جمله «قانون تضمین اشتغال روستایی ملی مهاتما گاندی»، و وضع قوانین کار بهشدت تبعیضآمیز از سوی حزب مردم هند، بسیاری از کارگران، بهویژه در بخش غیررسمی، را در وضعیتی بهشدت بیثبات قرار داده است. آنان عملاً بدون هیچگونه حمایت، در برابر استثمار در محیط کار قرار دارند. دولت در برابر ناآرامیهای اخیر کارگری در شهرهای صنعتی شمال هند نیز همان رویکرد سختگیرانهای را در پیش گرفت که در قبال اعتراضهای «حزب سوسکها» به کار برده بود. بار دیگر چندین فعال و دانشجو که با کارگران معترض اعلام همبستگی کرده بودند، بازداشت شدند.
خشم عمومی از دولت و حامیان ثروتمند آن، از این واقعیت نیز نیرو میگیرد که بسیاری از اعضای نخبگان، فرزندان خود را برای تحصیل به خارج از کشور میفرستند و یا خود در خارج زندگی میکنند. برای نمونه، دختر وزیر آموزش، که اکنون از مقام خود کنارهگیری کرده است، در دانشگاه تافتس آمریکا تحصیل میکند، در حالی که پدرش در داخل کشور مسئولیت نظام آموزشیای را بر عهده داشت که روزبهروز بیشتر رو به فروپاشی میرود. نخبگان هند توانستهاند خود را از واقعیتهای سخت زندگیای که مردم زحمتکش این کشور با آن روبهرو هستند، مصون نگه دارند.
در مجموع، در میان نخبگان نوعی «خروج» از اقتصاد هند در جریان است؛ چه از طریق مهاجرت به خارج از کشور و چه با مصرف گسترده کالاهای لوکس وارداتی که نه به رشد اقتصادی داخلی کمکی میکنند و نه به افزایش اشتغال. دولت هند نیز با کاهش تعرفه واردات کالاهای خارجی این روند را تقویت میکند. برای مثال، توافق تجاری برنامهریزیشده میان هند و آمریکا میتواند به کاهش بیشتر تعرفههای هند بر کالاهای آمریکایی بینجامد؛ تعرفههایی که هماکنون نیز با ۱۴٫۶ درصد نسبتاً پایین هستند. اگر این تعرفهها باز هم کاهش یابند، احتمالاً پیامدهای زیانباری برای شمار زیادی از کشاورزان خردهپا و بنگاههای متوسط خواهند داشت. از همین رو، تشکلهای کشاورزی از هماکنون خود را برای تشدید اعتراضها علیه این توافق آماده میکنند. هدف آنها افزایش فشار بر دولت مودی است.
چپ باید این جنبش را پیش ببرد
اعتراضهای «حزب سوسکها» در سطح ملی بازتاب گستردهای یافته و حمایتهای فراوانی جلب کرده است، زیرا توانسته نارضایتی انباشته از حزب مردم هند را در میان جوانان، کشاورزان، طبقه کارگر و نیز جوامع بومی، که زیستبومشان در نتیجه سیاستهای استخراجمحور دولت راستگرا ویران میشود، بازتاب دهد. این جنبش ممکن است نخستین نمونهای باشد که در آن یک جنبش تکموضوعی کلاسیک به کارزاری گسترده علیه مودی تبدیل میشود.
نمونههای مشابه پیشین، از جمله اعتراضهای سراسری علیه اصلاح قانون تابعیت، هرچند در سراسر کشور گسترش یافتند، هرگز نتوانستند به جنبشی فراگیر علیه حزب مردم هند تبدیل شوند. همچنین، بسیج گسترده کشاورزان علیه چند لایحه اصلاحات کشاورزی در سال ۲۰۲۰ نیز نتوانست گسترش یابد و تثبیت شود. هرچند این بسیج با طرح مطالبات زنان و کارگران دالیت دامنه وسیعتری پیدا کرد، اما نتوانست به مخالفتی گسترده با خود دولت تبدیل شود. به نظر میرسد جنبش «حزب سوسکها» اکنون به چنین مرحلهای رسیده است.
فشار سنگین اقتصادی که سراسر کشور را دربر گرفته و چشماندازی برای بهبود آن دیده نمیشود، ظاهراً گروه بزرگی از مردم را گرد هم آورده است؛ مردمی که مطالباتشان بسیار فراتر از موضوع آموزش، یعنی نقطه آغاز اعتراضها، میرود. از این رو، اعتراضهای «حزب سوسکها» به بسیجی علیه مودی، علیه حزب مردم هند و علیه سیاستهای ناسیونالیستی هندوِ این حزب تبدیل شده است. در واقع، اعضای جوان این جنبش از سکولاریسم دفاع میکنند و سیاستهای ضد مسلمانان حزب مردم هند را قاطعانه رد میکنند.
در مقابل، دولت مودی از همه ابزارهای در اختیار خود برای درهم شکستن این جنبش استفاده میکند. این دولت به پلیس اجازه داده است از سامانههای نظارتی مداخلهگر مبتنی بر هوش مصنوعی و فناوری تشخیص چهره استفاده کند و از جمله تهدید کرده است گذرنامه فعالانی را که شناسایی شوند، ضبط خواهد کرد یا آنان را برای دورههای طولانی بهطور خودسرانه در بازداشت نگه خواهد داشت.
اکنون نوبت چپ هند است که متحد شود و کادرهای خود و اتحادیههای کارگری را برای مشارکت گسترده در اعتراضها بسیج کند. سازمانهای دانشجویی احزاب عمده کمونیست هند از همان آغاز جنبش در کنار آن حضور داشتند. چپ باید جنبش دانشجویی را از دستور کار تکموضوعی آن فراتر ببرد و ظرفیت رادیکال و دگرگونکننده آن را شکوفا سازد.
هنوز روشن نیست که اعتراضهای اخیر بتوانند به تغییرات ملموس در پای صندوقهای رأی بینجامند؛ در اینجا نیز میتوان به اعتراضهای کشاورزان در سال ۲۰۲۰ اشاره کرد. با این حال، وضعیت کنونی فرصتی در اختیار چپ هند قرار داده است تا حضور خود را در چنین جنبشهایی عمیقتر کند. چپ باید دامنه اثرگذاری این جنبشها را گسترش دهد، مبارزه با بازسازی نولیبرالی نظام آموزشی را پیش ببرد و آن را در مسیر چشماندازی ضدسرمایهداری هدایت کند.
سرمقاله گاردین درباره شورش نسل زد در هند: سوسکها دارند متحد میشوند
جنبشی جوان که از افشای تقلب در آزمونها و تمسخرهای اینترنتی زاده شد، هاله شکستناپذیری نارندرا مودی را شکسته است و ممکن است سرانجام سیاست هند را دگرگون کند.
«اگر همه سوسکها با هم جمع شوند چه میشود؟» این پرسشی بود که نارندرا مودی، نخستوزیر قدرتمند هند، را به چالش کشید. این جمله را ابیجیت دیپکه، دانشجوی هندی مقیم آمریکا که دارای مدرک کارشناسی ارشد روابط عمومی است، در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. او که از این خشمگین بود که عالیترین قاضی هند جوانان بیکار را با حشرات و «انگلها» مقایسه کرده بود و میلیونها نفر شاهد آن بودند که آزمونهای پزشکی بر اثر افشای سؤالات به خطر افتادهاند، جرقهای زد.
برای نزدیک به ۴۰۰ میلیون نفر از نسل زد هند، آزمونهای سراسری اغلب تنها نردبان رسیدن به آیندهای امن هستند. وقتی سؤالات آزمونها لو میرود یا امتحانها لغو میشوند، این نردبان از زیر پای آنان کشیده میشود. تا ماه ژوئن، جوانان در دهلی بهطور مسالمتآمیز و در قالب «حزب سوسکها» (CJP)، که هجوی بر حزب مردم هند (BJP) متعلق به آقای مودی است، دست به اعتراض زدند. آنان خواستار استعفای وزیر آموزش، دارمندرا پرادان، شدند.
این آخر هفته، پرادان نخستین وزیر بلندپایه در ۱۲ سال دوران قدرت مودی شد که در پی یک جنبش اعتراضی گسترده مجبور به ترک مقام خود شد. این اتفاق پس از آن رخ داد که گزارشهای معتبر نشان دادند نیروهای پلیس به معترضانی که به سوی پارلمان راهپیمایی میکردند، حمله کردهاند. منابع امنیتی میگویند این معترضان بودند که به نیروهای پلیس حمله کردند.
این ممکن است تنها آغاز ماجرا باشد. این امتیازدهی به رهبری جنبش سوسکها آموخته است که فشار نتیجه میدهد. آنان میتوانستند پیروزی اعلام کنند و به خانه بازگردند. اما در عوض، دولت را متهم کردهاند که شرایط توافق پیشنهادی از سوی دولت مودی را نقض کرده است. حزب سوسکها مدعی است دستکم ۱۰۰ نفر بازداشت شدهاند که بسیاری از آنها با اتهامهایی روبهرو هستند که امکان آزادی با قرار وثیقه برایشان وجود ندارد. رهبران این جنبش اکنون خواستار آزادی بازداشتشدگان شدهاند و تهدید کردهاند که اعتراضها را در سطح ملی از سر خواهند گرفت.
مودی نظمی اقتدارگرا بنا کرده است که بر اکثریتگرایی هندو و اهریمنسازی از مسلمانان استوار است. آموزش در این کشور تابع ایدئولوژی و حمایتهای سیاسی شده است. اما فساد در آزمونهای عمومی را نمیتوان به همین سادگی بر اساس خطوط مذهبی تقسیم کرد. یک فارغالتحصیل هندو در شمال هند و یک فارغالتحصیل مسلمان در جنوبیترین بخش این کشور، هر دو خشم مشابهی نسبت به لو رفتن سؤالات و مدارک بیارزش تجربه میکنند. این نارضایتی، نکتهای اساسی، هویتی اقتصادی ایجاد میکند که از شکاف مذهبی مورد علاقه حزب مردم هند عبور میکند.
تا پیش از استعفای پرادان، پاسخگویی وزیران در برابر اعتراضهای عمومی تقریباً از میان رفته بود؛ وفاداری به پروژه ایدئولوژیک مودی اهمیت بیشتری داشت. حزب سوسکها همچنین طلسم ترسی را شکسته است که فضای عمومی را تحت سلطه خود داشت. رهبران این جنبش خواهان لطف و بخشش نبودند؛ آنان خواستار اداره پاک، آزمونهای عادلانه و پاسخگویی وزیران بودند.
مورخ، موکول کساوان، در گاردین نوشته است که مهارت حزب سوسکها در استفاده از شبکههای اجتماعی نقشی اساسی دارد. آنان مانند زُهران ممدانی، شهردار نیویورک، فصاحت بیان، انضباط در پیامرسانی و خونسردی را در کنار هم قرار دادهاند و در مقابل، مودی را سنگین و کند نشان دادهاند. پیروزی آنان ممکن است نه فقط یک جنبش اعتراضی، بلکه نسلی جدید از رهبران سیاسی را پدید آورده باشد.
ناآرامی مشابهی در جریان جنبش ضدفساد سال ۲۰۱۱ راه را برای به قدرت رسیدن مودی و کنار زدن ائتلاف حاکم کنگره، ۱۲ سال پیش، هموار کرد. انتخابات عمومی بعدی در سال ۲۰۲۹ برگزار میشود و پیشبینی نتیجه آن در شرایط کنونی کاری سودمند نیست. اما کریستف ژافرلو، دانشمند علوم سیاسی، معتقد است حزب سوسکها نمایانگر شورشی بسیار عمیقتر از خشم بر سر افشای سؤالات آزمونهاست.
به گفته او، این جنبش به صدای جوانان تحصیلکرده هندی تبدیل شده است که در میان رشد اقتصادی بدون ایجاد شغل، آموزش ضعیف و کار بیثبات گرفتار شدهاند. بسیاری از هندیها یا اکنون سوسک هستند یا در حال تبدیل شدن به سوسکاند. اگر آنان بتوانند به شکلی معنادار سیاسی در کنار یکدیگر قرار گیرند، مودی ممکن است با مشکلی بسیار بزرگتر از مشکل امروز خود روبهرو شود.
منابع : ژاکوبن و گاردين
چرا جوانان هندی «حزب سوسک» تشکیل دادند؟
روز ۲۰ ژوئیه به وقت محلی، هزاران جوان هندی در دهلینو (پایتخت) دست به تجمع زدند و خواستار استعفا و پاسخگویی «دارمندرا پرادان»، وزیر آموزش این کشور، در پی افشای سؤالات آزمون سراسری ورودی پزشکی شدند. این اعتراضات درست همزمان با آغاز نشست زمستانه پارلمان هند صورت گرفت. معترضان حرکت خود را از منطقه «جانتار مانتار» در مرکز دهلینو آغاز کردند و کوشیدند به سمت پارلمان پیش بروند. به گزارش خبرگزاری رویترز، پلیس که پیشتر مجوز این راهپیمایی را صادر نکرده بود، با ایجاد راهبندان در مسیرهای منتهی به پارلمان و مناطق مرکزی، نیروهای متعدد پلیس و شبهنظامی را برای جلویگیری از پیشروی معترضان مستقر کرد. پلیس هند برای پراکنده کردن معترضان از باتوم و گاز اشکآور استفاده کرد و در مقابل، برخی از تظاهرکنندگان نیز به سوی نیروهای انتظامی سنگ پرتاب کردند. مقامهای پلیس هند اعلام کردند که در این درگیریها ۱۱۸ نیروی پلیس و مامور امنیتی و همچنین ۶۰ معترض مجروح شدهاند. این راهپیمایی به دعوت «حزب مردم سوسک» (Cockroach Janta Party یا به اختصار CJP) برگزار شد؛ تشکلی که تنها دو ماه از تأسیس آن میگذرد. نام طنزآمیز این تشکل برگرفته از سخنان «سوریا کانت»، رئیس دیوان عالی هند، در یکی از جلسات دادگاه است.
در ماه مه، قاضی کانت هنگام بررسی پروندهای در دیوان عالی هند، بخشی از جوانان جویای کار این کشور را «سوسک» و «انگل» خطاب کرد. پس از بازتاب گسترده این سخنان، او توضیح داد که منظورش همه جوانان هندی نبوده، بلکه کسانی را خطاب قرار داده که «مدارک تحصیلی جعلی» دارند. در ۱۶ مه، «آبیجیت دیپک»، جوان ۳۰ ساله هندی ساکن آمریکا، در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) نوشت: «اگر همه سوسکها با هم متحد شوند چه؟» در پی آن، دیپک با راهاندازی یک وبسایت و حسابهای کاربری در شبکههای اجتماعی، این شوخی اینترنتی را به تشکلی با نام «حزب مردم سوسک» تبدیل کرد. نماد این تشکل، سوسکی است که روی یک گوشی هوشمند قرار گرفته و خود را نماینده «افراد تنبل، بیکار و همواره محق» میداند. شعار آنها این است: «حزبی برای کسانی که در آمار رسمی سیستم فراموش شدهاند». کلمه «Janta» در زبان هندی به معنای «مردم» است. این نامگذاری، طعنهای مستقیم به حزب حاکم هند یعنی «حزب Bharatiya Janata» (به اختصار BJP) به رهبری نارندرا مودی است. حزب حاکم BJP نام دارد و حزب جدید، CJP. اگرچه «حزب مردم سوسک» هنوز به عنوان یک حزب سیاسی رسمی به ثبت نرسیده، اما صفحه اینستاگرام آن تنها چند روز پس از راهاندازی به حدود ۲۳ میلیون دنبالکننده رسید؛ رقمی که بیش از دو برابر دنبالکنندگان صفحه رسمی حزب حاکم (حدود ۹.۳ میلیون نفر) است. آمار مدیریتی منتشرشده از سوی دیپک نشان میدهد که حدود ۹۵ درصد از دنبالکنندگان ساکن هند هستند و بیش از دو سوم آنان را «نسل زد» تشکیل میدهند. مواجهه با این موج عظیم «سوسکها»، حکومت هند را به شدت نگران کرد. دسترسی به حساب کاربری این تشکل در شبکه اکس در داخل هند محدود شد و «کیرن ریجیجو»، وزیر امور پارلمانی، نامگذاری یک تشکل به نام حشرات را «آسیب به تصویر دمکراسی هند» خواند و حتی مدعی شد این گروه «در پی جذب دنبالکننده از پاکستان و گروههای ضد هندی» است. دیپک با رد این اتهامات، از اقدام دولت در مسدودسازی حساب کاربریاش به دادگاهی در دهلی شکایت کرد. او همچنین اعلام کرد که حساب اینستاگرام حزب هدف حمله هکری قرار گرفته و خودش و خانودهاش تهدید شدهاند. دیپک اهل ایالت مهاراشترا در غرب هند و فارغالتحصیل دانشگاه بوستون آمریکا در رشته روابط عمومی است. او پیشتر در تیم شبکههای اجتماعی «حزب عاملی» (از احزاب اپوزیسیون هند) کارآموزی کرده بود. هنگام تأسیس «حزب مردم سوسک»، او دو سال بود که در آمریکا زندگی میکرد و حسابهای کاربری را از راه دور مدیریت میکرد. روز ۶ ژوئن، دیپک به هند بازگشت و نخستین اعتراض خیابانی حزب را در دهلینو سازماندهی کرد. چندصد نفر از حامیان او در نزدیکی جانتار مانتار گرد هم آمدند و خواستار کنارهگیری پرادان (وزیر آموزش) شدند. دیپک در آن زمان گفت: «حزب مردم سوسک یک حزب سیاسی از پیش برنامهریزیشده نیست؛ این صدای دانشآموزان و دانشجویانی است که از دست دولت به تنگ آمدهاند.»
تبدیل شدن «حزب مردم سوسک» از یک شوخی اینترنتی به یک جنبش خیابانی، مستقیماً از لو رفتن سؤالات «کنکور پزشکی» امسال در هند نشأت گرفت. آزمون سراسری ورود به رشتههای پزشکی در مقطع کارشناسی (NEET) مهمترین آزمون کشوری برای ورود به دانشکدههای پزشکی هند است. به گزارش رویترز، آزمون سال ۲۰۲۶ در روز ۳ مه با حضور حدود ۲.۳ میلیون داوطلب برگزار شد، در حالی که ظرفیت پذیرش کمتر از ۱۵۰ هزار نفر بود. پس از افشای سؤالات، کل آزمون باطل شد و از داوطلبان خواسته شد تا در ماه ژوئن مجدداً در آزمون شرکت کنند. برای اکثر خانوادههای هندی، این اتفاق شبیه به یک فاجعه بود. دانشآموزان هندی برای قبولی در دانشکدههای پزشکی یا آزمونهای استخدامی، از دوران دبیرستان وارد موسسات کنکور خصوصی میشوند و روزانه بیش از ۱۰ ساعت درس میخوانند. بسیاری از خانوادهها تمام پسانداز خود را خرج میکنند یا زیر بار قرض میروند تا هزینه این کلاسها را بپردازند. روزنامه گاردین افشا کرده که هزینه جامعه هند برای کلاسهای خصوصی کنکور، از کل بودجه آموزش عالی دولت مرکزی هند بیشتر است. با این حال، حاصل تمام این فداکاریهای مالی، آزمونی دستکاریشده بود. به گزارش رسانههای هند، پس از اعلام خبر افشای سؤالات و برگزاری مجدد آزمون، حدود ۱۲ دانشآموز دست به خودکشی زدند. این نخستین بار نیست که آزمونهای ورود به دانشگاه و استخدامی در هند با تقلبهای گسترده روبرو میشوند. جنجالیترین نمونه، پرونده «ویاپام» در ایالت مادیا پرادش بود. این شبکه تقلب که هم ورود به دانشکدههای پزشکی و هم استخدامیهای دولتی را پوشش میداد، حدود سال ۲۰۱۳ کاملاً افشا شد. باندهای تقلب با دریافت پول، «صندلیپُرکن» (افراد جایگزین) به جلسات آزمون میفرستادند، شماره صندلیها را جابهجا میکردند یا از داوطلب میخواستند برگه را سفید تحویل دهد تا بعداً عوامل نفوذی پاسخها را وارد کنند. تنها در یکی از آزمونهای پزشکی این پرونده، دفتر تحقیقات مرکزی هند برای ۵۹۲ نفر کیفرخواست صادر کرد و سازمان سنجش ایالت مادیا پرادش پذیرش ۶۳۴ دانشجوی پزشکی را باطل کرد. در سال ۲۰۱۵ و در جریان امتحانات نهایی دبیرستان در ایالت بیهار، تصاویر عجیبی جهانی شد: تعداد زیادی از والدین و نزدیکان دانشآموزان از دیوارهای حوزه امتحانی بالا رفتند تا از طریق پنجرهها تقلب برسانند. در پی این حادثه، حدود ۶۰۰ دانشآموز به دلیل تقلب اخراج شدند. یک سال بعد، پرونده «رتبههای برتر جعلی» در بیهار جنجالساز شد. «روبی رای»، رتبه اول رشته علوم انسانی در پایه دوازدهم، در یک مصاحبه تلویزیونی حتی نمیدانست علوم سیاسی چیست و به اشتباه گفت این درس مربوط به «آشپزی» است! رتبه اول رشته تجربی نیز از پاسخ به سؤالات پایهای درباره الکترون و پروتون عاجز ماند. تحقیقات نشان داد برگه امتحانی رای تعویض شده بود و ۵ درس از ۶ درس او را فرد دیگری نوشته بود. در سال ۲۰۲۴ نیز افشای سؤالات و نمرات غیرعادی در «کنکور پزشکی» خبرساز شد. بلافاصله پس از آن، آزمون UGC-NET (مخصوص تعیین صلاحیت اساتید و پژوهشگران دانشگاه) تنها یک روز پس از برگزاری، به دلیل «احتمال مخدوش شدن سلامت آزمون» لغو شد.
برای اکثر جوانان هندی، امتحانات نه تنها مسیر تحصیلی، بلکه تنها راه ورود به مشاغل نسبتاً باثبات در بخشهای دولتی، راهآهن، پلیس و ارتش است. رویترز به نقل از آمار دولت هند گزارش داد که بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲، حدود ۲۲۰ میلیون تقاضا برای مشاغل دولت مرکزی ثبت شده، اما تنها ۷۲۲ هزار نفر استخدام شدهاند. در سال ۲۰۲۴، وقتی اداره پلیس ایالت اوتار پرادش فراخوان جذب ۶۰ هزار نیروی جدید داد، نزدیک به ۵ میلیون نفر ثبتنام کردند. سازمان امنیتی مرکزی هند برای جذب ۲۶ هزار نفر، ۴.۷ میلیون متقاضی داشت. در آزمونی دیگر برای مشاغل ردهپایین مانند رانندگی و خدمتکاری در ادارات دولتی، برای حدود ۷۵۰۰ ردیف شغلی، نزدیک به ۲.۶ میلیون فرم درخواست ارسال شد. جوانانی که متقاضی کار در بخش دولتی هستند، معمولاً همزمان برای چندین آزمون آماده میشوند. تا زمانی که از سقف سنی عبور نکرده باشند، به شرکت در آزمونهای استخدامی ادارات، راهآهن، پلیس، بانکها و ارتش ادامه میدهند. «سونیل کومار» اهل ایالت اوتار پرادش، ۹ سال از عمر خود را صرف آمادگی برای آزمونهای دولتی کرده و در ۱۳ آزمون شرکت کرده اما هنوز پذیرفته نشده است. او به رویترز گفت تا زمانی که واجد شرایط سنی باشد به شرکت در آزمونها ادامه میدهد: «اگر در نهایت بتوانم یک شغل دولتی به دست آورم، ۱۰ سال تلاش ارزشش را دارد.» این تقاضای بالای آزمون، صنعت عظیمی از کلاسهای کنکور و آمادگی ایجاد کرده است. شهر «پریشتنگر» (پرایاگراج) در اوتار پرادش پر از آموزشگاههای آمادگی آزمونهای دولتی است و داوطلبان در کلاسهای کوچک و اتاقکهای حلبی درس میخوانند. یکی از این آموزشگاهها با داشتن ۵ شعبه، سالانه بین ۲۵ تا ۳۰ هزار کارآموز میپذیرد، اما تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد آنان موفق به دریافت شغل دولتی میشوند. با این حال، شمار ثبتنامکنندگان همچنان در حال افزایش است. تعویق، لغو یا افشای سؤالات آزمون باعث میشود برخی داوطلبان به دلیل رد شدن از سقف سنی، شانس شرکت در آزمون بعدی را از دست بدهند. همین امر موجب شده که تخلفات اجرایی در آزمونها دیگر صرفاً یک ابطال نمره ساده نباشد، بلکه به قیمت نابودی کامل شانس شغلی داوطلبان تمام شود. در سال ۲۰۲۲ و در پی اعتراضات به نحوه برگزاری آزمون راهآهن هند، جویندگان کار در ایالتهای اوتار پرادش و بیهار خطوط آهن را مسدود کردند و واگنهای خالی را به آتش کشیدند. اصلاح طرح جذب نیرو در ارتش و کاهش دوره خدمت اکثر نیروهای جدید به ۴ سال نیز موجی از اعتراضات جوانان را به همراه داشت. «محمد تبریز»، دانشجوی ۲۲ سالهای که در راهپیمایی ۲۰ ژوئیه «حزب مردم سوسک» شرکت کرده بود، خود را برای آزمونهای ورودی و استخدامی آماده میکند. او که از «امروهه» در ایالت اوتار پرادش به دهلینو آمده، به رویترز گفت: «ما میخواهیم این فساد پایان یابد.» آمارهای رسمی هند نشان میدهد که در سال ۲۰۲۵، نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله این کشور ۹.۹ درصد بوده و نرخ بیکاری جوانان در مناطق شهری به ۱۳.۶ درصد رسیده است.
در اواخر ماه ژوئن، حامیان «حزب مردم سوسک» با برپایی تحصن در جانتار مانتار دهلینو اعلام کردند تا زمانی که پرادان، وزیر آموزش، استعفا ندهد از آنجا تکان نخواهند خورد. روز ۲۸ ژوئن، «سونام وانگچوک» مهندس و فعال آموزشی ۵۹ ساله، به این اعتراضات پیوست و دست به اعتصاب غذای نامحدود زد. حضور وانگچوک که چهرهای سرشناس در زمینه اصلاحات آموزشی و محیط زیست است، بازتاب این تحصن را به شدت افزایش داد. پس از ورود اعتصاب غذا به هفته سوم، وزن او به شدت کاهش یافت و سلامتیاش به خطر افتاد. روز ۱۸ ژوئیه، پلیس دهلی او را به زور از محل اعتراض خارج و به یک بیمارستان دولتی منتقل کرد. پلیس علت این اقدام را «حفاظت از جان او» اعلام کرد، اما همسر وانگچوک پلیس را به «بازداشت غیرقانونی» متهم کرد. برخورد شدید پلیس، خشم عمومی را برانگیخت. «حزب مردم سوسک» بلافاصله از حامیان خود خواست تا روز ۲۰ ژوئیه «به سمت پارلمان حرکت کنند». شمار زیادی از معترضان شبانه در جانتار مانتار تجمع کردند و روز بعد نیز گروه زیادی از دانشآموزان، دانشجویان و والدین از شهرهای دیگر برای حمایت وارد پایتخت شدند. با افزایش جمعیت معترضان، «جاگات پراکاش نادا» وزیر بهداشت هند، به سرعت با نمایندگان «حزب مردم سوسک» دیدار کرد. معترضان در این جلسه یادداشتی حاوی خواستههای اصلی خود ارائه دادند: استعفای فوری پرادان، آزادی وانگچوک، و پرداخت غرامت ۱۰ میلیون روپیهای (حدود ۷۰ هزار دلار) به خانواده هر یک از ۱۲ دانشآموزی که در پی افشای سؤالات دست به خودکشی زده بودند. نادا خواستار «اعطای زمان به دولت برای بررسی موضوع» شد، اما هیچ قول عملی نداد. تا روز ۲۲ ژوئیه، بنبست در جانتار مانتار همچنان ادامه داشت. رویترز گزارش داد که در آن روز هنوز هزاران معترض با پرچمهای هند در محل حضور داشتند و شعار استعفای وزیر آموزش را سر میدادند. حامیان داخلی و خارجی از طریق پلتفرمهای آنلاین سفارش غذا، برای معترضان آب، غذا و ملزومات پزشکی میفرستادند و برخی پزشکان و دانشجویان پزشکی نیز در محل به ارایه خدمات درمانی مشغول بودند. تدابیر امنیتی در مرکز دهلینو به شدت تشدید شد و مترو مجبور شد ۱۶ ایستگاه اصلی را موقتاً تعطیل کند. همزمان، موجی از حمایتها در شهرهای بزرگی چون بمبئی، بنگلور و کلکته شکل گرفت. روز ۲۲ ژوئیه، احزاب اپوزیسیون اعتراضات را به صحن پارلمان کشاندند. نمایندگان حزب کنگره و سایر احزاب مخالف با پوشیدن لباسهای سیاه و در دست داشتن پلاکارد در محوطه پارلمان دست به تجمع زدند و خواستار پاسخگویی دولت درباره لو رفتن سؤالات و برخوردهای پلیس شدند. با ورود نمایندگان به صحن و ادامه شعارها، جلسات هر دو مجلس پارلمان برای مدتی متوقف شد. با بالا گرفتن فشارها برای استعفا، پرادان اعلام کرد دولت آماده است در پارلمان درباره موضوع افشای سؤالات بحث کند، اصلاحات در سیستم آزمون را پیش ببرد و با متخلفان برخورد کند. با این حال، او هیچ اشارهای به استعفای خود نکرد و دولت مودی نیز سیگنالی مبنی بر برکناری وزیر آموزش نشان نداده است. در ادامه، نادا (وزیر بهداشت و رئیس حزب حاکم BJP) مجدداً از نمایندگان «حزب مردم سوسک» برای دیدار دعوت کرد، اما این دعوت رد شد. «سوراو داس»، سخنگوی این تشکل گفت مذاکرات اول در ۲۰ ژوئیه هیچ نتيجهای نداشته و دلیلی برای «گفتگوهای بیفایده» در دفتر یا منزل وزیر وجود ندارد. او از دولت خواست نمایندهای به جانتار مانتار بفرستد یا در منطقهای نزدیک به محل اعتراضات مذاکره کند. غروب همان روز، نادا و «جیتندرا سینگ» (وزیر مشاور در دفتر نخستوزیری) در اقامتگاهی نزدیک به محل اعتراضات با نمایندگان این تشکل دیدار کردند، اما هیچ توافقی اعلام نشد. از سوی دیگر، سونام وانگچوک از بیمارستان دولتی به یک بیمارستان خصوصی در گورگئون منتقل شد. چهرههای سیاسی از جمله نادا، جیتندرا سینگ و نمایندگان اپوزیسیون به عیادت او رفتند. «دیپک»، بنیانگذار حزب نیز علناً از وانگچوک خواست به اعتصاب غذای خود پایان دهد و تأکید کرد که حتی در صورت پایان اعتصاب غذا، اعتراضات خیابانی ادامه خواهد داشت. تا شامگاه ۲۲ ژوئیه، وانگچوک هنوز پایان اعتصاب غذای خود را اعلام نکرده بود. عصر ۲۲ ژوئیه، جمعیت در اطراف جانتار مانتار دوباره افزایش یافت. پلیس دهلی حضور حدود ۱۲ هزار نفر را تخمین زد که بخشهایی از آنها وارد خیابانهای «تولستوی» و «پارلمان» شدند. بار دیگر درگیریهایی در محل رخ داد و پلیس برای پراکنده کردن مردم از گاز اشکآور و باتوم استفاده کرد. همزمان، ویدئویی از سیلی زدن یک پلیس به یک معترض زن در شبکههای اجتماعی هند دست به دست شد. منابع پلیس اعلام کردند که معاون کلانتر منطقه شمال شرقی دهلی که در ویدئو دیده میشود، از محل اعتراضات برکنار و به منطقه خدمت قبلی خود بازگردانده شده است. در نهایت، دیوان عالی هند درخواست بررسی اضطراری پرونده مربوط به اصلاح نظام آزمون و برخوردهای پلیس را رد کرد. وکلای شاکی مدعی بودند پلیس علیه دانشجویان معترض دست به violence زده و خواستار مداخله سریع دادگاه شدند، اما هیئت قضات به ریاست سوریا کانت (رئیس دیوان عالی) با تعیین وقت فوقالعاده موافقت نکرد.