روسيه و تهدیدی به نام مواد مخدر

مقاله ایراس

زمانی حادترین مسئله اجتماعی روسیه، اعتیاد به الکل یا مشکل الکلیسم بود. اما اعتیاد به مواد مخدر نیز اکنون سال‌هاست که به یکی از چالش‌های جدی جامعه روسیه تبدیل شده است. گرایش به مصرف مواد مخدر و اعتیاد به آن نه تنها در میان بزرگسالان بلکه در میان جوانان و حتی نوجوانان دیده می‌شود.
زمانی حادترین مسئله اجتماعی روسیه، اعتیاد به الکل یا مشکل الکلیسم بود. اما اعتیاد به مواد مخدر نیز اکنون سال‌هاست که به یکی از چالش‌های جدی جامعه روسیه تبدیل شده است. گرایش به مصرف مواد مخدر و اعتیاد به آن نه تنها در میان بزرگسالان بلکه در میان جوانان و حتی نوجوانان دیده می‌شود. امروزه نتایج برخی از نظرسنجی‌های افکار عمومی، حاکی از آن است که اعتیاد به مواد مخدر پس از جرم و جنایت دومین مسئله چالش‌برانگیز در روسیه است. در واقع، تعداد معتادان مواد مخدر در این کشور روز به روز و با سرعت فاجعه‌باری افزایش می‌یابد که همین واقعیت نگرانی‌های زیادی در کشور ایجاد کرده است.
 
پیشینه مصرف مواد مخدر در سرزمین روسیه
مسئله استفاده غیردارویی از مواد مخدر و مبادلات غیرقانونی یا قاچاق مواد مخدر چندین قرن است که در سرزمین روسیه وجود دارد. این مسئله حتی پیش از ورود مسیحیت در روسیه سابقه داشته است. چنین موادی از انواع مختلف رُستنی‌ها اعم از علف‌ها، و قارچ‌ها و میوه‌های بوته‌ای آماده می‌شد. با ظهور مسیحیت در روسیه، حل وفصل و ساماندهی این مشکل توسط مقامات کلیسا انجام می‌گرفت. در منشور شاهزاده ولادیمیر مونوماخ (قرن 11-12) در ارتباط با افرادی که قوانین مربوط به استفاده از مواد روان‌گردان را نقض می‌کردند، مجازات شدید تا حتی محرومیت از زندگی یا مرگ در نظر گرفته شده بود. اندکی بعد، کنترل قاچاق مواد مخدر به فرماندهان نظامی محول شد. در دوران سلطنت پتر کبیر، اقدامات مربوط به مبادلات مواد روان‌گردان بدون مجوز مقامات به عنوان یک «جرم سیاسی» تلقی می‌شد. با افزایش تعامل ناحیه ترکستان با بخش اروپایی روسیه از جمله مسکو و سن پتربورگ مسئله مواد مخدر وضعیت جدی‌تری به خود گرفت. در زمان جنگ جهانی اول در شهرهای بزرگ روسیه استفاده از مواد مخدر و کوکائین رو به گسترش نهاد که همین امر دولت را ناگزیر کرد تا برای نخستین بار در تاریخ روسیه در 7 جولای 1915 قانون مبارزه با مواد مخدر را تصویب نماید. از 1916 نیز در شهرهای بزرگ با حمایت دولت کلینیک‌هایی برای درمان معتادان دایر گردید. پس از سال 1917، بر اساس یک سند رسمی، ارگان‌های انتظامی آن زمان موظف به حل و فصل مسئله قاچاق مواد مخدر شدند. اما با آغاز دهه 90 اعتیاد به مواد مخدر در روسیه رو به افزایش نهاد (
Сергеев, screen.ru) به طوری که اگر در سال 1985 تنها 4 منطقه در کشور بود که طبق برآوردهای کارشناسی بیش از 10 هزار مصرف‌کننده مواد مخدر در آنها وجود داشتند، در سال 1999 بیش از 30 منطقه وجود داشت که آمار مصرف‌کنندگان مواد مخدر در آنها قابل توجه بود (Силласте, 2002: sites.google.com). با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اواسط دهه 1980، زمانی که «قانون خشک» یا «ممنوعیت الکل» از سوی گورباچف صادر شد، ​​ناگزیر برخی قرص‌ها که از مواد شیمیایی تهیه می‌شدند جایگزین وُدکای رایج (مشروب) شد. علاوه بر این، فروپاشی سیستم توتالیتر موجب ظهور بسیاری از آزادی‌ها، از جمله افزایش اعتیاد به مواد مخدر در روسیه شده است. به طوری که در اواخر دهه هشتاد، جامعه مجرمانه‌ای از فروشندگان مواد مخدر تشکیل شد. قاچاق مواد مخدر در آن ایام، حدود 500 تن در سال بود. هزینه مواد مخدر کاهش و تعداد معتادان افزایش می‌یافت. این وضعیت تا حدی پیش رفت که دیگر در سال‌های 1996 تا 1997 مصرف مواد مخدر در جامعه روسیه «مد» شده بود، این مواد در همه جا، در بازارها، در مترو، مدارس و دانشگاه‌ها قابل خریداری بود. طی سال‌های پساشوروی اعتیاد به مواد مخدر روند صعودی داشت و تعداد جرائم مربوط به قاچاق مواد مخدر و مصرف مواد مخدر نیز در کشور افزایش یافت. در حال حاضر نیز وضعیت اعتیاد به مواد مخدر همچنان مثل سابق بغرنج و بسیار جدی است و در سال‌های آتی این وضعیت جدی‌تر هم خواهد شد (Сергеев, screen.ru).
در اوایل دهه 1990، در جریان به راه افتادن موج «دموکراسی‌سازی بی‌اندازه» و مطلق‌سازی حقوق بشر، شورای عالی اتحاد شوروی، در تاریخ 5 دسامبر 1991، قانون اصلاح قوانین کیفری (بندهای 224، 224-3) و مجموعه قوانین تخلفات اداری (ماده 44) را به تصویب رساند که بر اساس آن مسئولیت جنایی و اداری مصرف مواد مخدر برای اهداف غیرپزشکی لغو می‌شد. در واقع، این اقدام قانونی، به معنای آزادی بی قیدوشرط مصرف مواد مخدر در کشور بود. بنابراین، اولین گام برای قانونی‌سازی کامل مصرف، تولید، توزیع، ذخیره‌سازی، حمل و نقل و فروش مواد مخدر در روسیه برداشته شد(
Силласте, 2002: sites.google.com). این اقدام به گسترش و شیوع مصرف مواد مخدر در جامعه روسیه انجامید و این فراگیری در سال‌های آتی که عوارض مصرف مواد مخدر به گونه‌ای هرچه بارزتر عیان شد، بر دشواری مقابله با این پدیده در کشور افزود.
 
وضعیت اعتیاد به مواد مخدر در روسيه امروز
یکی از مشکلات اجتماعی روسیه امروز، اعتیاد به مواد مخدر است. درواقع، مسئله مواد مخدر و اعتیاد به آن در روسیه کاملا آشکار است، به طوری که اعتیاد به مواد مخدر نه تنها از نظر اطلاعات و داده‌های آماری، بلکه طبق نظر اکثریت روس‌ها نیز، یکی از مسائل اصلی روسیه به شمار می‌آید. در حال حاضر استفاده از مواد مخدر در فدراسیون روسیه به یک مشکل اجتماعی حاد تبدیل شده که تهدیدی واقعی برای امنیت ملی روسیه و چشم‌انداز توسعه آن است(
Иванов, 2014: interfax.ru).
دررواقع، در آغاز قرن جدید، در نتیجه تغییراتی که طی مناقشات داخلی و خارجی رخ داد، ویژگی‌های خاصی از گسترش مصرف مواد مخدر در روسیه ظهور کرده است. اولین ویژگی روسیه در اوایل قرن بیستم، همانطور که پیش از این هم گفته شد، قانونی‌سازی مصرف مواد مخدر در روسیه است. ويژگي دوم: موقعيت دولت و ناتوانی آن در مقابله با گسترش اعتیاد به مواد مخدر و کمک به معتادان مواد مخدر است. شیوع مواد مخدر در میان نیروهای نظامی که تهدید استراتژیکی برای امنیت ملی روسیه است نیز، از دیگر ویژگی‌های اعتیاد به مواد مخدر در شرایط روسیه امروز است (
Силласте, 2002: sites.google.com). تنها در سال 1996، بیش از 100 نفر در ارتش توسط دادگاه به جرم قاچاق مواد مخدر محکوم شده بودند. افزون بر این، مواد مخدر نه تنها در میان قشر محروم جامعه، بلکه در میان افراد تحصیل‌کرده به صورتی پایدار راه یافته، و علاوه بر این، افزایش مصرف مواد مخدر در میان افراد زیر سن قانونی به چشم می‌خورد.
در حال حاضر تمام قلمرو روسیه و تمامی مناطق آن، بدون استثنا با معضل اعتیاد به مواد مخدر دست به گریبان است. در حقیقت، مرزهای بین شهرها و روستاها، بین شهرهای بزرگ و کوچک و بین واحدهای فدراسیون فرسایش یافته‌اند. اعتیاد به یک پدیده ملی تبدیل شده که به توجه خاصی نیاز دارد. این پدیده حتی در روستاها نیز شیوع پیدا کرده است. این وضعیت، تهدیدی جدی برای تغییر در ساختار اجتماعی و جمعیتی جامعه روسیه به شمار می‌آید (
Силласте, 2002: sites.google.com). تنها در سال 2013، 100 ماده مخدر جدید اختراع شد. افزون بر این، پیشتر، سرویس کنترل مواد مخدر فدرال روسیه در مورد افزایش استعمال سیگارهای مشابه مواد مخدر در میان جوانان ابراز نگرانی کرده بود. چرا که استعمال سیگار شیوع و گستردگی بسیار زیادی دارد(mpmo.ru, 2014). استعمال چنین سیگارهایی می‌تواند بخشی از جامعه را ناخواسته درگیر مواد مخدر و اعتیاد ناشی از آن کند.
 
آمار مصرف مواد مخدر و قاچق مواد مخدر در روسیه امروز
متأسفانه آمار موجود در این باره بسیار ضدونقیض است. اما به هرحال تمامی داده های آماری حاکی از جدی بودن وضعیت اعتیاد به مواد مخدر در روسیه است.
طبق داده‌های سازمان ملل متحد، بازار مواد مخدر در روسیه 20 درصد از بازار جهان است. طبق آمار موجود در سال 2014 تعداد کل معتادان به مواد مخدر در روسیه، بر اساس داده‌های سرویس فدرال کنترل مواد مخدر، بیش از هشت میلیون نفر بود و در واقع بیش از 8 میلیون نفر به طور منظم و یا نامنظم از مواد مخدر استفاده می‌کردند که از آنها 1.5 میلیون نفر وابسته به هروئین بودند. به گزارش سرویس فدرال کنترل مواد مخدر، روسیه مصرف‌کننده شماره یک هروئین افغانستان است که از طریق کشورهای آسیای مرکزی به روسیه راه پیدا می‌کند (
Иванов, 2014: interfax.ru). در واقع از هر 12 نفر در روسیه، یک نفر تجربه استعمال مواد مخدر را دارد و از هر 30 نفر یک نفر مصرف‌کننده دائمی مواد مخدر است. سالانه در روسیه بیش از 70 هزار مصرف‌کننده‌ی مواد مخدر جان خود را از دست می‌دهند (Торшин, 2014:4). علاوه بر این، هر ساله در روسیه اعتیاد بیش از 20 هزار نفر به مواد مخدر، برای اولین بار تشخیص داده می‌شود (iom.anketolog.ru, 2017). آمار سازمان ملل بیانگر آن است که حدود 200 میلیون نفر در سراسر جهان از اعتیاد به مواد مخدر رنج می‌برند که بر اساس داده‌های این سازمان در سال 2014، روسیه در رتبه سوم جهان از نظر استفاده از مواد مخدر قرار داشته است(Воздвиженская, 2014: KM.RU).
در آوریل 2017، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه خاطرنشان کرد که حدود 7.5 میلیون روس (5 درصد جمعیت) از مواد مخدر مصرف می‌کنند. اگرچه اکثر این افراد به طور مستمر از مواد مخدر استفاده نمی‌کنند، اما حدود 2 میلیون نفر مصرف‌کننده دائمی مواد مخدر هستند(
kommersant.ru, 2017). طبق آمار سازمان ملل متحد نیز، 1.7 میلیون معتاد به مواد مخدر در روسیه وجود دارند که 1.6 درصد کل جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهد.
در حال حاضر تنها 640 هزار معتاد به مواد مخدر دارای پرونده پزشکی می‌باشند و این تعداد در چند سال گذشته کاهش نیافته است. مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر نیز در روسیه 6 الی 8 برابر بیشتر از میزان مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر در اروپا است.. همچنین، طبق تحقیقات جامعه شناختی، سن اولین (بار) مصرف مواد مخدر در روسیه به 14.2 سال برای پسران و به 14.6 سال برای دختران کاهش یافته است (
Силласте, 2002: sites.google.com)..
به گزارش سازمان ملل متحد بیشترین میزان مصرف مواد مخدر تزریقی در کشورهای اروپای شرقی و جنوب شرقی است که روسیه یکی از کشورهای این منطقه به شمار می‌آید. در برخی مناطق، سهم مصرف‌کنندگان مواد مخدر تزریقی به 1.3 درصد جمعیت بالغ می‌رسد که بیشترین آنها در روسیه و اوکراین هستند(
Захаренко, 2017: rusrand.ru).
طبق اظهارات نیکلای پاتروشف، دبیر شورای امنیت فدراسیون روسیه، تعداد نوجوانان در میان مصرف‌کنندگان مواد مخدر رو به افزایش است. به گفته وی، در حال حاضر، حدود یک چهارم زندانیان زندان‌های روسیه به تعداد 165هزار نفر، محکوم به قاچاق مواد مخدر هستند(
Патрушев, 2017: rg.ru).
در سال 2016 بیش از 201 هزار ارتکاب جرم مربوط به مواد مخدر به ثبت رسیده و مأموران امنیتی نزدیک به 22 تن از این مواد ممنوعه را ضبط کردند. در سه ماهه اول سال 2017، 71207 جرم مربوط به قاچاق مواد مخدر و مواد مشابه با آنها ثبت شده است. بسیاری از آنها (بیش از دو سوم) آنها جدی و یا بسیار جدی هستند، اما تعداد کلی این جرائم در سه ماه‌ی اول سال 2017 با کاهش 6.8 درصدی مواجه بوده است. با این حال، تعداد جرائم مربوط به قاچاق مواد مخدر در دوره ژانویه تا سپتامبر 2017 نشان دهنده 158500 مورد از ارتکاب چنین جرایمی است که حاکی از 3.3 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه در سال 2016 می باشد، همچنین تعداد جرائم مربوط به فروش مواد مخدر در این دوره، با افزایش 6.8 درصدی نسبت به دوره مشابه در سال 2016 مواجه بوده که بیانگر گسترش بیش از حد مواد مخدر در روسیه است. طبق اظهارات پاتروشف، مشکل اعتیاد به مواد مخدر در روسیه از آغاز سال 2017، در حدی بود که طی نه ماه تنها بیش از 150 هزار جرم مربوط به قاچاق مواد مخدر ثبت شده است(
iom.anketolog, 2017).
به عقیده کارشناسان، وضعیت قاچاق مواد مخدر در روسیه به دلیل شرایط زیر پیچیده خواهد شد(
БАРЕНЦEВ, 2008: rodon.org): 
- رشد قاچاق انواع مختلف مخدرها و مواد تشکیل دهنده آنها به صورت دارو (پیش سازه‌های آن) و عرضه مواد مخدر به شکل قرص و کپسول.
- فعال شدن فعالیت گروه‌های جنایی سازمان‌یافته و جوامع جنایی منطقه‌ای و محلی که علاقمند به تماس با ساختارهای خارجی و بین‌المللی قاچاق مواد مخدر به عنوان منبع درآمد ارز خارجی هستند. به طوری که مبارزه با قاچاق مواد مخدر به طور فزاینده‌ای به مبارزه با جرایم سازمان‌یافته بین‌المللی تبدیل شده است؛ 
- افزایش خطر قاچاق مواد مخدر از راه اوکراین که در آن مناطق قابل توجهی به کشت خشاش اختصاص یافته است؛
- احتمال افزایش قاچاق مواد محرک از نوع آمفتامین از کشورهای بالتیک و تعدادی از دیگر کشورهای اروپایی (هلند، لهستان، آلمان) و داروهای مخدر و روانگردان از چین و هند به روسیه؛ 
- خطر رو به رشد قاچاق مواد مخدر از خاک کره شمالی به روسیه؛ طبق اطلاعات سازمان جهانی گمرک، در خاک کره شمالی در کنار کشت خشخاش، تولید محرک‌های نوع آمفتامین هم صورت می‌گیرد؛
- ناکافی بودن سطح کلی کنترل بر وضعیت فعالیت‌های اقتصادی خارجی سازمان‌های تجاری در خود روسیه، شرایط را برای انجام کار بر روی مواد شیمیایی که مواد اولیه تولید مواد مخدر مصنوعی هستند، ایجاد می‌کند. انتظار می‌رود صادرات این محصولات شیمیایی در جهت کشورهای بالتیک، کشورهای آسیای مرکزی و هلال طلایی (افغانستان، ایران، پاکستان) باشد؛
در عین حال، میزان مصرف غیردارویی داروهای غیر تجویزی افزایش می‌یابد که تهدیدی جدی برای سلامت مردم، اقتصاد، حاکمیت قانون و امنیت کشور است. درواقع، اعتیاد به مواد مخدر و قاچاق مواد مخدر در روسیه باید به عنوان تهدیدی برای امنیت اجتماعی، سیاسی، جمعیت شناختی، اقتصادی و امنیت داخلی در نظر گرفته شود. 
 
هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی مواد مخدر
ضررهای اجتماعی و اقتصادی مربوط به مواد مخدر 3 درصد تولید ناخالص داخلی است. تاثیر مواد مخدر بر بهداشت عمومی به مراتب اثرات بیشتری دارد. اعتیاد به مواد مخدر با جرم و جنایت، گسترش (ایدز)
HIV و هپاتیت B وC، و همچنین با مرگ زودرس، ارتباط تنگاتنگی دارد. وضعیت افزایش شمار مصرف‌کنندگان مواد مخدر هرساله با ظهور تعداد زیادی از انواع جدید مواد اعتیادآور بغرنج‌تر و پیچیده‌تر می‌شود. در سال 2011، میزان ایدز در روسیه به میزان 5 درصد و در برخی مناطق به میزان 60 درصد افزایش یافته است. در نتیجه، روسیه با سریعترین رشد بیماری ایدز در جهان مواجه شده است. اپیدمیولوژیست‌ها افزایش تعداد افراد مبتلا به HIV در روسیه را مستقیما به استفاده از هروئین مرتبط می‌دانند. در این رابطه، جوانان و دانش آموزان به ویژه از قشرهای آسیب‌پذیر جامعه هستند. درآمد سالانه فروش انواع مخدرها در روسیه حدود 13 میلیارد دلار است. بنابراین، روسیه از نظر قاچاق مواد مخدر پس از اروپا (با 26 درصد و20 میلیارد دلار در آمد سالانه) در مکان دوم قرار دارد(Комиссина, 2012).
در کنار این عواقب و عوارض، هزینه‌ی اقتصادی اعتیاد به مواد مخدر در سال 2014 در روسیه 1.2 هزار میلیارد روبل برآورد شده است. (
mpmo.ru, 2014). همچنین طبق اظهارات ویکتور ایوانف رئیس فدرال کنترل مواد مخدر در سال 2016 حجم بازار سیاه مواد مخدر در روسیه تا 1.5 تریلیون روبل در سال و برابر با بودجه وزارت دفاع روسیه بوده است(Иванов, 2016: vedomosti.ru).
 
وضعیت اعتیاد به مواد مخدر و جرائم مربوط به آن در مناطق روسیه
همانطور که پیشتر گفته شد تقریبا تمام مناطق روسیه با مصرف مواد مخدر درگیر شده‌اند. پیشتر مسکو و سن پتربورگ با بیشترین میزان مصرف مواد مخدر مواجه بودند. اما به مرور ولگا، جنوب سیبری و خاور دور هم به مناطق جدید مصرف مواد مخدر تبدیل شده‌اند. اپیدمی عمده در این مناطق در دهه 2000 آغاز شد(
Наумкин, 2013). اما طبق جدیدترین اطلاعات آماری مربوط به بیشترین و کمترین تعداد جرائم مربوط به مواد مخدر در مناطق مختلف روسیه که توسط وزارت کشور روسیه منتشر می‌شود، در سال 2016 بسیاری از این جرائم در سن پتربورگ و چچن به ثبت رسید و مشخص شد امن‌ترین مناطق روسیه از حیث جرائم مرتبط با مواد مخدر منطقه چوکاتکا و ابلاست توِر هستند. در ادامه اطلاعات مربوط مناطق با بیشترین و کمترین جرائم مربوط به مواد مخدر در ماه‌های ژانویه تا نوامبر سال 2017 و مناطق با بیشترین و کمترین میزان رشد جرائم مربوط به مواد مخدر در ماه‌های ژانویه تا نوامبر سال 2017 در قالب جدول ارائه شده است.

مناطق با بیشترین و کمترین جرائم مربوط به مواد مخدر در سال 2016

ردیف

مناطق با بیشترین جرائم

درصد

مناطق با کمترین جرائم

درصد

1

شهر سن پتربورگ

26.4

ابلاست یا ایالت توِر

3.5

2

جمهوری چچن

18.7

اُکروگ یا ناحیه خودمختار چوکاتکا

4.1

3

جمهوری کاراچای –چرکس

18.2

ابلاست یا ایالت پسکُف

4.1

4

جمهوری اینگوشتیا

17.0

ابلاست یا ایالت آرخانگلسک

4.5

5

جمهوری داغستان

16.0

جمهوری کُمی

4.8

6

جمهوری کالمیکیا

15.5

جمهوری چوواش

4.8

7

ایلاست یا ایالت آستراخان

14.5

کرای یا کرانه زابایکال

4.8

8

جمهوری استیای شمالی -آلانیا

14.4

جمهوری آدیغه

4.8

9

جمهوری کاباردینو-بالکاریا

14.3

ابلاست یا ایالت والگاگراد

5.0

10

کرای یا کرانه پریمورسکی

13.0

جمهوری آلتای

5.1

 

 














مناطق با بیشترین و کمترین جرائم مربوط به مواد مخدر در ماه‌های ژانویه تا نوامبر سال 2017

ردیف

مناطق با بیشترین جرائم مواد مخدر

درصد

مناطق با کمترین جرائم مواد مخدر

درصد

1

جمهوری چچن

25.4

اُکروگ یا ناحیه خودمختار چوکاتکا

3.0

2

شهر سن پتربورگ

24.7

ابلاست یا ایالت توِر

3.9

3

جمهوری کاراچای –چرکس

20.5

جمهوری کُمی

4.2

4

جمهوری استیای شمالی -آلانیا

19.1

ابلاست یا ایالت والگاگراد

4.3

5

جمهوری کاباردینو-بالکاریا

15.5

ابلاست یا ایالت آرخانگلسک

4.5

6

کرای یا کرانه پریمورسکی

15.4

جمهوری ساخا (یاکوتسک)

5.2

7

ابلاست یا ایالت خودگردان یهودی

15.4

ابلاست یا ایالت ناوگارُد

5.4

8

جمهوری داغستان

15.1

ابلاست یا ایالت کالینینگراد

5.4

9

جمهوری کالمیکیا

14.7

ابلاست یا ایالت پسکُف

5.8

10

اُکروگ یا ناحیه خودمختار خانتی-مانسیسکی- یوگرا

13.8

ابلاست یا ایالت ایرکوتسک

5.8

 

 
 












مناطق با بیشترین و کمترین میزان رشد جرائم مربوط به مواد مخدر در ماه‌های ژانویه تا نوامبر سال 2017

ردیف

مناطق با بیشترین میزان رشد

درصد

مناطق با کمترین میزان رشد

درصد

1

جمهوری چوواش

25.4

اُکروگ یا ناحیه خودمختار چوکاتکا

3.0

2

ابلاست یا ایالت چِلبیانسک

24.7

جمهوری اینگوشتیا

3.9

3

جمهوری چچن

20.5

ابلاست یا ایالت مورمانسک

4.2

4

جمهوری اُستیای شمالی -آلانیا

19.1

جمهوری کُمی

4.3

5

ابلاست یا ایالت راستُف

15.5

کرای یا کرانه کراسنایارسکی

4.5

6

ابلاست یا ایالت اسمولِنسکی

15.4

جمهوری بوریاتیا

5.2

7

جمهوری کاراچای –چرکس

15.4

ابلاست یا ایالت آستراخان

5.4

8

ابلاست یا ایالت آرلُفسکی

15.1

ابلاست یا ایالت پِنزینسکی

5.4

9

ابلاست یا ایالت خودگردان یهودی

14.7

ابلاست یا ایالت والگاگراد

5.8

10

ابلاست یا ایالت اُرِنبورگ اُ

13.8

ابلاست یا ایالت ریازان

5.8

 

 

 

 

 

 

 

 



این اطلاعات آماری بیانگر آن است که علاوه بر شهر سن پتربورگ، جمهوری‌های چچن، اُستیای شمالی –آلانیا و کاراچای –چرکس، داغستان، کالمیکیا، کاباردینو-بالکاریا و کرای یا کرانه پریمورسکی در دو سال متوالی در ردیف مناطق با بیشترین میزان جرائم مواد مخدر و اُکروگ یا ناحیه خودمختار چوکاتکا، جمهوری کُمی و ابلاست‌های والگاگراد، توِر و آرخانگلسک در ردیف مناطق با کمترین میزان جرائم مواد مخدر قرار داشته‌اند. در این بین، جمهوری‌های چچن، اُستیای شمالی –آلانیا و کاراچای –چرکس علاوه بر اینکه در مناطق با بیشترین شمار جرائم مربوط به مواد مخدر قرار دارند، روند رشد اینگونه جرائم هم در آنها بالاست و اُکروگ یا ناحیه خودمختار چوکاتکا، جمهوری کُمی و ابلاست والگاگراد علاوه بر اینکه در مناطق با کمترین شمار جرائم مربوط به مواد مخدر قرار دارند، روند رشد اینگونه جرائم هم در آنها پایین است.
 
وضعیت اعتیاد به مواد مخدر و جرائم مربوط به آن در پایتخت
اگرچه نام مسکو در ردیف مناطقی که با بیشترین میزان جرائم مربوط به مواد مخدر در سال‌های اخیر دیده نمی‌شود، اما واقعیت این است که پایتخت روسیه نیز همچون شهر بزرگی مثل سن پتربورگ با این مشکل دست به گریبان است. در حال حاضر، مسکو، همچون سایر نقاط روسیه گریبانگیر بیماری اپیدمی مصرف مواد مخدر شده است. بنا بر اطلاعات وزارت بهداشت و درمان فدراسیون روسیه، در مسکو تعداد مصرف‌کنندگان مواد مخدر 1.5 برابر بیشتر از میزان متوسط مصرف مواد مخدر در سطح کشور است. تعداد مصرف‌کنندگان مواد مخدر در مسکو، حدود 600 هزار نفر برآورد شده است که حداقل نیمی از آنها نیازمند کمک‌های پزشکی هستند، اما تنها کمتر از 1.5درصد آن‌ها برای دریافت کمک‌های پزشکی مراجعه می‌کنند. یک پنجم نوجوانان و جوانان 16 تا 26 سال در مسکو، معتاد هستند (تقریبا 20 درصد از نوجوانان و جوانان). شایان ذکر است که حداقل نیمی از این جمعیت در قاچاق مواد مخدر و دیگر فعالیت‌های مجرمانه شرکت دارند (
Афанасьева, 2014: 28). در کل، مسئله اعتیاد به مواد مخدر برای منطقه مسکو بسیار شدید است.
 
نظرسنجی افکار عمومی در خصوص وضعیت مواد مخدر در روسیه و نگرش جامعه نسبت به آن
در واقع اعتیاد به مواد مخدر، امروزه از جمله چالش‌های پیش روی جامعه روسیه و به عنوان یک تهدید جهانی برای سلامت مردم به شمار می‌آید. با توجه به بررسی و نظرسنجی انجام شده توسط مرکز لودا
Levada در سال 2014، 77 درصد از شهروندان روسی مشکل مواد مخدر را «بسیار جدی» و 20 درصد «کاملا جدی» ارزیابی می‌کردند.(mpmo.ru, 2014)
در فوریه 2017 نیز، مرکز مطالعه افکار عمومی سراسر روسیه «ویتسوم» یک نظرسنجی را به چاپ رساند که بر اساس آن روس‌ها مصرف مواد مخدر را بیش از خیانت زناشویی، فرار از پرداخت مالیات و مقاومت در برابر پلیس محکوم می‌کنند. 93 درصد از پاسخ‌دهندگان اعتیاد به مواد مخدر را غیرقابل قبول دانستند(
kommersant.ru, 2017). در واقع این نظرسنجی بیانگر نگرش منفی جامعه نسبت به این پدیده شوم است اما با این همه، اعتیاد به مواد مخدر در روسیه دامنگیر بسیاری از افراد و خانوده‌هاست.
همچنین در سال 2017، مطالعه‌ای در روسیه انجام گرفت که در آن 5698 روس در رده‌های سنی مختلف و از مناطق مختلف روسیه شرکت کردند. ضمنا نتایج این نظرسنجی در سایت (
iom.anketolog.ru) منتشر شد. 44.6 درصد از پاسخ دهندگان در پاسخ به این سوال که آیا مواد مخدر یکی از مسائل (یا مشکل اصلی) روسیه امروزی است جواب مثبت دادند؛ 38.6 درصد هم نسبتا چنین نظری را ابزار داشتند، در این میان تنها حدود 2 درصد کاملا با این مسئله به عنوان مشکل اصلی روسیه مخالف بودند(iom.anketolog.ru,2017). ضمنا اکثر قریب به اتقاق پاسخ‌دهندگان این نظرسنجی با انجام آزمایش‌های اجباری اعتیاد برای دانش آموزان دبیرستانی و دانشجویان دانشگاه‌ها موافق بودند (52.8 درصد کاملا موافق و 31.4 درصد نسبتا موافق) و کمتر از نیمی از پاسخ‌دهندگان با مجازات اعدام نگهداری و قاچاق مواد مخدر اعلام موافقت کردند (20.3 درصد کاملا موافق و23.9 درصد نسبتا موافق). البته اغلب افرادی که با اعمال مجازات اعدام برای جرم نگهداری و فروش مواد مخدر مخالفت کردند در رده سنی جوانان (18-30 سال) قرار داشتند.
 
مبارزه با مواد مخدر و نقش دولت
شایان توجه است که امکان مبارزه با مصرف مواد مخدر و قاچاق آن، از رشد اقتصادی کشور، ارتقای سطح زندگی مردم، مبارزه با فساد مقامات و فروشندگان مواد مخدر و تقویت پایگاه قانونی و اجرای قانون جدا نیست.
قطعا یکی از ابعاد مبارزه با مواد مخدر در هر کشوری تقویت بنیان‌های قانونی و سازوکارهای حقوقی قوی و محکمی است که بتواند قبل از همه تأثیر بازدارنده در گرایش به مصرف مواد مخدر داشته باشند. در روسیه این سازوکارهای حقوقی و قوانین و مقررات مربوط به قاچاق مواد مخدر و مواد روانگردان بر اساس قانون اساسی فدراسیون روسیه، اسناد راهبردی فدراسیون روسیه، قوانین فدرال فدراسیون روسیه، فرامین رئیس جمهور فدراسیون روسیه، مصوبه‌های دولت فدراسیون روسیه و دیگر آئین‌نامه‌های حقوقی نهادهای فدرال حکومت دولتی فدراسیون روسیه اعمال می‌شود(
Обухова,2017).
قانون اساسی فدراسیون روسیه - قانون اساسی فدراسیون روسیه منبع اصلی تنظیمات حقوقی قاچاق مواد مخدر و روانگردان به شمار می‌آید. در بند یک ماده 41 قانون اساسی کشور آمده است: «هر فرد از حق حفظ سلامتی و کمک‌های پزشکی برخوردار است». طیق بند «ام» ماده 71 قانون اساسی فدراسیون روسیه نیز تولید مواد مخدر و قوانین استفاده از آنها در اختیار فدراسیون روسیه است. همچنین طبق بند 3 ماده 55 قانون اساسی فدراسیون روسیه حقوق و آزادی فرد و اتباع می‌توانند توسط قوانین فدرال روسیه تنها در صورتی محدود شوند که این امر به منظور دفاع از نظام قانونی، اخلاقیات، سلامتی، حقوق و منافع قانونی دیگر اشخاص، تأمین دفاع از کشور و امنیت دولت ضروری باشد. بنابراین، با توجه به اینکه مواد مخدر تهدیدی جدی برای سلامتی افراد و حتی امنیت ملی کشور است قوانین فدرال روسیه می‌توانند آزادی اتباع روسیه را در استفاده از مواد مخدر محدود و حتی ممنوع نمایند.
استراتژی امنیت ملی فدراسیون روسیه - در واقع استراتژی امنیت ملی سند اصلی یا سند مادر طراحی و تدوین اسناد راهبردی محسوب می‌شود که مبین منافع ملی و استراتزی اولویت‌های ملی دولت، اهداف، وظایف و اقدامات مربوط به حوزه سیاست خارجی و داخلی با هدف تقویت امنیت ملی روسیه و تأمین توسعه پایدار کشور برای آینده طولانی است. جدیدترین راهبرد امنیت ملی فدراسیون روسیه، به فرمان رئیس جمهور روسیه در 31 دسامبر 2015 به تصویب رسید. در این استراتژی مبحثی هم به یکی از تهدیدات اصلی امنیت ملی و اجتماعی فدراسیون روسیه اختصاص یافته است. این مبحث در بند 43 این سند و در ذیل عنوان «نظام دولتی و امنیت اجتماعی» آمده و به تهدید فعالیت‌های تشکیلات و گروه‌های جنایی، از جمله تشکیلات فراملی مرتبط با قاچاق مواد مخدر و روانگردان به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیت ملی و اجتماعی روسیه اشاره کرده است. جهت‌گیری عمده در این سند به منظور تأمین امنیت ملی و اجتماعی اعمال سازوکارها و مقررات حقوقی به منظور پیشگیری از جرائم و همچنین جلوگیری از اشاعه مواد مخدر و مبارزه با چنین پدیده‌هایی است.
این موضوع در بند 44 این سند به این صورت آمده است: «جهات عمده تأمین امنیت دولتی و اجتماعی، تقویت نقش دولت به عنوان ضامن امنیت فردی و حقوق مالکیت، بهبود مقررات قانونی پیشگیری از جرم (از جمله در زمینه اطلاعات)، فساد اداری، تروریسم و ​​افراط گرایی، قاچاق مواد مخدر و مبارزه با این پدیده‌ها، توسعه تعامل ارگان‌های تأمین امنیت دولتی و حاکمیت قانون و جامعه مدنی، افزایش اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و نهادهای اجرای قانون فدراسیون روسیه، کارآمدی دفاع از حقوق و منافع قانونی اتباع روسیه در خارج از کشور، گسترش همکاری‌های بین‌المللی در زمینه دولت و امنیت عمومی است». بند 45 این سند نیز به چگونگی تآمین امنیت ملی و اجتماعی می‌پردازد و در این باره می‌گوید: «تأمین امنیت ملی و اجتماعی با افزایش کارایی دستگاه‌های اجرای قانون و سرویس‌های ویژه، ارگان‌های کنترل دولتی (ارگان‌های نظارتی)، بهبود سامانه واحد دولتی در پیشگیری از جرم به ویژه در افراد زیر سن قانونی و سایر جرائم (از جمله نظارت و ارزیابی اثربخشی عملکرد اجرای قانون)، طراحی و به کارگیری تدابیر ویژه در راستای کاهش سطح جرم و بزه در روابط اجتماعی صورت می‌گیرد».
در این رابطه، از جمله اسناد بنیادی و راهبردی که توسط دولت به ویژه در راستای مبارزه با مواد مخدر تدوین و انتشار یافته، تصویب استراتژی سیاست دولتی مبارزه با مواد مخدر تا سال 2020 در سال 2010 است. هدف اصلی این سند، کاهش قابل توجهی در اشاعه مصرف غیردارویی مواد مخدر و همچنین کاستن از دامنه عواقب و پیامدهای قاچاق مواد مخدر برای امنیت فرد، جامعه و دولت است.
قانون فدرال شماره 3 مصوب 8 ژانویه 1998 تحت عنوان «پیرامون مواد مخدر و مواد روانگردان» نیز به امر مبارزه با مواد مخدر توجه دارد. این قانون فدرال مبانی حقوقی سیاست دولتی در زمینه قاچاق مواد مخدر و همچنین مبارزه با قاچاق مواد مخدر را به منظور حفاظت از سلامتی اتباع و امنیت ملی و اجتماعی تدوین کرده است. علاوه بر این در بندهای 228 تا 234 مجموعه قوانین جزایی فدراسیون روسیه (اوگالُونی کُدیکس)  نیز به موضوع مواد مخدر و مقررات جزایی مربوطه اشاره شده است.
همانطور که گفته شد فرامین رئیس جهمور نیز از دیگر منابع قانونی مبارزه با مواد مخدر به شمار می‌آیند. فرمان رئیس جمهور فدراسیون روسیه مورخ 18 اکتبر 2007 به شماره 1374 مبنی بر «پیرامون تدابیر تکمیلی در خصوص مقابله با قاچاق مواد مخدر و مواد روانگردان و پیش سازه‌های آنها (همراه با تبصره‌ای درباره کمیته دولتی مبارزه با مواد مخدر و تبصره‌ای درباره کمیسیون مبارزه با مواد مخدر در واحدهای فدراسیون روسیه» و فرمان رئیس جمهور فدراسیون روسیه مورخ 5 آوریل 2016 به شماره 156 مبنی بر «تکمیل مقررات دولتی در حوزه کنترل بر قاچاق مواد مخدر، مواد روانکردان و پیش‌سازه‌های آنها» از آن جمله‌اند.
در خصوص مصوبه‌های هیأت دولت فدراسیون روسیه در مبارزه با مواد مخدر نیز می‌توان به مصوبه دولت فدراسیون روسیه 30 ژوئن 1998 به شماره 681 مبنی بر «تصویب لیست موادمخدر و روانگردان و پیش سازه‌های آنها که در فدراسیون روسیه تحت کنترل قرار می‌گیرند» و مصوبه هیأت دولت فدراسیون روسیه در اول اکتبر 2012 به شماره 1002 مبنی بر «مقادیر قابل توجه، بزرگ و خیلی بزرگ مواد مخدر و روانگردان و همچنین مقادیر قابل توجه، بزرگ و خیلی بزرگ گیاهانی که حاوی مواد مخدر و روانگردان هستند، یا بخشی از آنها حاوی مواد مخدر یا روانگردان است برای بندهای 228، 228.1 و 229 و 229.1 مجموعه قوانین جزایی فدراسیون روسیه» اشاره کرد.
افزون بر این، حکم وزارت بهداشت فدراسیون روسیه مورخ 27 مارس 2017 به شماره 131 مبنی بر «تصویب توصیه‌های منظم و سیستماتیک در خصوص نیازسنجی درباره مواد مخدر و روانگردانی که برای کاربرد پزشکی اختصاص یافته‌اند» نیز قابل توجه است.
همچنین، در تاریخ 15 فوریه 2015 ممنوعیت قاچاق، مصرف و ترویج (تبلیغ) مصرف مواد روانگردان جدید و به طور بالقوه خطرناک به موجب قانون فدرال مورخ 3 فوریه 2015، به شماره هفت- قانون فدرال مبنی بر «ایجاد تغییرات در برخی مصوبات قانونی فدراسیون روسیه» به اجرا گذاشته شد. تصویب این قانون به شیوع گسترده مصرف به اصطلاح «اسپایس‌ها» در روسیه مربوط می‌شود که در سال‌های اخیر به طور غیررسمی بروز یافته و مصرف کننده را دچار اعتیاد و یا دیگر مسمومیت‌ها می‌کند. در پاییز سال 2014 مسمومیت زیادی مربوط به «اسپایس‌ها» روی داد. بعد از استفاده از آنها، بیش از 2 هزار نفر برای کمک‌های پزشکی مراجعه کردند که بیش از 40 نفر جان باختند(
garant.ru, 2015). ضمناً این مواد در روسیه، در لیست مواد مخدر قرار داده شده‌اند.
با این همه، با توجه به ابعاد واقعی مصرف مواد مخدر و جرائم مربوطه، به عقیده کارشناسان روسی، چارچوب‌های قانونی روسیه هنوز از بنیان‌های محکمی برای مبارزه با مصرف مواد مخدر و قاچاق آن و حتی جلوگیری از آن برخوردار نیست. (
Силласте, 2002: sites.google.com). علاوه بر ساز وکارهای قانونی، دولت نیز سهم قابل توجهی در کنترل و مبارزه با این پدیده دارد. قطعا اگر دولت بتواند با سازوکارهای مناسبی به کنترل گسترش مواد مخدر و مبارزه با قاچاق مواد مخدر بپردازد می‌توان شاهد کاهش اثرات تخریبی و فراگیری این پدیده شوم بود. در این رابطه، کمیته دولتی مبارزه با مواد مخدر نیز در سال 2014 تاسیس شد. در سال 2013 نیز برنامه دولتی مبارزه با قاچاق مواد مخدر به تصویب رسید. اما حمایت مالی متمرکزی برای اجرای این برنامه‌ها پیش‌بینی نشده است (Захаренко, 2017: rusrand.ru).
اما برای مبارزه با مواد مخدر انجام اقدامات دیگری هم از جانب دولت حائز اهمیت است:
کنترل مرزها - از آنجایی که یکی از مبادی اصلی مواد مخدر به روسیه، به ویزه هروئین که خطرناکترین نوع موادمخدر است افغانستان می‌باشد، تقویت جامع مرزهای جنوبی روسیه که حدود 7000 کیلومتر است، می‌تواند اقدام مهمی در مبارزه با مواد مخدر باشد. اساسا این مرز، مرز روسیه با قزاقستان است. نفوذ مواد مخدر افغانستان از این نقطه مرزی کاملا واضح و مبرهن است(
Наумкин, 2013).
همکاری های دوجانبه - در رابطه با مبارزه با مواد مخدر در سطح همکاری های دوجانبه، بین روسیه و تمام کشورهای منطقه، همچنین ایران و پاکستان، موافقتنامه‌هایی وابسته به ادارات داخلی در مورد همکاری برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر و پیش سازه‌های آنها امضا شد. همکاری روسیه در این رابطه با سازمان پیمان امنیت جمعی به گونه ای فعال تر در حال توسعه است: از سال 2003 عملیات پیشگیرانه «کانال»، با هدف شناسایی و مسدودکردن مسیرهای حمل و نقل مواد مخدر و پیش سازه‌های آن به مسیر شمالی یعنی افغانستان - آسیای مرکزی - روسیه - اروپا، و همچنین در مناطقی که مستقیما با افغانستان همجوار هستند انجام می گیرد (همان).
همکاری بین المللی - روسیه همکاری بین المللی را نیز یکی از مهمترین زمینه های مبارزه با قاچاق مواد مخدر می داند. به نظر می رسد تعامل با ایالات متحده واضح ترین تعامل روسیه در در چارچوب همکاری های بین المللی باشد، بنابراین، در سال 2011 عملیات موفقیت آمیز اطلاعاتی آمریکا با مشارکت افسران روسی برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر در استان شرقی افغانستان ننگرهار (
Нангархар) اجرا شد. طی این عملیات مشترک 932 کیلوگرم هروئین قاچاق، 156 کیلوگرم تریاک کشف و ضبط و چهار آزمایشگاه تولید هروئین منهدم شد. روسیه نیز به دنبال ایجاد همکاری در این زمینه با اتحادیه اروپا و ناتو، بازیگران کلیدی در افغانستان است. در بهار سال 2010، روسیه طرحی را برای همکاری در مبارزه با تولید مواد مخدر افغانستان به ناتو و اتحادیه اروپا ارائه کرد(همان).
بنابراین از آنجایی که روسیه یکی از کشورهایی است که به ویژه از قاچاق مواد مخدر افغانستان رنج می برد و سیاست‌های داخلی به اندازه کافی در مبارزه با مواد مخدر جوابگو نیست، تلاش های قابل توجهی را برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر در داخل و خارج از کشور، در چارچوب همکاری منطقه ای و جهانی انجام می‌دهد.
با این همه، اغلب شرکت‌کنندگان در نظرسنجی انتشاریافته در سایت (
iom.anketolog.ru) به این سوال که آیا اقدامات دولت را در مبارزه با گسترش اعتیاد به موادمخدر موثر می‌دانید پاسخ منفی دادند(16 درصد مطلقا منفی و 54.3 درصد نسبتا منفی) و تنها 4 درصد اقدامات دولت را در این رابطه کاملا مثبت و 26 درصد نسبتا مثبت ارزیابی کردند.
علاوه بر این، پنجم آوریل 2016 در روسیه فرمان شماره 156ریاست جمهوری درباره ارتقای مدیریت دولتی در زمینه کنترل مواد مخدر، روانگردان و پیش سازه‌های آنها صادر شد. با توجه به این حکم، خدمات فدرال فدراسیون روسیه در مبارزه با مواد مخدر در زمره ادارات وزارت کشور قرار گرفت. حکم ریاست جمهوری تصریح می‌کند که وزارت کشور تنها ارگان فدرال با اختیارات اجرایی است که مسئول تهیه پیش‌نویس و اجرای سیاست دولت و مقررات قانونی و نظارتی در حوزه امور داخلی، و همچنین کنترل قاچاق مواد مخدر، روانگردان‌ها و پیش‌سازه‌های آنها است. این لایحه با اصلاحات مذکور که باید در قانون هم وارد شود در رابطه با انتقال اختیارات خدمات فدرال فدراسیون روسیه در مبارزه با مواد مخدر به وزارت کشور صادر شده است. به عقیده برخی از کارشناسان روسی منحل شدن فعالیت یک سازمان مستقل فدرال که مسئول مبارزه با مواد مخدر بود و قرارگرفتن آن به عنوان یکی از واحدهای تابعه وزارت کشور گامی در راه تضعیف مبارزه با مواد مخدر است.
همچنین فساد اداری که در لایه های مختلف نهادهای دولتی روسیه رسوخ کرده مانع از اقدام موثر مأموران مبارزه با مواد مخدر در اجرای قوانین و فرامین صادره می‌شود. علاوه براین، به عقیده زاخارنکو قاچاق مواد مخدر یکی از پرسودترین حوزه‌های جنایی است که بارها در تاریخ، در کلمبیا، ویتنام، افغانستان و خاورمیانه به جنگ کشیده شده است. تمام این مناطق به عنوان تأمین‌کننده مواد مخدر شناخته شده می‌شوند. مادامی که در جهان ایدئولوژی مصرف حاکم است، ارزش‌های مادی بر ارزش‌های معنوی برتری دارند و تلاش برای ثروتمندشدن به قیمت از بین رفتن زندگی و سلامت دیگر افراد امکان‌پذیر است پیروزی برای ریشه‌کن کردن این مشکل تقریبا غیر ممکن است(
Захаренко, 2017: rusrand.ru).
 
دلایل و ریشه‌های اجتماعی اعتیاد در روسیه امروز
قطعا عوامل مختلف اجتماعی، مالی، روانی و معنوی و حتی پزشکی در بروز اعتیاد و قراگیری آن موثرند. با این حال، در ادامه به برخی از مهمترین عواملی که زمینه‌ساز شیوع و فراگیری اعتیاد به مواد مخدر در روسیه امروز شده اند، اشاره می‌شود:
گسترش اعتياد به مواد مخدر در روسيه، نتيجه بحران اجتماعی اقتصادي دیرپایی است که روسيه بيش از 10 سال با آن دست به گریبان بوده است. در این زمان روس‌ها در جستجوی دموکراسی، اقتصاد ملی را نابود کردند و به این ترتیب روسیه با آغاز قرن جدید یکی از فقیرترین کشورهای اروپایی شد. جایی که فقر باشد، الکل، مواد مخدر و فحشا نیز اجتناب ناپذیر است. البته، یکی از مهمترین عوامل اجتماعی-اقتصادی در بدترشدن وضعیت کشور، عواقب ناشی از خصوصی‌سازی و کنترل دولتی است. اجرای خصوصی‌سازی در مرحله اول، نه تنها هیچ نتیجه مثبت اقتصادی دربرنداشت، بلکه موجب اختلاف شدید طبقاتی در جامعه و تقسیم آن به فقرا و ثروتمندان شد، سطح جرم و جنایت را به شدت افزایش داد و به طور چشمگیری از امنیت فرد و خانواده کاست.
از دیگر ریشه‌های اجتماعی اعتیاد در روسیه امروز نگرش‌های اجتماعی و روانی منفی در جامعه بود. از پیامدهای شوک بازار، ضعف معنویات و کنار نهادن ارزش‌های اخلاقی سنتی بود. این شرایط در کنار زمینه‌های افسردگی و سرخوردگی اجتماعی، تضعیف با.ورهای معنوی و ازدست دادن آرمان‌ها، همواره با افزایش تمایل به مصرف مواد مخدر همراه شد.
عوامل بین‌المللی نیز در گسترش اعتیاد به مواد مخدر و قاچاق مواد مخدر در روسیه تأثیر شدیدی دارند. درآمد حاصل از تجارت مواد مخدر منبع مهمی برای تامین مالی تروریسم بین‌المللی در کشورهای مختلف است. در روسیه جدایی‌طلبی و تروریسم در چچن عمدتا از طریق درآمد حاصل از فروش مواد مخدر تأمین می‌شود.
علاوه بر این، ضعف و نقص چارچوب‌های قانونی مبارزه با مواد مخدر نیز از دیکر دلایل اعتیاد به مواد مخدر و قاچاق آن در روسیه امروز است(
Силласте, 2002: sites.google.com). این عوامل در دوره‌های بعدی هم نه تنها از میان برداشته نشد، بلکه تشدید هم شده است.
در کل، جامعه‌شناسان از جمله دلایلی را که موجب شده مردم روسیه امروز به راحتی به سمت مصرف مواد مخدر کشیده شوند و به آن اعتیاد پیدا کنند به این صورت برمی شمارند: فروپاشی و فقدان نظام سازماندهی کودکان و جوانان، تغییر شدید و ناگهانی در وضعیت اجتماعی و طبقه بندی جامعه، تآثیر مخرب فرهنگ غربی و ترویج شیوه زندگی غربی، از دست رفتن ارزش‌های اجتماعی، تضعیف روابط خانوادگی و ....
علاوه بر این، برخی از دیگر عوامل اجتماعی بر این مسئله اجتماعی تأثیرگذارند. کاهش سطح استاندارد زندگی بسیاری از مردم روسیه، کاهش فعالیت کسب وکار و میزان قابل توجه بیکاری در برخی از مناطق شرایط را برای قرارگرفتن در آستانه افسردگی اجتماعی، فقدان احساس اهمیت شخصی و امید به آینده و درنتیجه روی آوردن به مصرف مواد مخدر مهیا می‌کند. همچنین استانداردهای بالای زندگی و سطح رفاه شخصی که از طریق تیلیغات و آگهی‌های رسانه‌ای (در رسانه‌ها) و تحت تاثیر فیلم‌های خارجی و برنامه‌های تلویزیونی تبلیغ و نمایش داده می‌شوند، به شکل‌گیری عدم بلوغ روانی جوانان و رفتار تقلیدآمیز آنها می‌انجامد، ضمن اینکه می‌تواند در برخی افراد ایجاد سرخوردگی نماید..
اما عوامل و دلایل اعتیاد در روسیه امروز که توسط پاسخ‌دهندگان به نظرسنجی انتشاریافته در سایت (
iom.anketolog.ru) مطرح شد، قابل توجه است. در این نظرسنجی، در پاسخ به این سوال که دلایل بروز اعتیاد به مواد مخدر چیست اکثر پاسخ‌دهندگان (59.5 درصد) به در دسترس بودن مواد مخدر و اینکه یافتن محل فروش آنها بسیار راحت است اشاره کردند. «سطح پایین زندگی» (42.8 درصد)، «کنترل بد دولت بر مکان‌های تفریحی جوانان» (42.1 درصد) و «مشکلات خانوادگی» (40.7 درصد)، مدشدن مصرف مواد مخدر در بین جوانان (31.6 درصد) هم در رده‌های بعدی عوامل اعتیاد به مواد مخدر در روسیه قرار گرفتند.
علاوه بر این، یکی از عواملی که به عنوان گسترش مواد مخدر در روسیه یاد می‌شود ورود اتباع کشورهایی که در آنها مواد مخدر فراگیر بوده و فروش مواد مخدر از راه‌های کسب درآمد در آن کشورهاست. لذا، بر مبنای این دیدگاه، اغلب روس‌ها در این نظرسنجی با اعمال محدودیت در ورود اتباع کشورهایی که مبادی ورودی موادمخدر به روسیه هستند موافق بودند (30.8 درصد کاملا موافق و 31 درصد نسبتا موافق).
 
ویژگی‌های اعتیاد به مواد مخدر در روسیه از حیث پایگاه اجتماعی
گرایش گسترده جوانان - به اعتقاد کارشناسان روسی، اعتیاد به مواد مخدر امروزه در سطح روسیه وضعیت اپیدمی به دست آورده است و هرساله حادتر می‌شود. نگرانی ویژه در این باره، گرایش جوانان به مواد مخدر است (
Гyселетова, 2014). افزون بر این، در روسیه بیش از نیمی از تمام جرائم مربوط به مواد مخدر، توسط جوانان صورت می‌گیرد. گرایش مصرف‌کنندگان جوان به مواد مخدر، یک چالش جدی برای سلامت کشور، به لحاظ شاخص‌های جمعیتی و در کل چالشی برای مبانی معنوی و اخلاقی جامعه است (Торшин, 2014:4).
طبق سخنان ویکتور ایوانف-رئیس وقت سرویس فدرال کنترل مواد مخدر فدراسیون روسیه در سال 2014، در روسیه، سالانه 100،000 نفر از جوانان 15تا 34 سال می‌میرند که 70 هزار نفر از آنها به دلیل ازکارافتادگی‌ اندام‌های داخلی ناشی از استعمال دائمی مواد مخدر جان خود را از دست می‌دهند. به گفته وی، در این شاخص، روسیه جلوتر از کشورهای توسعه‌یافته اروپا و آسیاست(
Воздвиженская, 2014: KM.RU). به گفته وی، میزان مرگ و میر در میان جوانان در اروپا هشت برابر کمتر از روسیه است، در این بین مرگ و میر این گروه سنی ناشی از سوء مصرف مواد مخدر در اروپا 12 بار کمتر از روسیه و در ژاپن مرگ و میر ناشی از سو، مصرف مواد مخدر در این گروه سنی 20 بار کمتر از روسیه است (РИА Новости, 2014).
اعتیاد خانوادگی - علاوه بر این، با آغاز قرن جدید، اعتیاد به مواد مخدر یکی از ویژگی‌های زندگی جدید روسی شد و اصطلاح جدید «اعتیاد خانوادگی» بروز یافت. اعتیاد به مواد مخدر در جامعه روسیه از آغاز قرن جدید به صورت یک مشکل فردی و شخصی متوقف و به مشکلی امنیتی برای خانواده روسی تبدیل شده است(
Силласте, 2002: sites.google.com). در حال حاضر، در برخی مناطق، اعتیاد به مواد مخدر خانوادگی است و پدر و مادر معتاد این اعتیاد وحشتناک را به فرزندان خود آموزش می‌دهند(Гyселетова, 2014).
کاهش سن مصرف مواد مخدر - بنا بر گزارش‌های ارائه شده توسط وزارت بهداشت روسیه در سال‌های اخیر سن مصرف‌کنندگان مواد مخدر 2.5 برابر کاهش یافته است. نوجوانان در گروه سنی 12 -14 سال در معرض خطر هستند. میزان مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر در میان کودکان نیز 42 برابر افزایش یافته است. مواد مخدر به مدارس و محیط‌های اموزشی راه پیدا کرده و کودکان در روند توزیع مواد مخدر در مدارس دخالت دارند (
Гyселетова, 2014). در این خصوص عواملی از جمله خانواده (ویژکی‌های اخلاقی، تظاهرات خشونت والدین بر کودک)، مدرسه، گروه‌های ارتباطی غیررسمی و تلویزیون بر گرایش کودکان به مواد مخدر و اعتیاد آنها موثرند. همچنین طبق نظرسنجی‌های به عمل آمده، بیشتر نوجوانان به دلیل کنجکاوی به مصرف مواد مخدر روی می‌آورند.
گروه بعدی در معرض خطر کودکان خیابانی هستند. در روسیه حدود 2 میلیون نفر از این افراد وجود دارند که این کودکان عمدتا از خانواده‌های فقیر (افراد بی‌خانمان، مجرمان نوجوان، محکومین و غیره) می‌باشند (
Силласте, 2002: sites.google.com).
روی آوردن زنان و دختران به اعتیاد - از جمله تهدیدهای جدی اعتیاد، تغییر در ترکیب جنسیتی معتادان به مواد مخدر و زنانه شدن اعتیاد است. در سال‌های اخیر درصد اعتیاد به مواد مخدر در میان زنان به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است(
Гyселетова, 2014). در طول دهه گذشته تعداد دختران و زنانی که به مصرف مواد مخدر روی آورده‌اند 6.5 برابر افزایش یافته است. در واقع زنان، به دلیل ویژگی‌های بیولوژیکی و روانی خود از 10 تا 15 برابر سریع‌تر از مردان به استفاده از مواد مخدر کشیده می‌شوند.
همانطور که گفته شد مواد مخدر در روسیه امروز در میان اقشار مختلف جامعه راه یافته است. به طوری که گسترش پایگاه اجتماعی اعتیاد به مواد مخدر قبل از همه در میان دانش آموزان و دانشجویان و سپس در میان بازرگانان، کارآفرینان جوان، کارگران و بیکاران به عنوان تهدیدهای مواد مخدر بر روسیه امروز محسوب می‌شود.
 
مواد مخدر پرمصرف در روسیه
از بین انواع مواد مخدر موجود، مصرف هروئین در روسیه بسیار قابل توجه است. طبق داده‌های رسمی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد روسیه در سال 2009، از نظر میزان مصرف هروئین در جایگاه نخست قرار گرفت. در سال 1996، هروئین در 14 منطقه کشور، در سال 1997 - 43، در 1998 - در 67، در سال 1999 - در بیش از 70 مورد کشف شد و این روند افزایشی در سال‌های بعد هم تداوم یافت.
با این حال، در سال‌های 210 تا 2014 مواد مخدر پرمصرف در روسیه به ترتیب عبارت بودند از: 1. ماری جوانا، 2. هروئین، 3. دزومورفین، 4. حشیش، 5.مفتامین، 6. کدئین، 7.مورفین، 8 اسپایس‌ها (مواد روانگردان جدید و به طور بالقوه خطرناک). مابقی مواد مخدر نیز در مجموع 3.7 درصد مصرف معتادان روسیه را تشکیل می‌دهد.
 
مبادی ورودی مواد مخدر به روسیه
بیش از نیمی از تمام داروهای مخدر که در قلمرو روسیه کشف می شوند، منشاء خارجی دارند. روسیه هم با مواد مخدر آسیایی و هم مواد مخدر اروپایی دست به گریبان است. افزایش صادرات غیرقانونی مخدرهای گیاهی از افغانستان و مخدرهای مصنوعی از اروپا در حال افزایش است. مواد تشکیل‌دهنده «مخدرهای مصنوعی» به راحتی می‌توانند بین مرزها حمل و نقل شوند، زیرا اغلب این مواد کارکرد دوگانه‌ای دارد، معمولا این مواد از طریق اروپا و به خصوص از کشور هلند بدون هیچ مشکلی در کشورهای اتحادیه اروپا توزیع شده و وارد روسیه می‌شوند. ترانزیت مواد مخدر در اوکراین هم یک تهدید جدی برای روسیه است. به عقیده کارشناسان غیر رسمی، این کشور به یکی از رهبران جهانی حمل و نقل مواد مخدر تبدیل شده است. مسیر قاچاق مواد مخدر افغانستان نیز خطری جدی برای روسیه است. ترانزیت مواد مخدر افغانستان از راههای مختلفی به روسیه وارد می‌شود: در شمال (تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، حدود 25 درصد کل)، غرب (ایران، 49 درصد) و جنوب (پاکستان، 26 درصد) مناطق به روسیه منتقل می شود(
БАРЕНЦEВ, 2008: rodon.org).
 
وضعیت مصرف مواد مخدر مصنوعی در روسیه
آمفتامین از جمله مخدرهای مصنوعی است که در دهه 1940 در اتحاد جماهیر شوروی تولید شد و قرن گذشته، در مصارف پزشکی به میزان محدودی مورد استفاده قرار گرفت. اما در سال‌های 80-90 گرایش به مصرف این مواد را در شمال غرب کشور شروع شد. پس از سقوط اتحاد شوروی، وضعیت به مراتب پیچیده‌تر شد(
Комиссина, 2012).
به گفته مدیر خدمات فدرال کنترل مواد مخدر، در حال حاضر بیش از 80 درصد از محرک‌های آمفتامینی از اروپا و از طریق بلاروس به روسیه راه می‌یابند و تنها 15 درصد از این مخدرها، توسط «شیمیدانان» محلی در کشور تولید می‌شوند. در عین حال، قاچاق این نوع مواد مخدر از چین در منطقه خاور دور، در حال افزایش است، در این رابطه، از جمله وظایف سازمان‌های اجرای قانون روسیه، جلوگیری از عرضه مواد مخدر مصنوعی از اروپا و چین به کشور و همچنین شناسایی و تعطیلی آزمایشگاه‌های تولید مواد مخدر مصنوعی در روسیه است. طبق آماری که در این رابطه وجود دارد، از سال 1996 تا 2006، 605 آزمایشگاه تولید مخدرهای شیمیایی و در سال 2010 بیش از 1500 واحد آزمایشگاهی که مبادرت به تولید مخدرهای شیمیایی می‌کردند در روسیه تخریب شد. معمولا تولید مخدرها به طور عمده در آزمایشگاه‌های کوچک و به شیوه‌های دستی انجام می شود، اما موارد استثنا هم وجود دارد(همان).
از جمله داروهای ترکیبی که در روسیه به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: اکستاسی، متامفتامین، آمفتامین، فنتسیکلاید، فنتانیل و 3-متیل فنتانیل (معروف به «چینی سفید»). نگرانی در مورد 3-متیل فنتانیل («چینی سفید») زیاد است چراکه تأثیر آن 300 برابر بیشتر از تاثیر هروئین است. از سال 2005، در تعدادی از شهرهای مهم روسیه - مسکو، سن پتربورگ، آرخانگلسک، مورمانسک، نیژنی نووگورود، پسکف، بریانسک، ریازان، ترو، تولا و دیگر شهرها گسترده شده است.
 
مسئله حمل مواد مخدر افغانستان به روسیه
قاچاق مواد مخدر افغانستان تهدیدی جدی برای امنیت بین‌المللی، منطقه‌ای و محلی است. قاچاق مواد مخدر توسط شورای امنیت روسیه به عنوان یکی از سه چالش امنیتی اصلی همراه با تروریسم و ​​مهاجرت غیرقانونی مورد توجه قرار گرفته است. در سال‌های اخیر، روسیه اولین بار به مهم‌ترین مسیر حمل و نقل و سپس به یک بازار بزرگ مصرف‌کننده مواد مخدر تبدیل شده است. تأمین‌کننده اصلی هروئین به روسیه، افغانستان است. نزدیکی جغرافیایی دو کشور موجب شد تا روسیه به «محل مناسبی برای حمل و نقل» و تحویل کالاهای غیرقانونی به اروپا باشد. این امر به موجب سطح بالای فساد در روسیه و کنترل ضعیف در مرزهای روسیه با کشورهای آسیای مرکزی تسهیل می‌شود. طبق اطلاعات آژانس سازمان ملل متحد در امور مواد مخدر و جرایم، در سال‌های 2009-2010، تقریبا 20 درصد از هروئین افغانستان به آسیای مرکزی قاچاق شد. بخشی از آن در خود آسیای مرکزی مصرف می‌شود، 3.4 درصد آن به بازار روسیه می‌رسد و بخش کوچکی هم روانه بازار اروپا می‌شود. براساس گزارش سازمان ملل متحد، روسیه بزرگترین بازار برای هروئین خالص افغانستان است. روسیه بیشترین میزان هروئین را در سرتاسر جهان مصرف می‌کند(
Наумкин, 2013).
طبق گزارش خدمات فدرال مبارزه با مواد مخدر، 90 درصد معتادان مواد مخدر از هروئین استفاده می‌کنند، منشاء هرویین انحصارا افغانستان است. بزرگترین مراکز مصرف هرویین افغانستان، مسکو و سن پتربورگ هستند، که مقر گروهای مرتبط با فعالیت های توزیع غیرقانونی مواد مخدر و هم آزمایشگاه‌های مخفی پردازش و یا تولید مواد مخدر در آنها واقع شده است (همان).
در استراتژی سیاست دولتی مبارزه با مواد مخدر فدراسیون روسیه تا سال 2020، «فعالیت گروه‌های جنایی فرامرزی و تشکیلات مرتبط با قاچاق مواد مخدر و پیش‌سازه‌های آن به عنوان یکی از منابع تهدید امنیت ملی شناخته شده است»، ضمنا تولید مواد مخدر در قلمرو افغانستان و نقل وانتقال فراملی بعدی آنها در قلمرو روسیه به عنوان «عامل کلیدی» در بروز روند منفی وضعیت مواد مخدر در روسیه یاد شده است.
 
در نقشه زیر مسیرهای عمده قاچاق مواد مخدر افغانستان به روسیه نشان داده شده است.

 

 

 



بالا
بعدی * صفحة دری * بازگشت