ازبکستان در سال 2016؛ تردیدها و روندها

آرینا ماردوینووا: سال 2016 در تاریخ ازبکستان کنونی هم از لحاظ گرامی داشت با شکوه اول سپتامبر، بیست و پنجمین سال استقلال جمهوری و هم از نظر رخدادها و تغییرات روی داده در حیات سیاست داخلی کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. بی شک مهم ترین این وقایع، وداع با اسلام کریم اف، اولین رئیس جمهور این کشور بود ... پس از آن، فرآیند انتقال قدرت در ازبکستان آغاز شد. علیرغم نگرانی های جامعه جهانی، جمهوری ازبکستان موفق شد تا از بی ثباتی سیاسی اجتناب ورزد ... همچنین گرایش به لیبرالیزه کردن خط مشی سیاسی، که پس از به قدرت رسیدن شوکت میرضیایف معنا یافت نیز تغییری مهم در حیات ازبکستان به شمار می رود ...


ایراس: سال 2016 در تاریخ ازبکستان کنونی هم از لحاظ گرامی داشت با شکوه اول سپتامبر، بیست و پنجمین سال استقلال جمهوری و هم از نظر تغییرات روی داده در حیات سیاست داخلی کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. بر اساس جمع بندی این سال، برخی وقایع کلیدی که بر وضعیت اجتماعی- اقتصادی و سیاسی در جمهوری ازبکستان تأثیر به سزایی داشته اند، قابل تفکیک است.
بی شک مهم ترین این وقایع، وداع با اسلام کریم اف، اولین رئیس جمهور این کشور بود. رهبر ازبکستان 27 اوت 2016 به علت سکته مغزی در بیمارستان بستری شد و دوم سپتامبر دولت خبر مرگ وی را اعلام نمود. در مراسم تشیع جنازه که در سوم سپتامبر در سمرقند برگزار گردید، هیئت نمایندگی 17 کشور، منجمله نمایندگان روسیه به ریاست دیمیتری مدودف، نخست وزیر این کشور، حضور داشتند.
پس از فوت اسلام کریم اف، فرآیند انتقال قدرت در ازبکستان آغاز شد. علیرغم نگرانی های جامعه جهانی، جمهوری ازبکستان موفق شد تا از بی ثباتی سیاسی اجتناب ورزد. در انتخابات ریاست جمهوری پیش از موعد که در تاریخ 4 دسامبر برگزار گردید، شوکت میرضیایف، کاندیدای حزب لیبرال دموکرات جمهوری ازبکستان، که از سال 2003 به نخست وزیری اشتغال داشت و پس از مرگ اسلام کریم اف کفیل رئیس دولت شد، با برتری قابل ملاحظه ای (67/88 % درصد آراء) به پیروزی رسید. در نتیجه جایگزینی نخبگان سیاسی و انتصاباتی که از سوی رئیس جمهور جدید صورت گرفت، ترکیب دولت تجدید گردید. عبدالله عارف اف که به صحنه سیاست بازگشته بود، پست نخست وزیری را اشغال نمود و در مقابل، مواضع رستم عظیم اف که پیش از این یکی از رقبای اصلی شوکت میرضیایف محسوب می شد، تضعیف گردید.
همچنین گرایش به لیبرالیزه کردن خط مشی سیاسی، که پس از به قدرت رسیدن شوکت میرضیایف معنا یافت نیز تغییری مهم در حیات ازبکستان بود. بدین ترتیب، رئیس جمهور جدید در تاریخ 7 دسامبر 2016 به مقامات پیشنهاد نمود تا مسئله انتصاب حکام (سران مناطق) از طریق انتخابات را که به گفته رهبر جمهوری ازبکستان باید موجب افزایش مسئولیت کارکنان دولت در مقابل مردم گردد، مورد بررسی قرار دهند. علاوه بر این، طرح اصلاحات ارزی که گذار به تعیین نرخ از طریق مکانیزم های بازار را پیش بینی می نماید، مورد بحث همگانی قرار گرفت. بدین ترتیب، علیرغم اظهار نظرها و پیش بینی های به عمل آمده از سوی کارشناسان، موضع واقعی شوکت میرضیایف در برخی مسائل با خط مشی اسلام کریم اف بسیار متفاوت است.
برگزاری پانزدهمین نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در تاشکند از 23 لغایت 25 ژوئن، یکی از کلیدی ترین وقایع سال گذشته برای جمهوری ازبکستان در زمینه روابط بین الملل محسوب می گردد. سران قزاقستان، چین، قرقیزستان، روسیه و تاجیکستان و نیز رؤسای جمهور افغانستان، بلاروس، مغولستان، پاکستان و نخست وزیر هند برای شرکت در نشست، در ازبکستان حضور یافتند. بر مبنای نتایج این نشست، طرح عملیات در سال های 2020-2016 در خصوص استراتژی توسعه سازمان همکاری شانگهای، که افزایش شدت تلاش های طرفین در حل مشترک مسائل منطقه ای، منجمله مبارزه با تروریسم و افراط گرایی دینی را مد نظر دارد، به تصویب رسید.
از سرگیری گفتگو با ترکیه در جریان دیدار رسمی رجب طیب اردوغان از 17 لغایت 18 نوامبر 2016، برای روابط سیاست خارجی ازبکستان از اهمیت زیادی برخوردار است. رهبر ترکیه وارد ازبکستان شد تا یاد اسلام کریم اف، اولین رئیس جمهور جمهوری ازبکستان را گرامی دارد و با شوکت میرضیایف ملاقات نماید. طرفین در خصوص وضعیت جاری روابط اقتصادی ازبکستان و ترکیه به بحث پرداختند و دورنمای توسعه همکاری در زمینه کشاورزی، گردشگری و عمران را تعیین نمودند. نتیجه اصلی مذاکرات، تصمیم گیری در مورد برگزاری نشست کمیسیون بین دولتی در سال 2017 در تاشکند و سازماندهی مجمع سرمایه گذاری ازبکستان- ترکیه بود. علیرغم این که توافقات گسترده ای در جریان این دیدار حاصل نشد، خود برگزاری آن در زمینه گسترش روابط دوجانبه، که از اواسط سالهای 2000 رو به زوال بوده است، اهمیت به سزایی دارد.
علاوه بر این، در نتیجه خط مشی سیاست خارجی که از سوی شوکت میرضیایف در نیمه دوم سال  2016 اظهار گردید، فرآیندهای عادی سازی روابط با قرقیزستان و تاجیکستان، که به دلیل اختلافات ارضی دیرین و مسائل مربوط به آب و انرژی پیچیده شده بود، مد نظر قرار گرفت. طی ماههای سپتامبر و نوامبر 2016، تاشکند و بیشکک توانستند در مورد عبور مرز دولتی در خصوص اکثر نقاطی که بالغ بر 20 سال موضوع اختلاف باقی مانده بودند، به توافق برسند. سفر الماس بیگ آتامبایف، رئیس جمهور قرقیزستان در 24 دسامبر 2016 به ازبکستان نیز مؤید چشم انداز گرمی روابط ازبکستان و قرقیزستان است. لحن تاشکند نیز در رابطه با برنامه های کشور همسایه، تاجیکستان در خصوص احداث نیروگاه عظیم برق آبی راغون بر روی رودخانه وحش، نیز نرم تر شد.
و بالاخره، خاتمه ساخت تونل راه آهن از میان گردنه «کامچیک» در شرق ازبکستان برای اقتصاد ازبکستان از اهمیت زیادی برخوردار است. جاده جدید، دره پر جمعیت فرغانه را با بخش باقیمانده جمهوری، بدون نیاز به قطع مرز کشورهای همجوار مرتبط ساخته و راه خروج به شبکه های راه آهن قرقیزستان و چین را تأمین نموده است. این تونل به ارزش 455 میلیون دلار توسط شرکت چینی به نام «
China Railway Tunnel Group » احداث شد و در ژوئن 2016 رسماً راه اندازی گردید.
بدین ترتیب، تغییرات اساسی در حیات ازبکستان در سال 2016، به هر صورت، با خاتمه «دوران کریم اف»  و شروع شکل گیری خط مشی سیاسی جدید مرتبط است. رهبری کشور، به ریاست شوکت میرضیایف، ابتکار در خصوص لیبرالیزه کردن سیاست داخلی و اقتصاد و نیز ایجاد روابط سازنده تر با کشورهای همسایه را اعلام نمود. زمان نشان خواهد داد که این ایده ها عملاً تا چه اندازه به طور مؤثر تحقق می یابند.
  ----------
نویسنده: آرینا ادواردونا ماردوینووا - کارشناس علمی مرکز اطلاعاتی- تحلیلی منطقه ای اورال، شهر اکاترینبورگ
مترجم: عادله سلیمان پور- کارشناس ارشد مطالعات روسیه از دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران
منبع:
https://riss.ru/analitycs/38035/

 

 

 



بالا

بعدی *** صفحة دری * بازگشت