

م. نبی هیکل
استقلال یک غلط معروف
انگیزه این نوشتار بحث در یکی از رسانه های اجتماعی پیرامون استقلال است. دلایل و شواهد عینی فراوانی وجود دارند که استقلال یک ساخته ذهنی است که در حقیقت وجود ندارد، اما مایه مباهات و قربانی های بسیار است. بصورت معمول از استقلال سیاسی و استقلال اقتصادی سخن گفته میشود.
استقلال سیاسی عبارت از آزادی تصمیمگیری و ارداه است (چه فردی یا گروپ).
استقلال اقتصادی در حقیقت خود کفایی است. هردو نوع استقلال در شرایط زمان و مکان قرار دارند و از این شرایط متاثر میگردند.
وقتی ما ابراز میداریم که فرد مستقل هستیم مانند شخصیتهای مستقل یا ملل مستقل یادولتهای مستقل، ما یک واقعیت انکار ناپذیر را نادیده میگیریم که بحیث هویتهای حقوقی و شخصی با سایرین در زمان و مکان قرار داریم بر آنها اثر میگذاریم و از آنان متاثر میگردیم.شخصیت مستقل را بحیث یک مثال ساده و یک مدلدر نظر گیرید. شخصیت مستقل که ساخته معجونی از تاثیرات فرهنگ، دین، آموزشها و تجارب است دارای چه استقلال است؟
اما منظور از (شخصیت مشستقل) شخصیتی حقوقی است که به کدام پیمان فکری به هیچ نحو الزامآور متعهدنیست. فکر میکنم یک شخصیت مستقل یک شخص ایکلیکتیک[1] است، یعنی به آنچه هایی باوردارد که در دکترینها بهترین ها میداند. به عبارت عامیانه (از هر چمن سمنی) دارد. این مورد مثال آن است که فردی در (گلخانه) خویش گلهای مورد پسند را دارد نه همه ی آنواع گلها را).اما انتخاب بهترینها بر اساس ارزشهای اعتقادی صورت میگیرند.
انسان منفرد از آنچه آموخته است نتیجه گیری کرده و باورمندی فردی خود را میسازد و به همین دلیل نیز هست که ما به درجه های متفاوت باهم، همفکری داریم و با وصف این همفکریدارای تفاوتهای فکری هستیم.
در چنین حالت ما خطوط کلی و خطوط فرعی یا ثانوی داریم که همزیستی و همکاری را ضروری میسازند و حدود آزادی ما را متاثر میسازند، و در نتیجه به معنای استقلال نسبی خواهدبود. زیرا ما حتی با بستر خود و در خانواده و جامعه در وابستگی متقابل قرار داریم . وقتی بالین شما تغییر کند و یا هوا سری و گرم گردد؟ حتی رابنسون کروزو در جنگل استقلال کامل نداشت زیرا تنها نبود و برای زیستن مجبور بود نه تنها توانایی ها و امکانات خود را، بلکه شرایط اقلیمی، و محیطی و سایر موجودات مقیم در جنگل ر ا نیز در نظر گیرد، اگر میخواست زنده بماند.
از نظر دینی و بیولوژیک نیز میتوان این استدلال را در همین استقامت و د ر ر د استقلال کامل ادامه داد. بحث قدری و جبری یا دیترمینیزم را و بحث همزیستی دیترمینیزم و اراده فردی را به یاد آورید. ما خود آنچه را استدلال به آن میرسد و قلب ما ابراز میدارد بار بار تجربه کرده ایم.
یک مشکل بصورت طبیعی باقی میماند و آن اینکه: وقتی هر شخص با استفاده از منابع مختلف دانش و تجارب، دیدگاه واحد فردی را میسازد، میتوان به آن ایکلیکتیک گفت؟ در ظاهر امر چنین میتوان فکر کرد مگر اینکه وابستگی فکری و استدلالی را که بر اساس آن بهترین را برگزیده مورد دقت قرار دهیم. واضح است که بهترین های فکری ما در دوران رشد فکری میتوانند خیلی دگرگون گردند. عنصر مهم انتخاب منبع است. به گونه مثال تعدادی علم را بهترین منبع میدانند و تعداد دیگر دین و خالق کاینات را . عنصر دیگر اثبات این حقیقت که این یا آن اندیشه بهترین است.این کار بر اساس ارزشهای اعتقادی صورت میگیرد که شخص به آنها باورمند است. بنابرآن این شخص است که ارزشهای اعتقادی را می پذیرد و بر اساس آن بهترین ر ا از غیر بهترینها تمیز مینماید. این ارزشها نیز یا از قبل وجود داشتند مانند ارزشهای فرهنگی و دینی که او به ارث برده است و یا خود پذیرفته است زیرا با سیستم باورهای وی در آن زمان و مکان معیین سازگاری داشته اند. بی دلیل نیست که الله تعال (ج) گزینش فرد ر ا اساس ایمان قرار داده است.
نتیجه گیری این است که شخصیت مستقل اگر از لحاط فکری مستقل هم باشد او در وابستگی زمان و مکان قرار دارد: هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد.
پایان
پنجشنبه ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۶
لاهه