عارف عرفان
نگاهی به
شبکهٔ سیاسی پیرامون صعود عایشه وهاب
در این روزها، بهویژه پس از
آنکه بانو عایشه وهاب، سیاستمدار افغانـآمریکایی متولد نیویورک، از برقراری و
حفظ روابط رسمی آمریکا با حاکمیت طالبان حمایت کرد، پرسشها و ناامیدیهای
فراوانی، بهویژه در پیوند با سرنوشت زنان افغانستان، در رسانهها و شبکههای
اجتماعی برانگیخته شده است.
لذا با توجه به اهمیت این موضوع و نقش رویکردهای پشت پرده در پیرامون آن، سعی
نمودم تا بهطرز واقعبینانه فرایند این گذرگاه را به تصویر کشیده و شرایط را
برای یک داوری عادلانه در پیوند با آن فراهم نمایم.
عایشه وهاب با راهاندازی کارزاری حدود ۶۳۲ هزار دالر، سرانجام در انتخابات
ویژهٔ کنگره پیروز شد.
صعود سیاسی بانو عایشه وهاب را نمیتوان صرفاً محصول یک کارزار انتخاباتی
کوتاهمدت دانست. بررسی پیشینهٔ او نشان میدهد که پیش از ورود به مناصب
انتخابی، سالها در شبکهای از نهادهای مدنی، اجتماعی و سیاسی افغانـآمریکایی
در کالیفرنیا فعالیت داشته است. در میان این نهادها،
Afghan Coalition
(ائتلاف افغانها) مستقر در فریمونت کالیفرنیا جایگاه قابل توجهی دارد؛ سازمانی
که وهاب خود زمانی عضو هیئتمدیرهٔ آن بوده است. اسناد مربوط به سال ۲۰۲۰ نیز
نام عایشه وهاب را در کنار «وحید مومند»، «رونا پوپل» و دیگر اعضای هیئتمدیره
ثبت کردهاند.
در مرکز این حلقه، دکتر وحید مومند، از بنیانگذاران و رئیس هیئتمدیرهٔ ائتلاف
افغانها، قرار دارد؛ شخصیتی که فعالیتهای او تنها به امور اجتماعی مهاجران
افغان در آمریکا محدود نبوده است.
براساس زندگینامهٔ رسمی منتشرشده از سوی ائتلاف افغانها، مومند از سال ۲۰۰۴
تا ۲۰۱۴ در افغانستان با ساختار آیساف (نیروی بینالمللی کمک به امنیت) فعالیت
داشته است.
او در این دوره در مقامهای مختلفی از جمله کارشناس تخصصی، مشاور و رئیس بخش
رسانهای افغانستان در آیساف فعالیت کرده است.
یک گزارش مستقل خبرگزاری پژواک از سال ۲۰۱۳ نیز او را بهعنوان عضو تیم
رسانهای آیساف معرفی کرده و اظهاراتش دربارهٔ عملیات و انتقال مسئولیتهای
امنیتی به نیروهای افغانستان را نقل کرده است.
فعالیتهای مومند پس از آن نیز با سیاست افغانستان پیوند داشته است. براساس
زندگینامهٔ منتشرشده از سوی ائتلاف افغانها، او عضو دو لویهجرگهٔ افغانستان
بوده، در سال ۲۰۱۲ در ایجاد جنبش ملی افغانستان نقش داشته و در سال ۲۰۱۹ در
تشکیل ائتلاف بزرگ ملی افغانستان مشارکت کرده و ریاست آن را برعهده گرفته است.
بنابراین با شخصیتی روبهرو هستیم که سابقهٔ فعالیت او در نقطهٔ تلاقی جامعهٔ
افغانـآمریکایی، ساختار بینالمللی آیساف در افغانستان و فعالیتهای سیاسی
مرتبط با افغانستان قرار میگیرد.
اهمیت این سابقه زمانی بیشتر آشکار میشود که رابطهٔ دیرینهٔ مومند و ائتلاف
افغانها با عایشه وهاب را در نظر بگیریم.
وهاب پیش از رسیدن به مقامات انتخابی، عضو هیئتمدیرهٔ ائتلاف افغانها بود و
همزمان در نهادهای عمومی و مدنی منطقهٔ آلامیدا فعالیت میکرد.
با این حال، ائتلاف افغانها یکی از پایگاههای اولیه و مستند فعالیت اجتماعی و
شبکهسازی سیاسی وهاب بوده است و نقش این محیط در شکلگیری سرمایهٔ اجتماعی و
سیاسی اولیهٔ او قابل توجه است.
نکتهٔ قابل تأملتر آن است که رابطهٔ وهاب با این حلقه پس از رسیدن او به قدرت
سیاسی نیز پایان نیافته است.
در ۱۹ مارچ ۲۰۲۶، عایشه وهاب در مقام سناتور ایالتی کالیفرنیا، وحید مومند و
رونا پوپل را در نشست رسمی مجلس سنای ایالتی کالیفرنیا معرفی و از آنان تجلیل
کرد.
او مومند را بنیانگذار و رئیس هیئتمدیرهٔ ائتلاف افغانها معرفی کرد و از
خدمات چندینسالهٔ او به جامعهٔ افغان و همچنین سابقهٔ فعالیتش در افغانستان
یاد نمود. سپس رونا پوپل، مدیر اجرایی ائتلاف افغانها را معرفی کرد.
این رویداد از یک جهت دارای اهمیت ویژه است: رابطهای که پیش از ورود وهاب به
سیاست انتخابی وجود داشت، پس از رسیدن او به سنای کالیفرنیا نیز ادامه یافته
است. این بار حتی جهت رابطه تا اندازهای معکوس شده است؛ وهاب که زمانی خود عضو
هیئتمدیرهٔ ائتلاف افغانها بود، اکنون از جایگاه یک سناتور ایالتی، رهبران
همان نهاد را به یکی از عالیترین نهادهای قانونگذاری کالیفرنیا معرفی و از
آنان تجلیل میکند.
بنابراین اسناد موجود از یک رابطهٔ قدیمی، مستمر و متقابل میان عایشه وهاب و
بخشی از رهبری ائتلاف افغانها حکایت میکنند.
این سازمان یکی از محیطهای اولیهٔ فعالیت مدنی وهاب بوده است؛ وحید مومند،
شخصیت محوری آن، سابقهٔ حدود یک دهه فعالیت با آیساف در افغانستان و همچنین
فعالیتهای مستقل سیاسی مرتبط با افغانستان دارد؛ و وهاب نیز پس از رسیدن به
سنای کالیفرنیا روابط خود را با مومند، رونا پوپل و ائتلاف افغانها حفظ کرده و
آنان را علناً مورد تجلیل قرار داده است.
با این همه، در ارزیابی سیاسی این شبکه باید میان واقعیت مستند و استنتاج سیاسی
مرز روشنی قائل شد. این شواهد وجود یک شبکهٔ اجتماعی و سیاسی دیرپا را نشان
میدهند.
آنچه اسناد موجود تاکنون نشان میدهند این است که مسیر سیاسی عایشه وهاب در خلأ
شکل نگرفته است. پشت این مسیر، سالها فعالیت سازمانی، شبکهسازی اجتماعی و
ارتباط با محافل سیاسی افغانـآمریکایی و آمریکایی قرار داشته و ائتلاف
افغانها یکی از حلقههای قدیمی و قابل مشاهدهٔ این مسیر بوده است.
اما اینکه آیا در پشت این شبکهٔ آشکار، لایهٔ دیگری از مناسبات سیاسی یا منافع
مرتبط با سیاست امروز آمریکا در قبال طالبان وجود دارد یا خیر، پرسشی است که
تنها میتوان آن را در چارچوب قانونمندی ساختارهای نیابتی مورد ارزیابی قرار
داد؛ ساختاری که گفته میشود طالبان کماکان بیش از چهلوپنج میلیون دالر از
آمریکا بهگونهٔ هفتگی دریافت داشته و در مسیر توافقات و پیمانهای گفته و
ناگفتهٔ دوحه، مأموریتشان را دنبال میکنند.
با حرمت
محمد عارف عرفان
لندن، آگست ۲۰۲۶
بالا
بازگشت