داکتریارمحمد حیدر زاده
)زون جنوب شرق ولایت ( پکتیکا , پکتیا و خوست
ولایت های پکتیک, پکتیا و خواست به طور مستقیم این سه ولایت تحت تاثیر توده های مرطوبت و باران های موسمی هند قرار دارد. این ویژه گی باعث شده تا میزان بارندگی سالانه در بخش های کوهستانی این سه ولایایت به 460 تا 680 میلی برسد. این زون دارای یک پهنۀ اکولوژیکی و اقلیمی خاص است که به دلیل بارندگی های موسمی ( مونسون) , ارتقاع بالا و پوشش جنگلی, مر کز اصلی تولد میوه های خشک گران بها و محصولات کوهستانی افغانستان به شماز می رود.
1- هیدرولوژیکی ( باران های مونسون )
وضیعت هیدرولوژیکی ( آب شناسی ) ولایت پکتیکا و پکتیا وخوست, که به شدت در تحت تاثیر توپوگرافی کهستانی, جنگل های انبوع وریزش های فصلی ( برف وباران) قرار دارد. این زون دارای چندین رود خانه های فصلی (گمل , شمل ) و سفره های آب زیر زمینی از چشمه ها و کاریز ها است که جریان های آبی آن ها عمدتأ به سمت حوضه ررود خانه سند در پاکستان سرا زیر می شود. مدیریت و انسجام آب های این زون با ساخت کانال کشی و بند های کوچک ذخیره آب است و طرح مهارآب ها از جمله برنامه های مهم زیربنایی افغانستان بشمار می رود . سیستم آبیاری این زون جنوب شرق متکی برچشمه ها, رودخانه های فصلی و به ویژه سیستم سنتی از دوره ساسانی یان و سامانیان مانند کاریز ( قنات) است.
2- توپوگرافی خطی و تغییرات ارتفاع ( شیب اراضی )
این شاما کوه های مرتفع ( شاحه ای از سیستم هندوکش ) باذدشت ها و دره های آولو ویالی « روسوبی » حاصخیز مانند دشت گردیزو خوست است ارتفاع از بین 1500 تا 2500 متر از سطح دریا تغییر می کند.به دلیل ساختار کوهستانی , بخش زیادی از این زون شرق به صورت زراعت پله په ای در دره ها یا متکی برمالداری درساحات مرتفع است. به دلیل وجود کوه ها جنگل های انبو جلغوزه و دره های حاصخیز دارای اقلمی و زراعتی منحصر به فردی است.
3- معیاراقلیمی و دما یی ( منطقه سردو نیمه خشک کوهستانی)
تاثیر پذیری از باران های مونسون: برخلاف اکثریت نقاط کشور, این سه ولایت در تابستان ها از باران های موسمی شبه قاره هند بهرمند می شود که حفظ جنگل ها کمک می کند. به دلیل وجود چراگاه های فراوان در ارتفاعات پرورش گوسفند بز و گاو منبع اصلی در آمد جایگزین برای کشاورزی است.
رژم حرارتی : طبق گزارش های زمین شناسی خاک های زون جنوب شرق ( دامنه های هندوکش جنوبی , خوست وپکتیا ) در رژیم حرارتی قرار دارند. اطلاعات کلی و تفکیک شده میانگیین دمای هوا, رطوبت سالانه و ساعت تابش آفتاب در این سه ولایت به شرع زیر است: ولایت خوست کمترین ارتفاع را میان این سه ولایت دارد و به همین دلیل گرم ترین و مرطوب ولایت این زون است. ولایت پکتیا: دارای اقیم نمیه خشک و باد خیز دارد و زمستان آن سرد وخشک در شب ها به زیر صفر( حتی تا 10 – درجه سانتی گراد می رسد. و تابستان های آن به دلیل ارتفاعات گرم ومعتدلی ( حدود22 تا 27 درجه سانتی گراد ) و میانگیین دمای سالانه حدود11 تا 13 درجه سانتی گراد
ساعت تابش آفتاب: در زمستان ها به دلیل ابری بودن حدود6 ساعت و درتابستان ها تا 12 الی 13 ساعت در روز آفتابی است.
رطوبت: در زمستان به دلیل بارندگی 60 درصد و در اوایل تابستان به زیر 30 درصد می رسد. میانگیین سالانه آن 55 درصد.
معیار حرارتی: ولایت پکتیکا:
رزیم حرارتی: وضعیت آب و هوا در طول میانگیین سالانه
معیار حرارتی: اقلیم کوهستانی و خشک ؛ تابستان های گرم ( حدود 25 تا 30 درجه سانتی گراد ) و زمستان های بسیار سرد ,برفی و طولانی شبانه در مناطق مرتفع آن بین 5- تا 15- درجه سانتی گراد تجربه می شود.. میانگیین دمای سالانه حدود 10 الی 12 درجه سانتی گراد.
تابش آفتاب: به دلیل آسمان غالبآ صاف در اکثریت فصول سال , بالاترین تابش آفتاب را در این زون دارد که در تابستان به 13 ساعت کامل در روز می رسد.
. رطوبت : خشک تر از دو ولایت دیگر است میانگین رطوبت آن در طول سال بین 30 درصد تا 45 درصد نوسان دارد.
ولایت خوست: خوست از جمله مرطوب ترین ولایت در زون جنوب شرق است گرم ترین اقلیم دارد و میانگین دمای سالانه آن حدود 14,5 تا 20 درجه سانتی گراداست. تابستان ها گرم وطولانی دارد , میانگیین دمای روز های 28 تا 34 درجه سانتی گراد می رسد و گاهی تا 40 درجه سانتی گرد می رود.ا
رزیم حرارتی:
رطوبت : به دلیل دریافت باران های موسمی تابستانی , رطوبت هوا در ماه های اسد سنبله به بالای 65 درصد تا 70 درصد می رسد.
ساعت تابش آفتاب:سالانه نزدیک به 3000 ساعت تابش آفتاب دارد( میانگیین 8,5 ساعت در روز)
4 - خاک های رسوبی حاصلخیز ( خاک آلوویال« آب رفتی »)
خاک های روسوبی این زون جنوب شرق عمدتآ در امتداد سواحل رودخانه ها , دشت های سیلاب, مخروط افکنه ها و نواحی هموار مانند دشت و منطق کتواز پکتیکا وخوست دارای عمق بسیار زیادی هستند که پتا نسیال بالای برای ریشه دوانی کیاهان دارند.
کشاورزی در این در این زون جنوب شرق به دوصورت آبی و در کف دره ها و للمی در دامنه انجام شود محصولات باغیداری عمده این زون آجیل چارمغز ,جلغوزه , سیب و بادام و محصولات زراعتی آن گندم , جو , جواری و انواع لوبیا است. یعنی میانگین دمای سالانه خاک بین 8 تا 15 درجه سانتی گراد است.
پوشش جنگلی وسیع : وجود 40هزار هکتار جنگل طبیعی در بخشش هایی هر سه ولایت این زون جنوب شرق به عنوان یک اسفنج طبیعی در جذب آب و جلوگیری از از فرسایش خاک بسیار حیاتی است.
میانگیین بارندگی : بارندگی های سالانه در زون جنوب شرق (پکتیا, پکتیکا وخوست ) معمولآ بین 250 تا 350 میلی متر متغییر است. این مناطق اقلیمی نمیه خشک تا کوهستانی دارند که بیشترین میزان بارندگی آن ها در ماه های زمستان وبهار رخ می دهد.
همخوانی زراعتی وباغ داری
بزرگ ترین و متراکم ترین جنگل های طبیعی جلغوزه سیاه در کوهستان های این زون جنوب شرق ( پکتیا, پکتیکا وخوست ) قراردارد. - میو های ستروس و کوهستانی :تجارت محصول چلغوزه منبع ذر آمد حیاتی برای ساکنان هر سه ولایت است. به دلیل تنوع ارتفاع پکتیا, و پکتیکا در تولید میوه های ستروس کوهستانی ( سیب وانگور) پیشتاز هستند درحالی که مناطق گرم تر خوست برای تولد ستروس (شفتالو ) مناسب است. - گشت للمی ( دیمی ) : بخش بزرگی از زمین های زراعتی در این زون به دلیل کوهستانی بودن, به صورت دیم کشت می شوند وگندم و جو محصولات اصلی آن ها است.
– ویژه گی اقلمی مشترک: این سه ولایت ( پکتیا, پکتیکا وخوست ) از باران های تبسانی مونسون هند بهر ه مند می شوند .
منابع ماخذ :
. - تلس افغانستان اداره و کار تو گرافی جیو کارت پولید 1978 کابل
. - شاسنامه افغانستان بصیر احمد دولت آبادی 1371 کابل
· - یاداشت های تحقیقاتی دوره داکتری من سالهای 1991 الی 1995.
· - جغرافیه ولایات افغانستان – داکتر غلام جیلانی عارض کابل -1379 شمسی
ــ سایت اینترنتی در امور زون بندی آب و هوا کشور سویدن - استفاده از الیگی هوش مصنوعی
- کشاورزی در افغانستان – ویکی پدیا, دانشنامه آزاد
-اقلیم افغانستان- ویکیپدیا, دانشنامه آزاد
بالا
بازگشت