
النینو و زمستان افغانستان؛ پیشبینی افزایش بارندگی و کاهش دمای هوا
کارشناسان اقلیم میگویند افغانستان در ماههای پیشرو تحت تأثیر یک پدیده بسیار قوی النینو قرار خواهد گرفت؛ پدیدهای که میتواند الگوی بارندگی را در این کشور تغییر دهد و به افزایش بارشهای زمستانی منجر شود. همزمان، پیشبینی ورود موج هوای سرد، کاهش دما و احتمال بارش برف و جاریشدن سیلاب در شماری از ولایتها مطرح شده است. در روزهای اخیر نیز بارندگی در بخشهایی از افغانستان آغاز شده و پیشبینیهای اقلیمی از احتمال تداوم بارشها در هفتههای آینده حکایت دارد.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ وزارت رسیدگی به حوادث طالبان در تازهترین پیشبینی خود از احتمال بارندگی شدید، رعدوبرق، وزش بادهای تند و جاریشدن سیلاب در ولایتهای پنجشیر، پروان، بغلان، تخار، بدخشان و نورستان خبر داده است.
بر اساس پیشبینی این وزارت، میزان بارندگی در ولایتهای یادشده بین ۱۰ تا ۲۵ میلیمتر خواهد بود. همچنین احتمال وزش بادهای شدید در ولایتهای مرکزی و غربی و بارش برف در مناطق مرتفع و سردسیر وجود دارد.
وزارت رسیدگی به حوادث طالبان از باشندگان ولایتهای یادشده خواسته است از نزدیکشدن به حاشیه رودخانهها و مناطق سیلابخیز خودداری کنند و مطابق رهنمودهای کمیتههای ولایتی آمادگی مبارزه با حوادث، تدابیر لازم را اتخاذ و عملی سازند.
موج سردی در راه است
نجیبالله سدید، کارشناس اقلیم، نیز در صفحه فیسبوک خود نوشته است که در روزهای آینده وضعیت جوی متفاوتی در منطقه شکل خواهد گرفت.
به گفته او، رطوبت ناشی از سیستم شرقی، از طریق بادهای سرد و کمرطوبت سیستم غربی، به منطقه منتقل میشود.
سدید توضیح داده است که جریانهای هوایی سیستم شرقی (Easterly) از شرق به غرب و جریانهای سیستم غربی (Westerly) از غرب به شرق میوزند.
او نوشته است: «بارندگی حاصله در روز های آینده در کشور ما از رطوبت سرچشمه می گیرد که از بحر عمان, اوقیانوس هند, بحیره سرخ و خلیج فارس از مسیر کشور های حبشه, سومالی, سودان, عربستان سعودی و جنوب ایران گذشته و به افغانستان می رسد.»
سدید همچنین از ورود یک موج هوای سرد به منطقه خبر داده و گفته است که در روزهای آینده، در پی اختلال در پدیده جوی «گردباد قطبی» (Polar Vortex)، یک جبهه هوای سرد وارد منطقه خواهد شد.
به گفته او، بر اساس پیشبینی مدلهای معتبر هواشناسی، از روز دوشنبه ۱۸ عقرب به بعد، دمای هوا ممکن است تا ۱۰ درجه سانتیگراد پایینتر از میانگین معمول این فصل برسد.
او افزوده است: «در دو نقشه پایین, نخست آن وضعیت فعلی درجه حرارت هوا نسبت به حالت اوسط را نشان می دهد که بخصوص شمال و غرب کشور تا ۱۲ درجه سانتی گراد گرمتر از حالت اوسط است (رنگ سرخ تا قهویی). به تعقیب این گرمی, هوا سرد وارد منطقه می گردد که در نقشه دوم نشان داده شده است. طوری که دیده میشود, هوا تا ۱۰ درجه سانتی گراد سردتر از حالت اوسط پایین می آید (رنگ آبی تا ارغوانی). بیشترین تفاوت درجه حرارت در شمال و غرب کشور محسوس خواهد بود.»
به گفته سدید، این موج سرد موقتی خواهد بود و پس از آن دمای هوا دوباره افزایش مییابد.
نجیبالله سدید میگوید که از ماه نوامبر، تأثیرات النینو در منطقه بهوضوح قابل مشاهده بوده است.
به گفته او، میزان بارندگی در هفته گذشته بهمراتب بیشتر از میانگین معمول بوده و مناطق مرتفع کشور نیز شاهد بارش برف قابلتوجهی بودهاند.
او افزوده است که در سالهای تحت تأثیر پدیده لانینا، افغانستان معمولاً تا ماه جدی بارندگی چندانی دریافت نمیکرد؛ اما پیشبینی میشود که در هفتههای آینده نیز موجهای بارندگی در کشور ادامه یابد.
النینو یکی از پدیدههای طبیعی اقلیمی است که با گرمشدن غیرمعمول دمای سطح آب در بخشهای مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل میگیرد.
این پدیده در برخی مناطق جهان با خشکسالی و در برخی مناطق دیگر با افزایش بارندگی، سیلاب و تغییرات شدید دمایی همراه میشود.
النینو معمولاً هر دو تا هفت سال یکبار رخ میدهد و هر دوره آن حدود ۹ تا ۱۲ ماه ادامه مییابد.
پیشبینیهای سازمان جهانی هواشناسی درباره النینوی سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که احتمال تداوم این پدیده تا فوریه ۲۰۲۷ نزدیک به ۱۰۰ درصد است.
بر اساس گزارش این سازمان، انتظار میرود النینو در ماههای آینده شدت بیشتری پیدا کند و به سطح بسیار شدیدی برسد. پیشبینیها نشان میدهد این پدیده در اواخر سال جاری میلادی به اوج خود خواهد رسید؛ هرچند پیامدهای اقلیمی آن ممکن است تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد.
سلسته سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، گفته است: «النینو در زبان اسپانیایی به معنای پسربچه است؛ اما این پدیده میتواند ضربهای عظیم به جوامع و اقتصادهای سراسر جهان وارد کند. ما هماکنون شاهد اختلال و ویرانی ناشی از خشکسالیها و سیلابها هستیم و انتظار داریم با تشدید النینو، این پیامدها افزایش یابد.»
او افزوده است: «این النینوی استثنایی به آمادگی و واکنش استثنایی نیاز دارد. در ۵۰ سال تاریخ سازمان جهانی هواشناسی، هرگز چنین بسیج گستردهای را با همکاری خدمات ملی هواشناسی و هیدرولوژی که در خط مقدم ارائه پیشبینیها و خدمات برای نجات جان انسانها و حفظ معیشت آنان قرار دارند، آغاز نکردهایم.»
در گزارش سازمان جهانی هواشناسی آمده است که دمای سطح آب در بخشهای مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی، منطقهای که در مرکز شکلگیری النینو قرار دارد، بهطور قابلتوجهی بالاتر از میانگین است.
به گفته این سازمان، دمای سطح آب در این مناطق بین اواخر ژوئیه و اواسط اوت، حدود ۲.۲ تا ۲.۶ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین ثبت شده است؛ وضعیتی که نشاندهنده تقویت این پدیده است.
سازمان جهانی هواشناسی همچنین گفته است که گرمای بیشتری در لایههای زیرین اقیانوس وجود دارد. در برخی مناطق، دمای آب در لایههای زیرسطحی اقیانوس در ماه ژوئیه و اوایل اوت، بیش از هشت درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین بوده است.
به گفته این سازمان، شرایط موجود در سطح و زیر سطح اقیانوس، در مجموع شواهد قدرتمندی از تداوم النینو و احتمال تشدید بیشتر آن در ماههای آینده ارائه میکند.
النینو و لانینا از مهمترین عوامل طبیعی تأثیرگذار بر سامانه اقلیمی جهان هستند. یک رویداد بسیار شدید النینو میتواند احتمال تغییرات عمده در میزان بارندگی، دما و گردش جوی را در بسیاری از مناطق جهان افزایش دهد.
با این حال، شدت النینو بهتنهایی تعیینکننده شدت پیامدهای آن در یک کشور یا منطقه خاص نیست. تأثیرات این پدیده بسته به موقعیت جغرافیایی و فصل متفاوت است و عوامل اقلیمی دیگری، از جمله وضعیت اقیانوسهای هند و اطلس، نیز بر این پیامدها اثر میگذارند.
سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) در گزارشی درباره افغانستان نوشته است که اگرچه این کشور تنها بهطور غیرمستقیم تحت تأثیر وضعیت «نوسان جنوبی النینو» (ENSO) قرار میگیرد، النینو در گذشته از نظر تاریخی با بارندگی بالاتر از میانگین در فصلهای زمستان و بهار در بخش بزرگی از افغانستان همراه بوده است.
این نهاد در گزارش خود گفته است که تقویت النینو و تغییر وضعیت اقیانوس هند (IOD) به سمت مرحله مثبت، ممکن است باعث افزایش بارندگی در فصل بارندگی افغانستان شود.
در گزارش فائو آمده است که پیشبینی میشود ماه اکتوبر در مناطق شرقی، شمالشرقی، شمالی و مرکزی افغانستان مرطوبتر از حد معمول باشد و بخش عمده بارندگیها در نیمه دوم این ماه رخ دهد.
به گفته فائو، این وضعیت میتواند به کشت محصولات زمستانی و تأمین رطوبت خاک کمک کند. با این حال، بارندگیهای شدید و محلی ممکن است باعث جاریشدن سیلابهای ناگهانی شود و برداشت محصولات باقیمانده تابستانی و میوههای باغها را مختل کند.
در مجموع، پیشبینی افزایش بارندگی در ماههای پیشرو میتواند برای کشاورزی و منابع آبی افغانستان امیدوارکننده باشد؛ اما در صورت وقوع بارندگیهای شدید، خطر سیلاب و خسارت به زمینهای کشاورزی، خانهها و زیرساختها نیز وجود خواهد داشت.