عبدالواحد خرم
نقش رادیو در چگونگی وقوع قیام هفت ثور ۱۳۵۷
سلیمان لایق در روایت خود چنین حکایت میکند:
ترهکی گفته بود که چون تمام عمرش در رادیو سپری شده است، باید رادیو را بهطور کامل تحت کنترول قرار دهیم. در آن زمان، رادیو افغانستان هنوز نشرات عادی خود را ادامه میداد. من دستور دادم که موسیقی پخش شود؛ موسیقیای پیدرپی تا مردم متوجه شوند که در برنامههای عادی اختلال به وجود آمده و دریابند که حادثهای مهم در کابل رخ داده است.
به گفتهٔ سلیمان لایق، من و ترهکی تلاش کردیم حفیظالله امین را از این کار بازداریم، اما او سرشار از شور و هیجان بود و با وجود مخالفتها، این اقدام را در کوتاهترین زمان عملی ساخت. پس از آن، اسلم وطنجار همان نظامی که پیشتر شانهبهشانهٔ محمد داوود خان برای براندازی سلطنت تلاش کرده بود اعلامیهٔ نظامی را از رادیو قرائت کرد.
در اعلامیه چنین آمده بود که با این تحول تاریخی، آخرین بقایای سلطنت، ظلم و استبداد و نیز قدرت خاندان نادرخان برای همیشه پایان یافت
میر اکبر خیبر و زمینههای انقلاب
میر اکبر خیبر، نظریهپرداز و تئوریسین برجستهٔ حزب دموکراتیک خلق افغانستان و از چهرههای شاخص جناح پرچم، پیش از انشعاب حزب، مسئول کمیتهٔ نظامی آن بود. پس از انشعاب حزب به دو شاخهٔ «خلق» و «پرچم»، حفیظالله امین از جناح خلق مسئولیت کمیتهٔ نظامی را بهعهده گرفت.
با اتحاد مجدد دو جناح خلق و پرچم، که با نفوذ مستقیم اتحاد شوروی صورت گرفت، حفیظالله امین همچنان در رأس کمیتهٔ نظامی باقی ماند.
در ۲۶ حمل ۱۳۵۷، میر اکبر خیبر بهگونهای مرموز ترور شد. وی پیش از مرگ بارها تأکید میکرد که سکوت سیاسی حاکم باید شکسته شود. مراسم خاکسپاری او به تظاهرات گستردهٔ خیابانی بدل شد؛ رهبران حزب دموکراتیک خلق و هزاران هوادار در خیابانها حضور یافتند.
در این مراسم، ببرک کارمل اعلام کرد که این گردهمایی تجدید سوگند مبارزهٔ مرگ و زندگی و وعدهٔ انتقام از دشمنان خلق افغانستان است. شعار محوری آن روز چنین بود:
«انتقام خون خیبر را میگیریم.»
آغاز عملیات نظامی و سقوط رژیم داوود خان
شام همان روز، دستور بازداشت رهبران حزب صادر شد. حفیظالله امین به شهنواز تنی دستور داد تا با نیروهای کماندو و زرهی به ارگ جمهوری حملهور شوند. نیروی هوایی، بهویژه پایگاه بگرام، به حمایت از انقلابیون وارد عمل شد و قصر گلخانه، حرمسرای و دلکشا بمباران گردید.
در ساعت پنج بامداد روز هشتم ثور ۱۳۵۷، حمله به ارگ جمهوری آغاز شد. حوالی ساعت شش صبح، نیروهای کماندو قصر گلخانه را محاصره کردند و از محمد داوود خان خواسته شد تسلیم شود، اما او نپذیرفت و گفت: «ما تسلیم نمیشویم.» پس از آن، درگیری مسلحانه آغاز شد و در نتیجه، داوود خان و افراد همراهش کشته شدند.
بیانیههای انقلابی و نقش رادیو افغانستان
حفیظالله امین از طریق رادیو، در بیانیهای به زبان پشتو، پیروزی انقلاب را تبریک گفت و آن را انقلاب زحمتکشان، کارگران، دهقانان و اقشار محروم جامعه معرفی کرد. وی اعلام داشت که نخستین شلیک در ساعت ۶:۱۵ دقیقهٔ صبح روز پنجشنبه انجام شده و تا صبح جمعه، نظام پیشین بهطور کامل سرنگون گردیده است.
پس از آن، اعلام شد که ارگ ریاست جمهوری به روی مردم باز است و اموالی که بهزعم رژیم جدید توسط خانوادهٔ داوود خان غارت شده بود، به نمایش گذاشته شد.
در ادامه، از نورمحمد ترهکی بهعنوان رهبر انقلاب، منشی عمومی حزب دموکراتیک خلق افغانستان، رئیس شورای انقلابی و صدر اعظم جمهوری دموکراتیک افغانستان یاد شد. ترهکی در سخنان خود تأکید کرد که حزب و دولت نوین در پی «تجدید تربیهٔ» جامعهٔ افغانستان هستند.
نقش تعیینکنندهٔ رادیو افغانستان
سلیمان لایق در پایان تأکید میکند که با وجود نفوذ و امکانات گستردهٔ محمد داوود خان در ارتش، این رادیو افغانستان بود که بیش از اردو در سرنوشت تحولات نقش ایفا کرد. به باور او، تأثیر وسایل اطلاعات جمعی در این رویداد، از یک نیروی نظامی منظم نیز نیرومندتر بود.