عبدالواحد خرم
پژوهشی پیرامون دهشت افگنی و افراط گرایی
دهشت افگنی در تاریخ
——————————————
جهـان کنونـی بـا خطـر دهشـت افگنـی بین المللـی تهدیـد می شـود. ا گـر بـاور برخی هـاایـن باشـد کـه دهشـت افگنـی پدیـده یـی اسـت کـه در درازای تار یـخ موجـود بـوده و آدمـی را
همراهـی کـرده اسـت، پایـه ی علمـی و تجربـی نـدارد. ر یشـه های دهشـت افگنی ژرفتـر از آناسـت کـه موجودیـت آن در اجتمـاع، ر یشـه در پایه هـای ایدیولوژ یکـی، تار یخـی، فرهنگـی و
جهانـی دارد. هنـوز تعریـف دقیقـی از دهشـت افگنـی در دسـت نیسـت، مگـر هنگامـی کـهاز آن نام برده می شـود، در ذهن ما به گونه ی ناخودآ گاه، مفهوم دهشـت، وحشـت، کشـتار ،
ارعـاب و سـلاخی آدم هـا تداعـی می گـردد.
در اطـلاق "ترور یسـت" بـه یـک گـروه یـا فـرد، اختـلاف نظرهـا وجـود دارد و بـه همیـن دلیـلاسـت کـه شـمار گروه هـای ترور یسـتی از نـگاه کشـورهای گونا گـون، یکسـان نیسـتند، امـا در
کلیـت امـر ، دهشـت افگنـی را مفهومـی از پویایی هایـی می داننـد کـه از تـرور و کشـتار بـرایپیشـبرد مقاصـد سیاسـی و اجتماعـی بهـره گیـری می شود. سـازمان ملـل اقـدام ترور یسـتی
را "بهـره گیـری از خشـونت در برابـر مـردم و دولت هـا به خاطـر رسـیدن بـه اهـداف سیاسـی
عنـوان کرده اسـتا کنـون ایـن روشـن نیسـت كـه چه کسـی نخسـتین عملیات ترور یسـتی را چگونـه در كجاو به کـدام مقصـد انجـام داده بـود. امـا نشـانه هایی در تار یـخ هسـت کـه نخسـتین بـار رد پـای
تروریـزم "در اقدامـات "سـیکار ی ها" مـردان طبقـه ی پاییـن قـوم یهـود کـه در سـده ی نخسـتمیلادی در برابر سـلطه ی رومی ها می جنگیدند، دیده شـده بود و با دشـنه هایی که "سـیکا"
نـام داشـت، مخالفـان خـود را از پـا در می آوردنـد و بـه منابع آب آسـیب می رسـاندند
دومیـن گروهـی کـه ردپـای در زمینه هـای اقدامـات ترور یسـتی در تار یـخ از خـود بجـامانـده اسـت؛ "اسـماعیلیون" یـا حشاشین است . حشاشـیون (تریا کی هـا) نامـی اسـت کـه
می توانـد عامـل مؤثـری در مبـارزه بـا تروریـزم باشـد. کنوانسـیون های بین المللـی ضـدتروریـزم مصـوب سـازمان بـه عنـوان یکـی از منابـع حقـوق بین الملـل در مـورد برخـی
اعمـال ترور یسـتی خـاص، ممنوعیت هایـی را ایجـاد کرده انـد.
ایـن معاهـدات، اصولـی را پذیرفتـه انـد کـه جامعـهبین المللـی درپـی حفـظ و حراسـت از آن هـا اسـت؛ یعنـی توجـه بـه حیـات و آزادی بشـر و دارایـی هایو ی
. افـزون بـر ایـن کنوانسـیون ها، مجمـع عمومـی سـازمان ملل قطعنامه هـای فزونشـمار ی را به تصویب رسـانده و در آن هـا از دولت هـا خواسـته اسـت بـرای رو یارویـی با تروریزم بین الملل بـا یکدیگر
همکار ی داشـته باشـند. گرچه این قطعنامه ها، الزام آور نیسـتند؛ اما ارزش سیاسـی دارند و نشـاندهنده حمایت دولت هـا از کنوانسـیون های ضدتروریـزم و تمایـل آن هـا بـه اجـرای مقـررات بین المللـی در خصـوص تروریـزم هسـتند."
گروهی به رهبری "حسن صباح" گروه بود که بسیار ی اقداماتش را ترور یستیمی داننـد. گروهـی کـه حمایـت دولتـی آن هنـوز در هاله ی از ابهام اسـت. برخی ها می گویند
کـه حشاشـین بـه پیـروان خـود مخدر (چـرس) می دادند و در حالت نشـئه و خمـار ، آنان را بهبهشـتی سـاختگی همـراه بـا جوی هـای عسـل و حور یـان بهشـتی می بردنـد و پـس از ایـن کـه
بـه هـوش می آمدنـد و بـه آن هـا گفتـه می شـد کـه ا گـر می خواهیـد دوبـاره بـه بهشـت بازگردید،بایـد گـوش بـه فرمـان مـا باشـید و بـا نیـرو ی همیـن پیـروان و پنهان شـدن در کـوه و چکاد های
پنهانـی، چـون قلعـه ی "المـوت" مخالفـان خـود را از پـای در می آوردند.
برخی هـا، کشـتن خواجـه نظام ُ الملـک، وزیـر دربـار سـلجوقی را بـه ایـن گـروه نسـبتمی دهنـد". "قلعـه ی المـوت »جایـگاه حشاشـیون یـا پیـروان حسـن صبـاح بـود کـه شـاهد
حالـت بیهوشـی آنـان را بـه باغـی بسـیار زیبـا منتقـل مـی کردنـد کـه در آن جـوی هـای شـیر و عسـل روانبـود و دختـران زیبـارو ی در آن بـه دلبـری می پرداختند
. پس از گذشـت چندیـن روز از بودوباش جواناندر ایـن بهشـت سـاختگی دوبـاره بـه آنـان دارو ی مخـدر خورانـده و بـه نـزد رهبـر گـروه مـی بردنـد. در ایـن هنـگام رهبـر از آنـان مـی پرسـید کـه: “کجـا بودیـد؟” جوانـان همگـی پاسـخ مـی دادنـد: “در بهشـت!”
سـپس رهبـر حشاشـین بـه آنـان مـی گفـت کـه بـه خواسـت من بـود که شـما وارد بهشـت شـدید و ا گر میخواهیـد دوبـاره بـه آنجـا برو یـد بایـد آنچـه را کـه مـن امـر مـی کنـم بـه جـای آور یـد
. در ایـن هنـگام جوانـان بـرای ورود دوبـاره بـه بهشـت حاضـر بـه هـر گونـه جانفشـانی بـرای رهبـر خـود بودند.
دفتـری، فرهـاد (۱۳۸۸)، افسـانه حشاشـین یـا اسـطوره های قدائیـان اسـماعیلی. ترجمه ٔ فریـدونبـدره ای. تهـران: فـرزان روز .
1 - قلعـه ٔ الموت یـا دژ الموت (المـوت: بـه معنـای آشـیانه ٔ عقاب) مقر ّ حسـن صباح، یکـی از قلعه های تار یخی ایران اسـت که بخش های ز یادی از آن ویران شـده و امروزه تنها آثار ی از آن برجا مانده اسـت.
دژ المـوت در منطقه ٔ الموت قزویـن، شـمال شـرقی روسـتای گازرخان (قصـر خـان یـا مسـعود آبـاد) و درفاصلـه ٔ حـدود ۲۰۰ کیلومتـری از تهران قـرار دارد . موقعیـت قلعـه بـر فـراز صخـره یـی بـه بلنـدای ۲٬۱۶۳متـر از تـراز در یـا کـه بلنـدی صخـره از زمین هـای پیرامـون خـود ۲۰۰ متـر و گسـتره ٔ دژ ۲۰٬۰۰۰ متـر مربـع می باشـد کـه بنـا بـه قول عطاملـک جوینی بـه شـکل شـتر خوابیده اسـت .
ایـن صخـره بـا شـیب تنـد و پرتگاه هـای عمیـق و خطرنـا ک و غیرقابـل دسترسـی اسـت کـه بخشـی از معمـار ی اسـتحکامات دژرا تشـکیل می دهـد. ایـن کوهسـتان از نرمه گردن آغـاز شـده و بـه
سـوی غـرب ادامـه پیـدا کرده اسـت.
صخره هـای پیرامـون قلعـه کـه رنـگ سـرخ و خا کسـتری دارنـد، در جهـت شـمال شـرقی به جنـوب غربی کشـیده شـده اند.
در عهـد قدیـم، عصرهـای میانـه و دوره ی معاصـر ، گروه هایـی بـوده انـد و هسـتند که تشـکل سیاسـی، مذهبی دارند و با ترسـاندن و دهشـت افگنی می خواسـتند کهگنـاه خـود را بـه دوش دیگـران بیفگننـد.
در دوره هـای یادشـده همچنان عملیات ترور یسـتیسـبب كشته شـدن بسـیار ی از انسـان های بیگنـاه نیـز شـده اسـت.
حقیقـت امـر ایـن اسـت کـه دهشـت افگنی بـه عنـوان پدیـده ی سیاسـی، ایجـاد،حمایـت، تمویـل و گسـترش یافتـه اسـت. ایـن پدیـده نسـبت بـه دیگـر پدیده هایـی كـه بـا
سیاسـت در پیونـد اسـت و در جهـان سیاسـت بـه بحـث، تحلیل و بررسـی گرفته می شـوند،ماننـد پدیـده هــای انقــلاب، شــورش ها، کودتـا، راهزنـی و رهگیری هـا، جنـگ و درگیری هـا،
عملیات چریكی و ... متفاوت می باشـد. با این وجود، دهشـت افگنی همیشـه بــا خشـونتهمـراه بـوده و کوشـش دارد تـا در جوامـع ارعـاب، تـرس، وحشـت و پریشـانی را در میـان مـردم
بیخبـر از همه جـا بیافرینـد و از ایـن راه بـه دنبـال رسـیدن بـه اهـداف از پیـش تعیین شـدهدسـت یابنـد.
تـا هنـوز تعریـف جامـع و کاملـی که بتواند قناعت همه را پدیـد آورد در زمینه ی پدیده ی دهشـت افگنی ، وجـود نداشـته و در تعریـف دهشـت افگنـی ، وحـدت نظـر تـا کنـون میـان
آ گاهـان وجـود نداشـته اسـت، مگـر اندیشـمندان در یـک زمینـه هم نظر هسـتند كه دهشـتافگنـی همیشـه بـا خشـونت و یـا تهدیـد بـه خشـونت، کشـتار ، ویرانگـری و از میان بردن همه
ارزش هـای انسـانی همراه بوده اسـت.
بـه سـخن دیگـر ، نـام دهشـت افگنی با ویرانگری، خشـوت و ارعاب پیونـد تار یخی داردو خشـونت پدیـده ی اسـت كـه بشـر در سراسـر تار یـخ زندگـی خــود بــا آن دسـت و پنجـه نـرم
شـرقی اسـت که کوه هودکان با فاصله ای نسـبتاً ز یاد بر آن مشـرف اسـت. این قلعه یکی از جاذبه هایگردشگری الموت و اسـتان قزوین به شـمار می رود. این دژ به عنوان پایگاه مرکزی پویایی های حسـن
صباح بنیادگـذار حکومت نزار یه اسـماعیلیان (حشاشـین) و دیگـر رهبـران آن هـا به شـمار می رفـت.
بـه دلیـل شـرایط سـخت جغرافیایـی، ایـن دژ از دسترسـی خلفـای بغـداد و سـپاهیانش بـه دور بـود ودسـتیابی یـا اشـغال آن بسـیار سـخت بـود. امـروزه بخـش بزرگـی از بـرج و بـارو ی ایـن بنـای سـترگ ویـران
شده اسـت. برماندهـای ایـن اثـر تار یخـی به عنـوان یکـی از آثـار ملـی ایران بـه ثبـت رسیده اسـت.
دهشـت افگنـی همچـون جریـان خشـونت آفرین در تــار یخ كــشورهای غــرب و خاور ، همیشـه اتفاق افتاده اسـت. ترورهایی که به گونه سـازمان یافته از مسـیرهای سیاسـی انجام شـده، در میـان بـرگ هـای تار یـخ کمتر نیسـت.
تـا سـال ۱۴۵۳، عثمانیـان همـه قلمرو امپراتـور ی روم شـرقی را ضمیمـه خـا ک خـود کردنـد و با فتـح قسـطنطنیه از سـوی محمد فاتـح، پایتخـت خـود را بـه ایـن شـهر انتقـال دادنـد. در قـرون شـانزدهم و
هفدهـم میـلادی، امپراتـور ی عثمانـی در اوج گسـتره خـود در زمان سـلطان سـلیمان قانونـی، یک دولت چنـد فرهنگـی و چنـد زبانـی بـود کـه همـه جنـوب شـرق ارو پـا، بخش هایـی از ارو پـای
مرکـزی و آسـیایغربـی، بخش هایـی از شـرق ارو پـا و قفقـاز و قسـمت های وسـیعی در شـمال و شـاخ آفریقـا را زیـر فرمـان خـود درآورده بـود.
در آغـاز سـده هفدهـم، ایـن دولـت ۳۲ ولایـت و تعـداد ز یـادی دولـت دست نشـانده داشـت کـه ایـندست نشـاندگان در ادوار مختلـف یـا بـه ولایت هـای جدیـد تبدیـل شـدند یـا توانسـتند از خودمختـار ی
نسـبی ای برخـوردار باشـند. بـا توجـه بـه موقعیـت جغرافیایی پایتخـت عثمانی، یعنی شهر قسـطنطنیه،ایـن امپراتـور ی بـه مـدت شـش سـده بـه پلـی میـان شـرق و غـرب تبدیـل شـده بـود.
در گذشـته، بـاور بـر ایـن بـود کـه ایـن امپراتـور ی با مرگ سـلیمان یکـم، رو به زوال رفته اسـت، بـا این حال تار یخ دانـان معاصر بـر ایـن باورنـد کـه دولـت عثمانـی در درازای سـده
هفدهـم و هجدهـم بـا داشـتن نیـرو ی نظامـی و اقتصـاد نیرومنـد، کمـا کان یکـی از قدرت های بـزرگ جهان بود. با این حـال، در جریان دوره بیسـت و هشـت سـاله صلـح در میـان سـال های ۱۷۴۰ تـا ۱۷۶۸،
نیروهـای نظامـی عثمانـی از نـگاه کارآمـدی بسـیار از ارتش هـای ارو پایـی از جملـه رقیبـان منطقـه یـی خـود، یعنی روسیه و هابسـبورگ،عقـب افتادند. کـه همیـن مسـاله منجـر بـه
شکسـت های پیاپـی آنـان در اواخـر سـده هجدهـم و اوایـلسـده نوزدهـم شـد. گرچـه ایـن امپراتـور ی در سـده نوزدهـم بـه از دسـت دادن قلمروهـای خـود ادامـه داد،
امـا بـا مدرن سـاز ی دولـت عثمانـی در دوره موسـوم بـه تنظیمـات، توانسـت نسـبت به گذشـته نیرومند ترشـود؛ هرچنـد ایـن مسـاله نتوانسـت از شکسـت های آنـان در درازای سـده نوزدهـم جلوگیـری کنـد
وبسـیار ی از قلمروهـای پیشـین ایـن امپراتـور ی، بـه کشـورهای مسـتقل جدیـدی تبدیـل شـدند
آلـپ ارسـلانً و سـلطان ملکشـاه از میان بـردن آنهـا بـا اسـتفاده از دهشـت افگنـی بـه گونه ی سـازمانی ایجاد کرد و حملات خود را گسـترش داد. تار یخ روم لبریز از دسیسـه هایی
اسـت که به خاطر از میان برداشـتن حریف ها و چهره های سرشـناس سیاســی و اجتمــاعیانجام شـده اسـت و می بینیم كــه بیــشتر انگیزه جاه طلبی و كینه ورز ی داشـته اسـت.
پسر چغری بیگ داوود، دومین شاه دودمان سلجوقی است که با پیروز ی بر امپراتور ی بیزانس در نبردملازگـرد، قلمرو امپراتـور ی سـلجوقی را بـا فتـح گرجسـتان، ارمنسـتان و آناتولی گسـترش داد.
علی رغـم شـکوهی که پیرامون نام و ی وجود دارد و مسـلمانان او را فرماندهی بزرگ، مربی مردان، مردی راسـتگو ،و دشـمن همـه خیانت هـا می داننـد، مسـیحیان، برخـلاف شـهرت و ی و
پسرش ملکشـاه، از او بـا تندییـاد می کننـد. یکـی از خوانین تـرکان اغوز در ماوراءالنهر و بخارا بوده اسـت.
پـس از وفات طغـرل، بـرادر زاده اش، آلـپ ارسـلان بـه جـای او بـر تخـت پادشاهی سلجوقیان نشسـت.
دربـاره ٔ جانشـینی آلـپ ارسـلان، میـان تار یـخ نویسـان اختـلاف نظـر وجـود دارد. برخـی او را جانشـین بلاواسطه طغرل دانسـته اند و بعضـی دیگـر بـر ایـن باورنـد کـه آلـپ ارسـلان پـس از
یـک نـزاع محـدودخانوادگـی جانشـین طغـرل شـد. از جمله حمـدالله مسـتوفی بر ایـن رأی اسـت
و می گویـد کـه پـس ازطغرل، سـلیمان بـن چغـری بیـک، بـرادر آلـپ ارسـلان کـه در ر یبـود، بـر تخـت نشسـت".
ملکشـاه بـن آلـب ارسـلان بزرگترین سلطان سـلجوقی وفاتح آناتولی بـود کـه بـه دنبـال پیـروز ی پدرش، آلـب ارسـلان، در نبـرد ملازگرد امپراتور ی بیزانـس رااز آناتولـی بیـرون رانـد. آلـپ ارسـلان
بـرادرزاده ٔ سـلطان طغرل، بنیاد گـذار سلسـله سـلجوقی، اسـت.
ملکشـاه پادشـاهی یکـی از بزرگتریـن امپراتور ی هـای تار یخ ایـران را بـر عهـده داشـت. ماندگارتریـن میـراث و ی، تنظیم تقویـم جلالی اسـت کـه بـه نـام او و توسـط گروهـی از ر یاضی دانـان برجسـته ٔ آن زمـانبـه
سرپرسـتی عمر خیام انجـام گرفـت.
ملکشـاه قلمـرو امپراتـور ی سـلجوقی را تـا سـور یه و میانـرودان بین النهریـن) گسـترش داد. او در پانزدهـم مـاه شـوال ۴۸۵ ماهتابـی در بغداد درگذشت.
ملکشـاه علاقه ز یادی به ادبیات، علم و هنر نشـان داد. از سـلطنت او به خاطر مسـاجد باشـکوه پایتخت خوداصفهـان)، اشـعار عمر خیـام و اصـلاح تقویـم (تقویـم جلالـی) یـاد می شـود.
در دوره پادشـاهی و ی،مـردم او از صلـح داخلـی و بردبـار ی مذهبـی برخـوردار بودنـددر کشـورهای خـاور ی همچنـان ســوء قــصد در برابـر قدرتمنـدان، تار یخچـه دراز و
ملال انگیـزی داشـته اسـت. خسـرو پرویـز ، پادشـاه ساسـانی به دسـت دربار یـان كشـته شـد.
آوازه ی جنــبش فرقـه ای اسـماعیلیان بـه رهبـری حسـن صبـاح در طـرح و انجـام ترورهــایسـازمان یافته چنــان بلند بوده اسـت كه غربیان نه تنها در گذشـته، بلكه امروز هم شـیفته ی
آن هــستند، بـه دلیـل اینكـه از بسـیار ی جهـات، ویژگی هـای جنبـش حسـن صبـاحیـادآورجریان هـای ترور یسـتی امـروز اســت.
در اواخـر سـده ی ۱۹ و ۲۰، عملیـات ترور یسـتی بیشـتر ، كركتـر سیاسـی به خـود گرفـت
بـا پیشـرفت فناور ی هـای نویـن، اشـکال ونمادهـای تـازه دهشـت افگنی بـه وجـود آمـد كـه از رو یویرانگری هایش، بیشـتر از عملیات جنگـی، ویرانـی بـه بـار آورد. عملیـات ترور یسـتی كـه یازدهـم
سـپتامبر ۲۰۰۱ در آمریـكا به وقوع پیوسـت كـه شـمار بسـیار ی از انسـان ها قربانـی شـدند وایـن رو یـداد در تار یـخ جهـان،پیشـینه نداشـت. ترور یسـت ها در ۲۳ و ۲۶ ا كتوبر سـال ۲۰۰۲
در مسـكو عملیات ترور یسـتی را بـا گروگانگیـری بیشـتر از هـزار ت َ ـن از مـردم بیگنـاه بـه راه انداختنـد كـه در نتیجـه آن، ده هـا نفـر از شـهروندان بیگنـاه مسـكو کشـته شـدند
اکنـون هیچ کـس از شـر ّ ِ ترور یسـت های بین المللـی حتـا در كشـورهای ابرقـدرت و بـزرگجهـان نیـز خـود را در امـن حـس كـرده نمی توانـد. بنابرایـن نیـاز اسـت تـا پیـش از همـه بایـد
در زمینـه ی پدیـده ی دهشـت افگنی بین المللـی تحقیـق جامـع و همـه جانبـه صـورتگیـرد، ر یشـه ها و عواملی کـه كـه آن را تمویـل، تجهیـز و پشـتیبانی می کنـد، آفتابـی سـاخته
شـود. نبایـد فرامـوش کـرد کـه بـدون سازشـنامه و اتحـاد جوامع انسـانی، محو دهشـت افگنیبین المللـی ممکـن به نـگاه نمی رسـد.
واژه ی دهشـت افگنی از زبـان فرانسـوی بـه زبـان پارسـی وارد شـده اسـت کـه به معنـایاحسـاس تـرس"، "ترسـاندن"، "خـوف" و "وحشـت" آمـده اسـت2. فرهنگسـتان علوم فرانسـه،
1 -"در ا کتوبـر ۲۰۰۲م مهماجمـان بـه سـالون تیاتـر در روسـیه یـورش بردنـد. بـه دلیـل چیدمـان تئاتـر ویـژه، شورشـی هـا نا گزیـر بودنـد کـه بجنگنـد. آنـان از راهـرو گذشـته
و از یـک راه پلـه کامـلا محافظـت شـده بـه سـوی تـالار تیاتـر رفتنـد. مهاجمـان مـواد منفجـر بـه قـدر کافـی بـا خـود داشـتند و در مرکـز سـالن عمومی جابه جا شـده بودند. سـرو یس امنیت فدرال و
کارمندان وزارت داخله روسـیه، ماده شـیمیایی ناشـناخته یـی را بـه سیسـتم تهویـه سـاختمان پمـپ نمـوده و عملیـات نجـات را آغـاز کردنـد. در ایـنعملیـات، چنـد شورشـی کشـته شـدند و بـه علـت سـمی
انتشـار یافته در سـالن تیاتـر ، بـه تعـداد ۲۰۴ ت َ ـنگـروگان محصـور ماندنـد و ۹ شـهرمند خارجـی کشـته شـدند. هویـت گاز منتشرشـده هرگـز فـاش نکردید
تروریـزم بـا بهـره گیری از خشـونت یـا تهدید برایدسـتیابی به اهداف سیاسـی، مذهبی یا ایدئولوژ یک نیز گفته شـده اسـت. تروریزم اسـتفاده غیرقانونی از خشـونت یـا ارعـاب اسـت، به ویـژه در برابـر
غیـر نظامیـان بـه منظـور دنبال کـردن اهـداف سیاسـی دهشـت افگنی را بـه "نظـام" یـ ا "رژ یـم وحشـت" معنـا کـرده اسـت
سیاسـت پژوهان جهـان، عصـر دهشـت افگنی نامیـده انـد، دلیل اینکه در این دوره نسـبتبـه سـده های گذشـته، گسـتردگی دهشـت افگنی از نـگاه کمیـت و کیفیـت بیشـتر شـدهاسـت
در عصـر حاضـر ، دهشـت افگنی در تـراز جهانـی می اندیشـد و فرامنطقه یـی عمـل
می کنـد. از سـوی دیگـر ، همچـون یـک گفتمـان مطـرح در سیاسـت داخلـی و خارجـیدولت هـا، گروه هـای ملـی، تبـار ی، قبیله یی، زبانی، نژادی و شـرکت های ملی و بین المللی،بانـد قاچـاق مـواد مخـدر و زندگی روزمره ی مردم تبدیل شـده اسـت که از ایـن ناحیه به ویژه
بـرای مـردم، سـخت دلهره آفریـن می باشـد.
می تـوان آشـکارتر گفـت کـه دهشـت افگنی در عصـر کنونـی، جنـگ، خونریـزی،حشـت و تـرور می باشـد. ایـن جنـگ و جر یـان ارعـاب در تـراز جهـان بـه انـواع گونا گـون،
قربانیـان خـودش را می گیـرد. القاعـده شـاخه ی بسـیار شناخته شـده ی ایـن جر یـان اسـتو ایـن گـروه از دسـتاوردهای علمـی و فنـاور ی کـه موجـب یکپارچه شـدن جهـان در همـه
زمینه هـای اقتصـادی، فرهنگـی، اجتماعـی و سیاسـی شـده اسـت، بهـره گیـری بسـیاردقیـق و سـودمند می کنـد. مـک لوهـان بـه ایـن بـاور اسـت کـه "دهشـت افگنی می توانـد بـا
اسـتفاده از شـرایط نویـن جر یـان سـیاه و بـا انجـام عملیـات مهلـک، همـه جهـان را یکبـارهز یـر تأثیـر خـود قـرار دهـد