عبدالقیوم

 

د سیا سي نهضتوبهیر په افغانستان کي

Political Movements in Afghanistan

روښاني نهضت

بایزېد ( روښان)

(۹۳۱- ۹۸۱)ه-بايزيد انصاري

څورلسمه برخه

۱ -  جلال الدین :

جلال الدین د بایزېد روښان مشر زوی وو. چي د  ملي مبارزې په ټولو جنګي سنګرو نو کي به په زړه ورتیا  د خپل پلارتر څنګ ولاړ وو. دی  د پردو پرضد مبارزه کي خوا مشهور ځوان وو. څه وخت چي یې پلار(بایزېد) د خپلواکی او ازاد ی د لاري په مبازره کي په کال ۱۵۸۵م کي شهید سوو. نو د روښان ټولو ملګرو یو ټکان و خوړ او ویني یې په جوش راغلې.  سمد ستي جلال الدین د خپل پلار ځای ناستی سوو، شل زره پلي وسوله وال او پنځه زره سپاره کسان چي ډیر یې د بایزېد روښان مریدان او پیروان وو، ټول د جلال الدین پر شا وخوا را ټول سول.د خپل پیر د ارمان دپوره کولو او د دښمن څخه د هغه د کسات اخیستلو په خاطر ودریدل.

 د جلال الدین تبعو او مبارزینو په بیړه سره پیښاور  محاصر او ونیوی. د بابري امپراتوری حاکم" حامد خان نجار" ته یې ماته ورکړه  او له درباریانو سره یې جفت و واژه. په دغه شان جلال الدین ۱۵۸۵م کال په وروستیو کي د خیبر په غرونو کي یې د هند د امپراتور جلال الدین محمد اکبر پاد  شاه د پیاوړو لښکرو سره جګړې پیل سوې، چي دغو جګړو دووه کاله دوام وکړ. ټول پښتانه په تیره بیا مهمند، غوري خیل او یوسفزائې  قومونه د جلال الدین د (بایزېد زوی) تر څنګ په مړاني سره  د امپراتوری پرضد و جنګیدل.

پدې جګړو کي د هند امپراتوري ځواکو ته د سر تاوانونه بیخي زیات وه. وروسته له دوو کلونو د هند اعزامي پیاوړي لښکر د "کنورمان سنګ، خواجه شمس الدین خلفي او زین خان کوکه" په مشری د جلال الدین پر پلویانو سخت برید وکړ، جلال الدین پر شا سو اماد  امپراتوری د لښکرو له خوا تر سوات او باجوړ پوري تعقیب سو. د امپراتوری لښکرو د اپرېدیو او ارکزائیو له قبایلو څخه ګروګان هم تر لاسه کړل، خو جلال الدین چي د یوسفزائې قومونو ملاتړ ور سره وو، د جلال الدین اکبر د قواوو لاس ته ورنه غی.

 دغه جګړ په تیته توګه هري خواته  د امپراتوری پرضد په قوت روانه وه. د خلګو غلبه  او بریالیتوب د افغانستان په سیمو کي هم ښکاره وو. ولي یو متمر کز شکل یې نه  درلود. خو دغو مبارزینو د جلال الدین په مشری د پردیو پر ضد مبارزه  کي د ملي مبارزې روح په خلګو کي ژوندی اوپیاوړې وساتله او هم یې دهند د دولت ارتباطي لاري له کابلستان سره بندي و ساتلې.

جلال الدین وروسته  له څلورو کلونو د خپلو وروڼو ( واحد علي او کمال الدین )  او افغان مبارزینو په کلکه ملاتړ ګوري لائې جګړو ته زور ورکړی. د غو جګړو د هند امپراتوري سخته لړزوله او په وېره کي لوېدلې وه. دا ځل په ۱۵۹۱م کال کي  د هند امپراتور جلال الدین اکبر پاد شاه  د (جعفربیګ، آصیف خان او قاسم خان) په مشری پیاوړي لښکري  د جلال الدین او د هغه  د وروڼو د ځپلو لپاره منطقي ته را واستولې، ترسختو جګړو او د واړو غاړو ته تر ډیرو تلفاتو اوښتلو وروسته  د جلال الدین کورنۍ او وروڼ (واحد علي او کمال الدین) د دښمن پلاس کي اسیر سول.  جلاله هغه وخت د څوارلسو کالو و چې لاس تړلی يې اکبر باچا د ربار ته يوړو خو هغه پرېښودو. جلاله چي بیا د خپلو خلګو منځ ته راغلی  ډېر ژر یې د خپل پلار د تحريک مشر شو او د مغلو خلاف يې ګوريلاي جنګ پیل کړل. ده به د اباسين شا و خوا په مغلو حملې کولې او هم هغه وخت د اټک په سيند کي دوه لوېې تيږې د پير روښان د دوو زامنو جلالي او کمالي په نوم مشهور سوې، وروسته انګريزانو په دې تيږو د اټک پل جوړ کړو. د مردان سره نږدې د جلاله ګودر هم هغه وخت شهرت وموندلو چې دروښاني تحريک جنګيالي به پکې را ټولیدل.  هم دغسې د جلال اباد  ښار هم د هغه په نوم ونومول شو.

بل اړخ ته د هند دولت د خپلو پیسو په زور د اخوند  دروېزه په مشری یو شمیر محلي فیوډالان کي ملک حمزه  اکوزائې یې په سر کي وو. د جلال الدین اوملي مبارزینو په خلاف خپلو ناوړو هلو ځلوته دوام ورکړ. اخوند  در وېزه  د خپل قلم او توري سره د ملک حمزه سره لاس یو کړ، څو په نتیجه کي د جلال الدین  د هند د امپراتوری د قوی لښګرو په وړاندي له ماتي سره مخامخ کړ. بل لوري ته د لازاکو او مهمندو قومونو د یو شمیر خرڅ سوو ملکانو او خانانو پواسط  د جلال الدین نور وروڼه ( شیخ عمر،خیرالدین او نورالدین) په چل او د سیسه سره و نیول او ووژل.

وروسته له دغي سختي او له غمه ډکي پیښي څخه جلال الدین او مبارزینو یې په (۱۵۹۲)م کال کي  په باجوړ کي د هندي دولت پر لښکرو ساز قیامت جوړ کړ او د هغوی لښکر چي څلویښت زرو ته رسیدل  د پوځي مشر (راجا بیربل) سره ټول له تیغه تیر کړل، د کابل او هند لاره مبارزینو وتړل. د څو کلونو د پاره  د امپراتوری لښکرو و نسوای کولای چي دغه لاره خلاصه او یا پرانیزي. د جلال اباد  نیولې تر ټولي پښتونخوا پوري دا سیمي  د جلال الدین او د مبارزینو په قبضه کي وې.

بیا په (۱۵۹۸م) کال کي جلال الدین پر غزني باندي حمله وکړل، غزنی د مبارزینو له خوا و نیول سوو، خو په خفګان سره چي په دې جنګ کي جلال الدین سخت زخمي او د دښمن پلاس ورغي هغوی په بې رحمي سره یې و واژه. د دغي میړني مبارز یعني د جلال الدین سر د ښمن له تني څخه پرې کړل، دهند دربار ته یې ولیږه، پدې وخت کي د هند امپراتور جهانګیروو. هغه د جلال الدین پرې سوی سر د خپل دربار یاد  ډهلي دقصر پر دروازه د څو وروځو لپاره ځوړند کړی وو او اکبرپاد شاه او درباریانو یې تر لاندي خپل د عیاشیو، خوشحالیواو نڅاګانو مجلسونه جوړول. نور بیا

 

++++++++++++++++++++++++++++++

دیرلسمه برخه

بایزېد (روښان) په څو د لیلونو اکبر پادشاه  د قران م د آ یاتونو په قول کافر او مشرک اعلان کړ.

 ۱ – اکبرپادشاه چي اخوند  دروېزه یې هم پلوی دی"بیت المال" چي د خلګو او بیوزلو خلګو پیسې اومال دی. دی یې په عیاشیو، معشوقه بازیو، شرابوخوریو او نورو اعمالو مصروفوي، او په څنګ کي د دې د شاه  ټول پلویان بیت المال ته زکات اوعشر نه تحویلوي. نو ځکه د مبارک آیت له مخي چي پاک الله په خپل کلام د فضلت په سوره کي (۷) ائیه کي فرمائیلي دي:" الذین  لایؤتون الزکاة وهم بالا خرة هم کفرون" تر جمه: هغه کسان چي  زکات نه ورکوي  په اخرت کي کافران دي.

 د دوی  اعمال بایزېد روښان ته څرګنده وه چي دغه کسان نه یوازي دا چي خپله زکات نه ورکوي بلکی د خلګو مالونه چوره وي او بیت المال لوټوي. نوځکه بایزېد په ډاګه ویل؛ چي  دغه شاه او د هغه پهلویان (اخند دروېزه  اونور ) ټول  غټ شیطانان دي. یا یې ویل د شاه پلویان (اخوان الشیاطین)  دي، مانا دوی د شیطان وروڼه دي. نو د دوی پر ضد جهاد  فرض عین دی.

 ۲ – د تاریخي مطالعاتو له څیړلو او د جلال الدین اکبر پاد شاه د کړو وړو له څیړنو وروسته  بایزېد خپلو پلویانو او خلګوته څرګنده کړه چي جلال الدین پاشاه د اسلام مقدس دین پر ایښی او ځانته یې بیل مذهب جوړ کړی دی. ده بودیزم، برهمنیزم، مسحیت په اسلام ګډ کړي دي یو واحد مذهب چي دی یې مشري کوي را منځته کړی دی. د دا شان بل مذهب جوړل د اسلام او شریعت مخالفت دي او عملي کوونکي یې کافر دي.

بایزېد روښان پدې پوهه سو چي مستقیماً نشي کولای د ډهلي دولت  ته ماته ورکړي، نو ځکه یې خپل پیرو قوتونه را  سمبال کړل چي پر جلال اباد  حمله وکړي او اسا سي ځای (کابل) د مغولو له چنګاله ازاد  کړي. بایزېد روښان یو( مجتهد) شخص  وو، نوموړي دا حق او صلاحیت لاره چي (فتوا صاد ر او د جهاد  اعلان وکړي) پدې خاطر خلګو د ده د جهاد  اعلان ته لبیک ووایه.

د بایزېد روښان مخالف او د ښمن (اخوند دروېزه) چي د ده پرضد او مخالفت یې د هري وسیلې کار اخیستی په  علمي لحاظ دې مقام ته لا نه وو رسیدلی چي د بایزېد فتوا رد او خپل فتوا صادره کړي. نو یوازي یې د مغولي امپراتوری په ګټه د بایزېد روښان  پر ضد تبلغات کول.

بایزېد روښان په ډاګه  د اکبر پاد شاه  او د هغه  د درباریانو پر ضد جهاد  په سراسر مشرقي سیمو کي راشروع کی، چي د هند امپراتوري یې په لړزه را وستله. بایزېد پر خلګو ږغ وکړی : هر څوک چي آس لري ځین دي یې کړي، په هر کور کي چي ځوان وي توري ته دي لاس کړي  د جهاد  د لیکو سره دي یو ځای سي. ځکه اکبر پاد شاه کافر او مستبد دی، باید له منځه ولاړ شي، مال او دارایې یې په خلګو پوري اړه لري، اوستاسي مجاهدو غنیمت دی.

داخبره اخوند  دروېزه په خپل اثر"مخزن الا سلام" کي د بایزېد روښان د خولې داسي را نقل کړېده:" زه لښکر برابروم ترڅو هند فتح کړم،هر څوک چي آس لري را دي سې د اکبرشاه دارائې زموږ ده" دروېزه زیاتوي : "خلګو بایزېد تاریک غواړي تاسو و غولوي، دی اشرار دی. غواړي په اسلامي هیواد  کي شر اوجنګ را پورته کړي، چي دا  د خدای ج او د هغه د رسول ص  لاره نده، بر خلاف د اسلام پرضد ناروا عمل دی"

بایزېد روښان د اخوند  دروېزهء ټولي هڅي په خپلو وعظونو کمزوري کړې او خپل اثر (صورت توحیدsurat-i-towhid ) په لیکلو سره خلګ او مجاهدین توحید او یوالي ته را و بلل. خپل ټول پیروان د اسلامي احساساتو سره سم راټول او د هند  د بابري دولت پر ضد ئې سراسرۍ جهاد  اعلان کړ.تر پښا وره یې خپل نفوذ ټینګ کړ،اما په پیښاور کي د کابل والي بایزېد روښان اسیر کړ او کابل ته یې له ځانه سره بندي راوړی.

اما بایزېد روښان په هغه بلاغت او فصاحت د کلام او روحاني شخصیت په لرولو سره یې د کابل درباریان تر خپل تاثیر لاندي را وستل، نو ځکه د کابل حکمران (محسین خان) ونشوای کولای بایزېد د ډیر وخت د پاره په بند کي وساتي،ځکه د خپلو درباریانو او خلګو له خوا د  کابل والي ته ګواښ موجود سوو، نو  هغه وو چي څو ورځي وروسته  بایزېد روښان  یې له قیده څخه ازاد  کړ. بایزېد بیر ته د کابل څخه د هیواد  ختیځ خواته راغی او د تیرا په سیمه کي یې مرکز ونیو. ژر یې څو زره سپاره او پلي پر ځان را غونډ بیا یې پیښاور او د وزیرستان سیمي تر خپل حاکمیت لاندي راوستې او پر جلااباد  ښار یې خپل یرغل ته دوام ورکړ.

بایزېد روښان چي د خپل جهاد  پواسط یې خلګ د امپراتوری پرضد چمتو کړي وه، دی پدې ښه پوهیدی چي پر جلااباد  د ده یرغل شاید  ناکامه سي مګر د عملاً خلګو ته دا ور په ډاګه کړه چي د ظلم او ناروا پر ضد و جنګیږي  او د راتلونکي  لپاره نور و نسلونو ته  د مبارزې لاره خلاصه کړي. د جلال آباد  جنګ چي بایزېد روښان په خپله رهبري کاوه دومره غښتلی  وو چي   د کابل والي (محسن خان)  د جلال اباده  تیښته وکړه، کابل ته ولاړ چي تازه دم قوه سمبال  را ولي  او د بل لوري د هند امپراتور مجبور سوو له دهلي څخه قوي لښکري  د والي محسن خان د دفاع لپاره واستوي.

 وروسته بایزېد  هم په دې جګړه کي زیات کسان د لاسه ورکړل او په خپله هم شینوارو ته را پرشا سوو. اما  د کابل والي چي د کابل څخه لښکري را وستې او د دهلي څخه لښکري را ورسیدې ټولو په ګډه پر بایزېد باندي حمله وکړل د همدې   سخت جنګ په نیجه کي بایزېد روښان  دشهادت جام و څښه.  پیروانو یې په خورا غزت سره په ۱۵۸۵م کال کي د پیښاور ښار اړوند "اشتټغر" کي خاوروته وسپاره.چي تر اوسه یې عام اوخاص خلګ په زیات احترام زیارت ته ورځي دوعاوي ورته کوي. 

  دبایزېد روښان مبارزې او شهاد ت د ولسونو د بیداري کچه لوړه کړه، خلګو په کلکه سره تکان وخوړ. او په زرګونه سپاره  او پلي  خلګو د د ښمن سره مبارزې ته را ووتل اود پیر روښان د آزاد ی بیرغ یې په لاس کي واخیست. او د بایزېد روښان د مشر زوی ( جلال الدین) ترشاه و درېدل.  او په لسګونو، لسکونو کلونه د ده کورنۍ  د ازاد ی مبارزې د قربانیو د ورکړي سره د وام لاره. 

 

 

´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´´

 دولسمه برخه

 ۳ – د بایزېد روښان ملي مبارزه:

څنګه چي بایزېد روښاني خپل لومړنی تشکیلات پیاوړي او وسلوال ځواکونه (پیروان او مریدان) د بابری امپراتوری سره د مبارزې په خاطر چمتو کړل. د هند مغولي امپراتوری له یوې خوا د ده د روحاني او تصوفي شخصیت د ټکولو له پاره قوي شخص ملا اخوند  "دروېزه" ننګرهاری و لمساوه ،ځکه نوموړی شخص د مغولي امپراتوری  کلک ملاتړی وو، چي  د مغولو سره یې دوستي لرل او د بلي خواد  مغولو امپراتور(بابر) ورته پیسې ورکړې. اخوند دروېزه د هغو پیسو په زور یو لړ ملایان او یوشمیر خلګ د خپل ځان پیرو او پلویان کړل. چي د بایزېد روښان د بد نامولو او د هغه د روحانیت د کمزورولو په لاره کي یې استعمال کي او په خپله بیدریغه مبارزه ، د قلم او هم د مذهب له لاري  د بایزېد پر ضد پیل کړي.

 اخوند دروېزه ننګرهاري په لومړي سر کي د پیښاور په هزارخواني کي ځای پر ځای شو آو په مذهبي تحصیلاتو کي  یې ځان تر "اخندي" پوري وه رساوه. دی  ښه ویاند او په سیمه کي غښتلی ملأوو. په عربي، پښتو، فارسي، او اردو ژبه فوق العاده پوهیدئ. د مریدانو او پیروانو او طالبانو خاوند وو. په خپلو دوو قوي لیکنو یا کتابو لکه( ارشاد  الطالبانIrshad-al- Taliban) او( ارشاد  المریدینIrshad-al-Maridin )  سره یې په داسي فصاحت سره او په خواږه کلام سره زیات مریدان او طالبان په ځان را ټول کړل.

د دې له پاره چي د بایزېد روښان فعالیتونه  د هند د امپراتوري په وړاندي کمزوري کړي د پښتونخوا په سیو کي بیلابیلو ځایوته سفرونه پیل کړي چي اکثراً په سفروکي غښتلي او پیاوړي مریدان او د ده طالبان هم ورسره همسفره وو. په ننګرهاري کي یې د تبلغاتو د خپرولو لپاره مذهبي مرکز پر انیست چي د هند امپراتوري له خوا ورسره هر اړخیزه مرستي کیدلې. د جلال اباد  ښار په یوه جامع جومات کي ئې خپل وعط او تبلغات د بایزېد پرضد پیل کړل. البته د تاریخ له لحاظ جلال اباد  ښار په همدې وخت کي یعني د اخوند  درویزه د ژوند په دوران کي  دجلال الدین اکبر پاد شاه له خوا جوړ شو.

اخند دروېزه  د ننګرهار په جلال اباد  ښار کي د مغولو د مرستو په اساس د ځان لپاره ښکلې ماڼۍ، باغ او جامع جومات جوړ کړل چي په ډاډه زړه یې په ننګرهار کي ژوند کاوه او د خپلو مرېدانو او طالبانو له خوا ساتل کیده. دروېزه هیڅکله نشوای کولای چي د باېزید روښان له پیری څخه انکار وکړي، ځکه باېزید روښان په واقیعت او رښتیا سره د  پیر مرتبه د خلګو  په منځ کي د خپلي روحاني طریقت په اساس ګټلې وه.

 

مګر اخوند  دروېزه وکولای سول چي په خپل بل اثر " تذکرة الا برار و الاشرار" په لیکلو او خپرولو سره بایزېد په دې تورن کړی چي دی د اسلام د خلیفه یعني" اکبر پاد  شاه" پرضد ولاړ دی دا نه یوازي اشرار" دی یعني په امپراتوري کي د اسلام پرضد او شاه پرضد بغاوت کوي او شر خپروي. نو ده ته یې د "پیرتاریک" لقب ورکړ. چي د  در وېزه د پلویانو له خوا هم  د "پیرتاریک" مسلهء په هر ځای کي تبلیغیده چي البته څو پلا د  اخوند دروېز ه  او د پیر روښان  د پیروانو او مرېدانو تر منځ سختي نښتي په ننګرهار، تیرا، پیښاور او نورو ځایونوکي وسوې.

په دې حساب اخوند  دروېزه په ننګرهارکي دومره مشهور شو چي دی د اخوند  دروېزه "ننګرهاري" په  نامه سره یاد یدی. او له بلي خوا "هزارخوانۍ" د پیښاورکي ملا د روېزه چي ځینو ملایانو او روحانیونو سره چي په څنګ کي شاعرانه مذهبي مخفلونه جوړول. دخپلو دوه نورو لیکنو د نشر او خپرېدو له کبله په "بابا" ملقب سو چي دغه دوه اثره په قوي نظم سره لیکل سوي دي.

 ۱ – شرح قصیدهء عملي(sharh- Qasidah – Amahi )

 ۲ – شرح اسم الحسنا ( sharh- A sma- al- husna)

په دې حساب  اخوند  دروېزه  دقصیدو د پخولو (مذهب کي یوه لاره ده) او دتعویضونو ورکولو کار هم پر مخ بیوه، یعني  غریب ناروغان  به یې په دم او دعا غولول او په اصلاح تداوي کول. نو ځکه دپیښاور او ننګرهار په ښارونو کي د "بابا" لقب واخیست. چي اصلاً دتاریخ د اسنادو له مخي اخوند  دروېزه د نسب شجره ګوډ تیمور او چنګیز ته رسیږي. چي په دې حساب  دی په قوم کي خپله د بابري دولت خپل وو. اما پښتانه مظلوم او پاک مسلمان په ده غولیده دی یې "ننګرهاری" او "بابا" باله.

اخند دروېزه په خپل اثر "تذکزة الابرار والاشرار" کي داسي څرګندوله چي شاه یا سلطان په هره سیمه کي چي وي باید نور مسلمانان دهغه پرضد قیام ونه کړي او دهغه مطابعت وکړي. ده په خپل همدې اثر کي شاه "السطانُ ظل الله" ( پاچاد  خدای سیوری ) وباله. هر څوک چي یې پر ضد بغاوت کوي هغه شر اچونکی (اشرار) او سر یې د پریکیدودی.

اخند دروېزه  ټول تلاش دا وو چي څنګه د بایزېد روښان او دهغه د پیاوړو  پیرو د ډیریدو او د ولسونو په منځه کي د ملي مبارزی د پراختیا مخه ونه سي. اخوند  دروېزه "ننګرهاري"د بایزېد روښان  پرضد له هیڅ ډول هلوځلو مخ وانه ړاوه. دهند د امپرا توری په پیسو، د یو شمیر کليوالي ساده روحانیو او ځینو خانانو سره په ګډه د مذهب تر پوښ لاندي د بایزېد روښان  د ټکولو کار ته اول په ژبه او قلم سره ملا وتړل، دخپلو باد ارانو د خوښی لپاره یې ډیر څه ولیکل. د بایزېد روښان د بد پیژندلو دپاره یې  له تکبیر،توهین او تحقیره هم کار واخیستی.

بل لورته  دروښاني نهضت  ملي مبارزه  چي بایزېد یې مشري کول د خلګو لخوا بدرګه کیدل. او د بابري دولت فشار او ظالمانه حرکاتو دغه نهضت لاپسي پیاوړی کاوه.او خلګوهم د کرکي او تنفراحساسات د دولت او د خائینوروحانینو او خانانو پرضد په کلکه څرګندولي.د بایزېد انصار پلویانو اومریدانو بایزېد د خپل ملي او مذهبي رهبر په نوم  یاد اوه او دهغه ملاتړیې کاوه.

بایزېد روښان د اخوند  دروېزه درسواکولو د پاره د خپل پیاوړي کار په څنګ کي مجبور سوو چي توره هم پلاس کي واخلي او خپلي مبارزې ته دوام ورکړي. بایزېد په خپلو  دوو اثرونو یا لیکنو( حالنامه او صورت توحیدsurat-i-tawhid ) کي  دا په ډاګه کړه چي د هند پاد شاه (اکبرشاه) نه یوازي د خدای سیوری نه دی بلکي  دی"السطان الغضب الله" یا سلطان او پاد  شاه غضب د خدای دی.

بایزېد په خپلو لیکنوکي د اسلام د د یالکتیک له مخي په خپل طریقت کي څرګنده کړه چي ظالم پادشاه لکه اکبرچي د خلګو په تیره د محکومو طبقو مالونه او دارائې ګاني غضبوي  د خپلو عیشونو او د دربار د حوسونو په لاره کي یې خرڅوي. خلګ یې تر خورا سخت ستم او زجر لاندي نیولي دي، نو ځکه وایم چي دغه پاد شاه  د خدای سیوری "السطانُ ظل الله" نه دی، دا په خپله د خدای غضب دی باید له منځه ولاړسي، د ده او پلویانو پر ضد یې جهاد روا دی.

بایزېد روښان چي د" مجتهد" درجې ته په روحانیت کي رسیدلی وو، د دفتوا او جهاد  د حکم صادرولو حق يې لاره. بایزېد په خپلو لیکنو او تبلیغاتو کي څرګنده کړل چي جلا ل الدین اکبر نه یوازي مستبد، جأبر او ظالم شخص دی چي د پاد شاهي  وړ نسي کیدلای بلکي  د مذهب او اسلام د دین له ارشاد اتو د تشریح په اساس سوچه کافر، د ایسته اچولو حتا د وژلو وړ دی.نو ځکه یې نیغ په نیغه د اکبر پاد شاه او دهغه دپلویانو په وړاندي د جهاد  اعلان وکړ.

 مکتوبات :
په حقیقیت کې مکتوبات دهغه لیکونو ټولګه ده چې بایزید روښان دخپلو خلیفه ګانو په لاس د هغه وخت حکمرانانو ته لیږلی دی . ځکه چې ده دوخت حکمرانانو ته خپل لیکونه له آثارو سره دخپلی لاری او مسلک دترویج لپاره استول .
دبیلګی په توګه نوموړی :
 
 خلیفه دولت یې له صراط التوحید سره د هند مغلی پاچا اکبر ته واستاوه .
 خلیفه یوسف یې له خپل فخرالطالبین سره د بد خشان مرزا سلیمان ته وا ستاوه او داسی نور.

 واجیدی شلوک :
واجیدی شلوک دپنجابی یو منظوم کتاب دی چې ( اونکارناتهه ) ترتیب کړی دی . لدی اثر څخه څرګندیږی چې بایزید روښان دهندو روایاتو په هکله دکافی علم اومعلوماتو خاوند و..
همداراز د حالنامې له قوله بایزید روښان د سلوک اورزم سرودونه هم جوړ کړی و او د ده له شپږو سرودونو څخه یې هم یادونه کړی ده.

 

 

قبلی

 


بالا
 
بازگشت